Ыдыктыг Библия: Ырлар
Author: Институт перевода Библии
Date: 2020-09-07T22:38:57.907869+00:00

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

1. Ыдыктыг Библия

1. Ырлар

1. Тайылбырлыг Словарь

2. Библейжи Эге Хемчеглер Таблицазы

3. Карталар

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия
тыва дылда

Бирги үндүрүлге

Саналдар чоргузар адрес: ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-163-7

© Институт перевода Библии, Москва, 2011

Эге сөс

Эргим номчукчулар! Силерниң мурнуңарда – Библия деп ыдыктыг номналдың тыва дылче бүрүн очулгазының баштайгы үндүрүлгези.

Библия деп чүл?

Библия болза янзы-бүрү шажын-чүдүлгелиг улустуң санап турары-биле, кижи төрелгетенниң төөгүзүнде эң өндүр улуг номнарның бирээзи. Библия – «номнар» дээн грек сөстен укталган, христиан чаңчылда (база чамдык кезектери-биле иудей болгаш мусульман чаңчылдарда) Ыдыктыг Бижилге деп хүлээп көрүп турар номнар чыындызы-дыр.

Библия ийи кол кезектен тургустунган:

1) Эрги Чагыг-керээ. Бо 39 номдан тургустунган чыынды Христостуң төрүттүнериниң оранчок мурнунда муң ажыг чыл дургузунда эрте-бурунгу еврей болгаш арамей дылдарга бижиттинген, ында Бурган биле еврей чоннуң аразында харылзааже кичээнгейни мөөңнээн. Бо чыындыже еврей чоннуң төөгүзү, израиль ниитилелдиң шажын-чүдүлге хоойлулары болгаш дүрүмнери, Бурганны алдаржыткан кайгамчык уран-чечен шүлүктер болгаш ырлар, мөргүлдер, ханы философчу боданыышкыннар, келир үе дугайында өттүр билген медеглелдер дээш өске-даа хөй чүүлдер кирип турар.

Баштайгы беш номну Моисейниң Беш ному азы Моисейниң Хоойлузу деп адаар. Еврейлерниң бурунгу төөгүзүнге Моисей деп кижиниң Бурган биле Ооң чонунуң аразынга дугуруштурукчу бооп күүсеткени онза чугула ролюн ынчаар демдеглээни ол. Оон аңгыда Эрги Чагыг-керээже Дээрги-Чаяакчының израильчилерге эжелеп алгаш, ээлеп чурттаар кылдыр бергени черге оларның амыдыралының дугайында база израиль чоннуң баштыңчылар, хааннарының чедиишкиннери болгаш буураашкыннарының дугайында бижээн номнар кирген. Ооң соонда Бурганны алдаржыдарынга база кижилерни мерген угаанныг боорунга өөредип турар бөлүк поэтиктиг номнар кирген. Эрги Чагыг-керээ Улуг болгаш Бичии Медээчилерниң (Дээрги-Чаяакчының сөзүн чонга медээлеп, ону Аңаа шынчы чоруун үревес кылдыр кыйгырар салымныг улустуң) номнары-биле дооступ турар.

2) Чаа Чагыг-керээ. Бо 27 номдан тургустунган чыынды Иисус Христостуң төрүттүнгениниң соонда, бистиң эраның 1-ги вегинде бурунгу грек дылга бижиттинген. Чаа Чагыг-керээниң кол өзээ – Иисус Христостуң, делегейниң Камгалакчызының амыдыралы, өөредии, өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында төөгүп турар дөрт Буянныг Медээ болур. Оон «Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы» деп номда Иисус дээрже көдүрлүп үне берген соонда, христиан ниитилелдиң баштайгы чылдарының дугайында база Ооң өөреникчилериниң Буянныг Медээни Рим империязынга канчаар нептередип эгелээниниң дугайында чугаалап турар. Оон аңгыда Чаа Чагыг-керээже Христостуң өөреникчилериниң христиан ниитилелдер болгаш хуу кижилерге оларның бүзүрелин деткиири-биле база Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг амыдырал дугайында сургаал кылыры-биле бижээн чагаалары кирген. Чаа Чагыг-керээниң сөөлгү ному – Иоаннга Бургандан Ажыдыышкын, ында символиктиг дыл ажыглап, Бурганның ам Аңаа удур туржуп турар күштерни долузу-биле тиилээрин илереткен.

Библияның тыва дылче очулгазы

Бо ыдыктыг ном бижиттинип тургустунганындан бээр, ону делегейниң дыка хөй дылдарынче очулдурган. Амгы делегейде чеди муңдан бичии-ле эвээш дылдар бар. Библияны бүрүнү-биле барык дөрт чүс бежен дылче, а ооң аңгы кезектерин ийи муң хире дылче очулдурган.

Бо номну Библия очулгазының институдунуң (БОИ) бөлүк ажылдакчыларыочулдуруп, редакторлаан. Бөлүк профессионал тыва чогаалчылардан болгаш очулга база библеистика эртемнериниң российжи болгаш даштыкы тускай эртемниглеринден тургустунган. Сөзүглел утка-шынар болгаш хевир талазы-биле хөй чадалыг шыңгыы хыналданы эрткен. Очулга бөлүүнүң кол сорулгазы болза еврей, арамей болгаш грек үндезин сөзүглелдерниң утказын шын дамчыдарытурган.Сөзүглелдиң чамдык черлериниң утказын шын билип аары дыка берге, чүге дээрге чамдык бурунгу сөстерниң утказы хөй үе эрткеш, уттундура берген азы Библияның амгы үедеги шинчилекчилериниң эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүктүң төөгүлүг болгаш культурлуг байдалын ылаптыг билиринге хамаарыштыр четпес чүүлдер бар бооп турар. Очулга бөлүү кол сорулганы боттандырары-биле янзы-бүрү арга-дузаны, ооң иштинде Библияның шаандагы болгаш амгы үедеги өске очулгалары-биле шүүштүрүлгелерни ажыглаан. Эң баштайгы утканы шын дамчыдарындан аңгыда, бис ол утканы амгы үедеги, улуска билдингир, аянныг-чараш чечен чогаал дылы-биле илередирин кызыткан бис. Ындыг-даа болза, бис очулгага номчукчуларның чамдыызынга эргижирээн ышкаш сагындырып болур сөстерни чамдыкта арттырар ужурга таварышкан бис, чүге дээрге ол сөстерниң амгы хевири чок болуп турар, оон аңгыда үе эртерге, ол сөстер катап база чоннуң ажыглап турары дириг тыва дылче эглип кирип шыдаар дээрзинге идегээн бис.

Бо Номнуң тыва дылче очулгазы 1990 чылдан эгелээш, барык чээрби чыл үргүлчүлеп келген. Ажыл чоруп турда, БОИ дараазында аңгы номнар болгаш Библиядан үзүндүлерниң шенелде үндүрүлгелерин кылган: Марктан Буянныг Медээ (1996 ч.), Лукадан Буянныг Медээ болгаш Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы (1997 ч.), Иисустуң амыдыралы (Дөрт Буянныг Медээден үзүндүлер) (1997 ч.), Чаа Дугуржулга-чагыг (2001 ч.), Бичии уругларга Библия (2001 ч.), Эрте-бурунгу Израильден дөрт ном (2003 ч.), Моисейниң хоойлузу – Ыдыктыг ырлар – Угаадыглыг чугаалар (2005 ч.). Бүрүн Библияның очулгазынче киирер бетинде, үстүнде адаттынган шенелде үндүрүлгелерни шуптузун эде көрген. Очулга бөлүү ол үндүрүлгелерде эскертинген частырыгларны, кагдынган черлерни эткен. Оон аңгыда номчукчуларның саналдарын айтырганывыс түңнелинде, очулганың билдингир, ылаптыг болгаш аяннашкак боорун чедип аары-биле, чамдык терминнерни өскерткен бис. Чижээлээрге, шенелде үндүрүлгелерде «Дугуржулгачагыг» деп сөс бо үндүрүлгеде «Чагыг-керээ» деп, «белдир-крес» деп сөс «белдир-ыяш» деп, а «шүүгү» деп эргижирээн сөс «шииткел, шииткел чери» деп өскертинген.

Сөзүглелди эгелер болгаш шүлүктерге чарган хуваалда колдуунда Библияның орус Синодалдыг очулгазында чаңчыккан хуваалданы эдерип турар. Ынчалза-даа чамдык таварылгаларда болуушкуннарның утказын азы дес-дараалашкаан тыва дылга чүгле домактарның чурумун эде тургускаш, тода билип ап болур, ынчангаш ийи азы үш шүлүктүң дугаарлаашкынын каттыштырып каан болур (чижээ, Э. д. 2:2-3). Ол ышкаш Чаа Чагыг-керээниң Синодалдыг очулгазында чамдыкта тыва очулганың үндезини болган бижимелдерден орай тывылган грек дылда бижимелдерден алган шүлүктер база таваржып турар. Кажан ындыг шүлүктерни тыва очулгаже киирбейн, немелде тайылбырже киирген таварылгада, ийи азы үш шүлүктү база каттыштырып турар (чижээ, Лк. 9:55-56).

Хуу аттар болгаш чер аттарының хевирин орус Синодалдыг очулгага черле чоок кылдыр арттырарын кызыткан бис, чүге дээрге ол аттарның элээн хөйү тыва номчукчуга орус культура болгаш чечен чогаалбиле харылзаа дамчыштыр билдингир. Ындыг-даа болза, дараазында таварылгаларда аттың хевирин өскертири чугула деп санаан бис:

– аттың орус хевири ону адаарын бергедедип турар таварылгада (чижээ, Феглафелласар);

– орус очулганың бодунда чөрүшкектер барда, өскээр чугаалаарга, чаңгыс-ла ол еврей аттың элээн каш орус хевири таварышканда (чижээ, орус очулгада чаңгыс-ла ол кижиниң адын бир номда «Нимрод» деп, а өске номда «Немврод» деп бижээн);

– ол аттың орус хевири тыва номчукчуну еврей сөзүглелде чок бодалче сагыш алындырып турар болза (чижээ, Нойнуң биче оглу Хам хамнарга кандыг-даа хамаарылга чок).

Ындыг таварылгаларда аттың тыва хевирин еврей азы грек үндезин сөзүглелде хевири-биле чоокшулаштырып, аргалыг-ла болза, Библияның Синодалдыг очулгазынга чаңчыга берген номчукчуга ол ат таныттынгыр боор кылдыр арттырарын кызыткан бис. Ынчангаш «Хам» деп ат «Хаам», «Немврод» – «Нимрод», «Феглафелласар» – «Тиглат-Пилесер» апарган.

Орус Синодалдыг очулгада төнчүзүнде чымчак демдек салган хуу аттарныэрте-бурунгу еврей-даа, тывадаа дылдарда чымчадыр адавайн турарын барымдаалааш, элээн хөйындыг таварылгаларда аттарнычымчак демдек ажыглавайн бижээн бис. Чижээлээрге, Иезекииль эвес, а Иезекиил, Руфь эвес, а Руфдеп бижиттинген.

Дузалал аргалар

Очулга бөлүү бо үндүрүлгеде чамдык дузалал аргаларны немей ажыглаан. Ол немелделер Библияның үндезин сөзүглелиниң кезээ эвес, оларныбо бурунгу, чамдык черлеринде нарын Бижилгени билип аарынга дузаламчы кылдыр киирген. Ном бүрүзүнүң эгезинде турар киирилде номнуң кол темаларын тодарадып, ооң автору болгаш бижиттинген үезиниң дугайында допчузу-биле чугаалап турар. Сөзүглелди үзүндүлерниң утказын азы темазын айтып турар иштики эгелер дузазы-биле аңгылаан. Кол ужур-утказы өске номда база таваржып турар үзүндүлер мурнунда (чижээ, Буянныг Медээлерде азы Хаанныг чагыргалар болгаш Чылдар демдеглелдеринде) иштики эгелер аттарының адаанда скобкаларда айтыгларны немээн бис. Оон ыңай дараазында дузалал аргалар бар:

– Чергелешкек черлерже айтыглар

Арыннар кыдыгларында чергелешкек черлерже айтыглар Библияда ол-ла тема дугайында чугаалап, чаңгыс-ла ол сөс-домакты ажыглап турар, чок-ла болза демги черден цитата азы аллюзия болур өске черлерже айтып турар.

Иисус Христос болгаш Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери Эрги Чагыг-керээниң шүлүктеринден цитаталарны болганчок-ла ажыглаар турганнар. Бо очулгада Эрги Чагыг-керээден цитаталарны курсив-биле демдеглээн болгаш арынның кыдыында Эрги Чагыг-керээниң сөзүглелинче айтыгныкылган. Чижээлээрге, Матфейниң бижээни Буянныг Медээниң 1:23-кү шүлүүнде Исайя медээчиниң номунуң 7:14-кү шүлүү таваржып турар. Номчукчу дараазында чүүлдү билип аар болза эки: Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери колдуунда Эрги Чагыг-керээниң үндезин еврей сөзүглелин эвес, а ооң «Септуагинта» деп грек очулгазындан цитаталаар турганнар. Ынчангаш Чаа Чагыг-керээде чамдык цитаталар Эрги Чагыг-керээниң тыва дылче очулгазын үндезилеп кылган еврей сөзүглелден утка талазы-биле ылгалдыг. Курсивтээн кезектер хөй санныг айтыгларже эвес, а чүгле Эрги Чагыг-керээден дорт цитаталарже айтып турар. Бо эге сөстүң соонда Эрги болгаш Чаа Чагыг-керээлерниң бүгү номнарының аттарын хурааңгайлап бижээн даңзы кирген. Ол даңзы номчукчуга чергелешкек черлерже айтыглар болгаш Эрги Чагыг-керээден алган цитаталарны көргүскен айтылгаларны ажыглаарынга дузалаар.

– Немелде тайылбырлар (сноскалар)

Сөзүглелде сылдысчыгаш (*) таваржыр болза, арынның адаанда ол шүлүктүң утказынга хамаарышкан немелде тайылбыр барын көргүскени ол.Чамдык немелде тайылбырлар билдинмес аттарны, сөстерни база библейжи үелерниң культуразының онзагайларын тайылбырлап турар. Чамдыктары ук шүлүктүң болгу дег өске билиишкинин көргүзүп турар, а өскелери эрте-бурунгу бижимелдерде ылгалдыг номчуттунар черлерже айтып турар (эрте-бурунгу бижикчилер Библияны чара бижип тура, чамдыкта частырыглар кылып турган, ынчангаш очулга бөлүүнүң сорулгазы болза номнуң авторунуң бижээни эң бүзүрелдиг болгу дег хевирни сөзүглелче киирери болур).

– Словарь

Чамдык чугула, үргүлчү таваржыр сөстер база чаа чогааткан сөстер болгаш сөс каттыжыышкыннарының утказын номнуң соонда киирген словарьда тайылбырлап турар. Сөзүглелде ол сөстер одуруг кырында бичежек точка-биле демдеглеттинген (чижээ, ·Аллилуйя).

– Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Таблицаже Чоокку Чөөн чүкке ажыглап турган деңзи хемчээлин, узуну болгаш ишкириниң эге хемчеглерин база оларның амгы үедеги дең үнелерин киирген. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

– Карталар

Номнуң сөөлүнде библейжи үелерде Чоокку Чөөн чүктү тодарадып чураан карталар бар.

Түңнел

Библия болза делегейниң чечен чогаалының классиказы, ооң овур-хевирлери российжи болгаш европейжи уран чогаадылганың янзы-бүрү адырларында чугула черни ээлеп турар. Ынчаарга ол чүгле төөгү талазы-биле үнелиг документ боорундан аңгыда, ыдык-бедик ужур-уткалыг, чүге дээрге Библияда Дээрги-Чаяакчының кижи төрелгетен-биле харылзаазын, Бурганның улуска Бодун база Бодунуң күзелсоруун ажытканын бижээн болгай. Библияда биске Иисус Христостуң амыдыралы болгаш өөредииниң дугайында херечилээшкин илереттинген. Ыдыктыг Бижилгениң алыс ужуру ону чүгле төөгү тураскаалы кылдыр номчуур азы чогаал шынары дээш мактаар улуска эвес, а Чаяакчының бүгү улуска чүнү чугаалаксаанын билип аар күзел-биле номчуп турар улуска ажыттынар. Бо очулга тыва чонга Бурганның үнүн, Буянныг Медээниң четче-долузун дыңнадыр боор деп база Аңаа бүзүреп, ол медээ ёзугаар чурттаарынга дузалаар боор деп идегеп, ол дээш чүрээвис ханызындан мөргүп турар бис.

Библия очулгазының институду (БОИ) бо ыдыктыг Номнуң бүгү очулдурукчуларынга база редакторларынга улуу-биле өөрүп четтиргенин илередип тур. Институт ол ышкаш бо очулганы үндүреринге янзы-бүрү талазындан дуза каткан бүгү-ле кижилерге өөрүп четтирип тур.

Библия очулгазының институдунуң ажылдакчылары

Ырлар

Ырлар

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

51

52

53

54

55

56

57

58

59

60

61

62

63

64

65

66

67

68

69

70

71

72

73

74

75

76

77

78

79

80

81

82

83

84

85

86

87

88

89

90

91

92

93

94

95

96

97

98

99

100

101

102

103

104

105

106

107

108

109

110

111

112

113

114

115

116

117

118

119

120

121

122

123

124

125

126

127

128

129

130

131

132

133

134

135

136

137

138

139

140

141

142

143

144

145

146

147

148

149

150

Ыдыктыг ырлар

Киирилде

Еврей дылда бо ном «Техиллим» («Макталдар») деп аттыг. Эрги Чагыг-керээниң эрте-бурунгу грек дылче очулгазында «Псалмой» азы «Псалтерион» (псалтырь – хылдыг хөгжүм херексели) деп аттыг. Ол ат ырларның хөй кезии хөгжүм херекселинге үдедип турганын айтып турар. «Ыдыктыг ырлар» деп тыва ат израильчилерниң бо ырларны чүгле хөглээр дээш эвес, а ыдыктыг Бурганны алгап-мактаар база Ооң өндүр бедиин алгаар дээш ырлап турганын илереткен.

Ырларда Бургандан дуза биле камгалал дилээн мөргүлдер, бачыттарны өршээр дугайында дилеглер, ачы-буяны дээш Аңаа өөрүп четтириишкиннер, дайзыннарны кезедир дугайында дилеглер болгаш Бурганның шилип алганы хаанга йөрээлдер дыңналыр. Чамдык ырлар кандыг-бир кижиниң хуу сеткил-сагыжын илереткен, а өскелерин бүгү чоннуң өмүнээзинден ырлап турар.

Бүгү ном 150 ырдан тургустунган (чамдык бурунгу сөзүглелдерде тыва очулгаже киирбээн 151-ги ыр база таваржып турар). Тыва очулгада ырларның дугаарлаашкыны (орус Синодалдыг очулгада дег) эрте-бурунгу грек очулганың дугаарлаашкынын эдерген болгаш, еврей сөзүглелде база элээн хөй амгы үениң очулгаларында дугаарлаашкындан бичии ылгалдыг. Еврей чаңчыл болгаш сөзүглелдиң чамдык иштики демдектерин ёзугаар номда беш чыындыны аңгылап турар: 1–40, 41–71, 72–88, 89–105 болгаш 106–150-ги ырлар. Ол беш чыынды израиль чоннуң Вавилонга туттуруушкундан ээп келгениниң соонда үеде чаңгыс номга кожуп чыгдынган. Чамдык ырлар ийи аңгы чыындыда бичии өскерткен хевирлиг катаптаттынып турар (чижээ, 13-кү ыр биле 52-ги ыр). Ол ышкаш бо ырларның чамдыызы Эрги Чагыг-керээниң өске номнарында база таваржып турар (чижээ, 17-ги ыр биле 2 Хааннар 22 эге).

Чамдык ыдыктыг ырлар Израильдиң төөгүзүнүң болуушкуннары-биле азы төөгүлүг кижилер-биле харылзаалыын көргүскен бажында бижиктерлиг – оон ап көөрге, дыка хөй ыдыктыг ырлар Давид хаан-биле харылзаалыг. Ырның ол кижи-биле кандыг харылзаалыын тодаргай чугаалаары берге: ол кижи ырны бижээн бе, ырны аңаа тураскаадып азы ону өттүнүп бижээн бе, чок болза оон-даа өске харылзаалар бар бе?

Оон ыңай ырны күүседип тура, кандыг хөгжүм херекселдери азы аялгалар ажыглап турганын айыткан чүүлдер бар. Шак ол еврей терминнерниң ылаптыг утказы эки билдинмес, ынчангаш оларны очулдурбайн арттырган. Чижеглээрге, «маскил», «мизмор», «миктам», «шиггайон» болгаш «сэла» деп сөстер.

Чамдык ырлар (24, 33, 36, 110, 111, 118, 144) акрошүлүк хевирлиг кылдыр тургустунган. Ол ырларда одуруг азы строфа бүрүзү еврей алфавиттиң үжүктери-биле эгелеп турар. Шак ындыг арганы «Иеремияның ыы-сыызы» деп номда база ажыглаан.

Иудейлер-даа, христианнар-даа бо номну кезээде онза үнелеп, Бурганга мөгейип тура, болганчок-ла ажыглап турган. Янзы-бүрү чоннарның шүлүкчүлери ук номдан овур-хевирлерни үлегерлеп ап, ыдыктыг ырларны бодунуң дылынга катаптап азы өттүнүп турганнар.

1

1^1

Бузуттугларның сүмезин дыңнавайн чоруур+,

бачыттыгларның үлегерин эдербес+,
кочуургактар аразынче кирбес+ кижи амыр-чыргалдыг!

2Ындыг кижи Дээрги-Чаяакчының хоойлузун дүн-хүн дивейн бодап+,
аңаа хандыкшып, таалал алыр+.

3Ындыг кижи суг эриинге олурткан, чимизи үезинде быжар,
бүрүлери катпас ыяш ышкаш болур+;
чүнү-даа кылганда, чедиишкинни чедип алыр.

4Бузуттуг улус көңгүс ындыг эвес – хатка ширбиткен бок сиген дег+.

5Бузуттуглар шииттирип тура, актыг үнмес,
бачыттыглар чөптүг-шынныг улус аразынга турар чер тыппас.

6Дээрги-Чаяакчы чөптүг-шынныг улустуң оруун билир+,
а бузуттуг улустуң оруун узуткаар болгай.

2

2^1Чоннар чүге килеңнеп хөлзеп турарыл,

аймактар чүге хоозун чүүлдер бодап турарыл?+

2Чер-делегейниң хааннары тура халчып, чагырыкчылар демнежип,

Дээрги-Чаяакчы биле Ооң шилип алган хаанынга+ удур
тулчуп үнер деп барган-дыр:

3«Оларның кинчи-бегин үзе соккаш, дарлалын дүжүр октаптаалы!»

4Дээрлерде саадаан Бурган+ оларны кочулап тур,

Дээрги оларны кыжырып тур+.

5Дээрги-Чаяакчы ынчан оларга ажынып,
күштүг килеңи-биле коргудуп, мынча дээр:

6«Бодумнуң шилип алган хаанымны
ыдыктыг Сион даамда+ дүжүлгеге олуртуп каан мен».

7Дээрги-Чаяакчының шиитпирин медээлээйн.

Ол меңээ: «Сен – Мээң оглум сен, Мен бөгүн сээң Адаң апардым+.

8Менден диле, ынчан бүгү чоннарны сеңээ өнчү кылдыр бээр мен;
чер-делегейни, ээлээр чериң кылдыр, ужу-кыдыынга чедир бээр мен.

9Сен оларны демир мерге-биле чылча шавар[*] сен+,
дой сава дег чуура шавар сен+» – дээн.

10Ындыг болганда, хааннар, угаан кирип көрүңер,
чер-делегейниң чагырыкчылары,
мээң чемелелимни хүлээп алыңар.

11Дээрги-Чаяакчыга коргуушкун-биле бараан болуңар+,
коргуп-сүртеп-даа тура, өөрүп-байырлаңар+.

12Ооң оглун хүндүлеңер[*], оон башка Ол килеңней бээр,
а силер орууңарга өлүп каар силер –

Ооң килеңи карак чивеш аразында кыптыгар болгай.

Оон хоргадал алыр бүгү улус амыр-чыргалдыг+.

3

3^1Мизмор-ыр. Давидтии. Давидтиң бодунуң оглу Авессаломдан дезип бар чыткан үезинге хамааржыр+.

2Дээрги-Чаяакчы, дайзыннарымның көвүдээнин!+

Менче халдап турарларның хөйүн!

3Хөй-ле улус мээң салым-чолум дугайында:

«Аңаа Бургандан камгалал келбес+!» – дижип тур. Сэла

4А Сен, Дээрги-Чаяакчы, дозуг-камгалалым сен+,
алдарым сен, бажымны көдүрер сен+.

5Дээрги-Чаяакчыны кыйгырып тур мен –

Бодунуң ыдык даанда+ Ол мени дыңнап турар+. Сэла

6Дээрги-Чаяакчы мени деткип турар,
ынчангаш сагыш амыр чыдып аар мен+, удуп-удуп, туруп кээр мен.

7Бүгү чүктерден менче халдап,
бүзээлээн дүк-түмен дайзыннардан кортпас-даа мен+.

8Дээрги-Чаяакчы, дүрген келем, Бурганым, мени камгала!

Шупту дайзыннарымның чаактарынче дажып+,
бузуттугларның азыг-дижин турулдур шаап тур сен+,

9Камгалал Дээрги-Чаяакчыдан кээр+,

Сээң чонуң ачы-буяныңны четтирер. Сэла

4

4^1Хөгжүм башкарыкчызынга+. Хылдыг хөгжүм үдээр. Мизмор-ыр. Давидтии.

2Мээң шынныымны көргүзүп турар Бурган[*],
кыйгырарымга, мени дыңна;
кызагдадып турумда, Сен мени адырып каар сен+;
менче ээ көрнүп, мөргүлүм дыңна даан.

3Кижи амытан! Кажанга дээр мээң ат-алдарымны баксырадыр силер?

Хоозун чугаага ынак бооп, мегеже чүткүүр-дүр силер. Сэла

4Дээрги-Чаяакчы Аңаа бердинген кижини
аңгылап алганын билип алыңар+;
мен Дээрги-Чаяакчыны кыйгырарымга, Ол дыңнап турар.

5Сүртеп сирилеңер, бачыт үүлгетпеңер[*]:

орун-дөжээңерге чыткаш,
сагыжыңар сайгара боданып, оожургап алыңар. Сэла

6Дээрги-Чаяакчыга шын өргүлдерден салыңар+, Аңаа идегеңер.

7«Кым биске ачы-буян көргүзерил?

Дээрги-Чаяакчы, чырыткылыг арныңны+
бисче угландырып көр!» – деп турар улус-ла хөй.

8А Сен мээң чүрээмни
ындыг улустуң аъш-чем, арага-дары көвүдээн дээш өөрүшкүзүнден
артык улуг өөрүшкү-биле бүргедиң.

9Тайбың удуп чыдып алгаш, амыр дораан удуп каар мен+;

Дээрги-Чаяакчы, айыыл чок амыдыраар арганы
чүгле Сен меңээ бээр-дир сен.

5

5^1Хөгжүм башкарыкчызынга. Үрер хөгжүм үдээр. Мизмор-ыр. Давидтии.

2Дээрги-Чаяакчы, мээң сөстеримни дыңна,
бодалдарымны билип ап көр.

3Алгы-кышкымны тооп дыңна, Хааным база Бурганым!+

Сеңээ мөргүп турарым бо.

4Дээрги-Чаяакчы, эртен эрте үнүмнү дыңна+ –
даң хаяазында Сеңээ кээп, манагзынып туруп аар мен.

5Бузутка хөңнүң чок Бурган болгай сен;
бак кижи Сээң-биле чоок аралажып шыдаар эвес.
6Турамык улус Сенче удур көрүп шыдавас,
бүгү бачыт үүлгедикчилерин көөр хөңнүң чок+.
7Мегелеп чугаалаарлар Сеңээ узуткаттырар,
өлүрүкчүлерден, кара сагыштыг улустан+
Дээрги-Чаяакчының хөңнү калыр.
8А мен Сээң өндүр улуг энерелиң ачызында
Сээң ордуңче кирип кээр мен,
Сенден коргуп, ыдыктыг өргээңге мөгеер мен+.

9Дээрги-Чаяакчы, дайзындан камгалап,
чөптүүң-биле Бодуң мээң оруумну башта,

Бодуңнуң айыткан орууңну мээң мурнумга дорттап бер.

10Дайзыннарымның чугаа-сөзүнде шынныг чүве чок-тур,
оларның ишти-хөңнү – тамы-дыр, өгү – ажык чевег-дир+,
аксы-дылы-биле авыяастаар хейлер-дир+.

11Бурганым, олар кем-буруузун чүктээр кылып каг.

Боттарының бодалдарындан буурап калзыннар,
эмгежок кем-буруузу дээш, оларны хүлээп көрбе –

Сеңээ удур үймээн үндүрген улус – олар болгай.

12А Сенден хоргадал алыр бүгү улус өөрүп-хөглээр,
кезээ мөңгеде байырлаар, Сен оларга болчур сен.

Сээң адыңга ынак улус Сеңээ чоргаарланыр.
13Дээрги-Чаяакчы, чөптүг-шынныг кижиге
ачы-буянны хайырлаар-дыр сен+,
дозуг-камгалал-биле дег, ээ көрнүүшкүнүң-биле бүргээр-дир сен+.

6

6^1Хөгжүм башкарыкчызынга. Шеминит деп аян-биле+ үдээр. Мизмор-ыр. Давидтии.

2Дээрги-Чаяакчы, килеңнээн хүнүңде мени сойгалава,
кылыктанган хүнүңде мени кезетпе!+

3Дээрги-Чаяакчы, харыксырай бердим, ынчангаш менче ээ көрүн;

Дээрги-Чаяакчы, ишти-хөңнүм дойлуп тур, ынчангаш мени экиртип каг.

4Сеткилим аажок хөлзеп тур,
чежеге дээр манадыр сен, Дээрги-Чаяакчы?!+

5Дээрги-Чаяакчы, эглип келгеш, мени камгала.

Энерелдииң-биле мени адырып хоста.

6Чевегге чыткаш, Сени бодаар кижи турбас;
өлүглер оранынга Сени кым-даа мактавас+.

7Ыглап-сыктааш, могай бердим:

дүнениң-не орун-дөжээм өл-шык болур,
караам чажындан чыдыным шыгый бээр.

8Шупту дайзыннарым балазындан
карактарым шоозу өжүп, кударалдан карактарым соглуп тур+.

9Бузут үүлгедикчилери, шупту менден ырай бериңер+,

Дээрги-Чаяакчы мээң ыы-сыымны дыңнап каан-дыр.

10Дээрги-Чаяакчы тейлээн сөзүм дыңнап каапкан –
мөргүлүмнү Ол хүлээп алыр.

11Дайзыннарым дөгерези аажок дүвүреп, ады баксыразын,
аткаарлап, кончуг дүрген бак атка кирзин+.

7

7^1Давидтиң Дээрги-Чаяакчыга ырлаан шиггайон-ыры. Вениаминниң аймаандан үнген Хустуң херээнге хамааржыр.

2Дээрги-Чаяакчы, Бурганым, Сенден хоргадалды ап чор мен+,
мени истеп-сүрген бүгү улустан адырып, камгалап көр+,

3оон башка олар, арзылаң дег+, амы-тынымны үзүп каар,
камгалаптар кым-даа чок боорга, үзерлеп кааптар.

4Дээрги-Чаяакчы, Бурганым, үүлгеткен херээм бар болза,
мээң холдарым кемниг херек кылган болза,
5мээң-биле эп-найырал сеткип чораан кижиге
бузут-биле харыылаан болзумза+,

(а мен чылдагаан чокка кыстыртып келгеним кижини безин+
камгалап чораан болгай мен)[*],
6дайзын мени истеп-сүргеш, чыпшыр четсин,
амы-тынымны черже киир таптай бассын,
ат-алдарымны довуракка борап каапсын. Сэла

7Дээрги-Чаяакчы, килеңнээштиң, дүрген келем,
дайзыннарымның калчаалыг өжүнге удур туруш,

Сээң айтып-чагааның шииткелди мен дээш көдүрүп көр.

8Чыылган чоннар Сени хүрээлеп кээр –
оларның кырында бедикче көдүрүл+.

9Дээрги-Чаяакчы аймактарны шиидип турар.

Меңээ шын шииткелден үндүрүп көр,
чөптүүмнү, кем-буруу чогумну көрүп көр, Дээрги-Чаяакчы+.

10Бузуттугларның өжүнүң когу үзүлзүн,
чөптүг-шынныг кижини быжыктыр – чөптүг Бурган болгай сен,
улустуң чүректерин, ишти-хөңнүн шенээр-дир сен+.

11Мөзүзү эки улусту камгалаар Бурган –
мээң дозуг-камгалалым-дыр+.

12Бурган – чөптүг шииткекчи,

Ол хүннүң-не бузуттуг улусче күштүү-биле килеңнээр+.

13Кандыг-бир улус бачыттарындан ойталаваза[*],

Бурган хылыжын чидидер+, чазын хере тыртып, шыгаап кээр+;

14өлүм тарыыр чепсектерин белеткеп,
өрттендир чиир согуннарны кылып аар+.

15Бузуду иштинде боттанган кижи
өш-өжээн-биле иштелип, оп-меге божуп алган+.

16Ол ханы оңгарны каскаш, оозунче боду-ла кээп ушкан+;

17ооң өжү бодунуң бажынче кээп дүжер,
ооң каржы-дошкуну бодунуң тейинче дедир бадып кээр.

18Чөптүү дээш, Дээрги-Чаяакчыга өөрүп четтирип тур мен,

Дээди Өрүкү Дээрги-Чаяакчының адын алгап ырлап тур мен+.

8

8^1Хөгжүм башкарыкчызынга. Гиттит деп хөгжүм херексели үдээр+. Мизмор-ыр. Давидтии.

2-3Дээрги-Чаяакчы! Бистиң Дээргивис!

Сээң адыңның бүгү чер кырында өндүр бедиин!+

Сээң алдарың бичии уругларның, эмер чаштарның аксындан
дээрлерден-даа бедидир көдүрлүп тур!+

Быжыг шивээ тудуп алдың – дайзыннарлыг болгаш,
өжээтениң, адаанчың ыыттавайн барзын дээш, ынчалдың.

4Сээң холдарыңның чаяап кааны дээрлерже,
Сээң ында быжыглап кааның
ай биле сылдыстарже көргеш, боданып тур мен:

5«Кижи деп кымыл ол, Сен ону чүге бодап чоруур сен?

Кижи амытан[*] деп кымыл ол, Сен ол дээш чүге сагыш човаар сен?»+

6А Сен ону Бурганның деңнелинден[*]

хензиг-ле куду деңнелдиг кылып каан сен;
ону ат-алдар болгаш мактал-хүндү-биле демдектедиң.

7Сен ону холдарыңның чаяап кааны бүгү чүүлдүң чагырыкчызы кылып+,
бүгү чүүлдү ооң буттарының адаанга салып кагдың+:

8бүгү шээр болгаш бода малды, хову-шөлде аң-меңни,

9дээрниң куштарын, далайның балыктарын,
далай оруктары-биле эштип чоруур
бүгү чүвени ооң буттарының адаанга салып кагдың.

10Дээрги-Чаяакчы! Бистиң Дээргивис!

Сээң адыңның бүгү чер кырында өндүр бедиин!

9

9^1Хөгжүм башкарыкчызынга. «Оглунуң өлүмү» деп аялга үдээр. Мизмор-ыр. Давидтии.

2Дээрги-Чаяакчы, бүгү-ле чүлдү-чүрээмден

Сеңээ өөрүп четтирер мен,

Сээң хамык кайгамчык чүүлдериңни медээлээр мен+;

3Сен дээш өөрүп-хөглеп, байырлаар мен,

Сээң ат-алдарыңны алгап ырлаар мен, Дээди Өрүкү Бурган!+

4Мээң дайзыннарым дезип чорупкаш,
тептигип кээп дүжерлер, Сээң мурнуңга өлүп каарлар.

5Сен меңээ чөптүг шииткелди көргүстүң,
чаргы-чаалымны шын шиитпирлеп бердиң+;
дүжүлгеде чөптүг Шииткекчи бооп саадап орар-дыр сен+.

6Өске чоннарга килеңней бердиң, бузуттуг хейлерни узуткап кагдың,
оларның дугайында сактыышкынны кезээ мөңгеде балап кааптың+.

7Дайзыннар кезээ мөңгеде буурап калды,
хоорайларын бузуп кааптың, оларны ам сактып кээр кижи чогул.

8А Дээрги-Чаяакчы кезээ мөңгеде чагырып артар+,

Ол Бодунуң дүжүлгезин шииткел үндүрер дээш белеткеп алган;

9Ол өртемчейни чөптүү-биле шиидер,
бүгү чоннарга шын шииткел онааштырар+.

10Дээрги-Чаяакчы – дарлаткан кижиге хоргадал+,
айыыл-халап үезинде – шивээ.

11Сээң адыңны хүндүлеп билир улус Сеңээ идегээр+;

Сенче сеткилинден чүткээн улусту
кагбас болгай сен, Дээрги-Чаяакчы.

12Сион дагда чагырып турар Дээрги-Чаяакчыны алгап ырлаңар,
өске чоннар аразынга Ооң ажыл-херектерин медээлеңер;

13хан төгүксээр улусту Ол сактып алган,
дарлатканнарның алгы-кышкызын утпайн, оларны бодап чоруур.

14Дээрги-Чаяакчы, менче ээ көрнүп,
мени көрбес улуска базындырып чоруурумну көр.

Сен мени өлүмнүң эжик-хаалгазындан көдүрүп аппаар сен+ –

15Сион хоорайның эжик-хаалгазынга Сеңээ хамык макталымны
ырлаар арганы ынчаар хайырлаар сен;

Сенден кээр камгалал дээш өөрүп-байырлаар мен+.

16Өске чоннар боттарының казып алган оңгарынче чуглуп кирген+,
боттарының салып алган какпазынга буттарын кактырып алган+.

17Дээрги-Чаяакчы Бодунуң чөптүг шииткели-биле билдингир+ –
бузуттуглар боттарының кылган херектеринге туттуруп аар. Үзүктелиишкин. Сэла

18Бузуттуглар – Бурганны уткан бүгү чоннар+ –
өлүглер оранынче дүже берзин;
19түреңги кижиниң дилээнге харыы черле турар,
дарлаткан улустуң идегели кезээ мөңгеде куруг калбас болгай.

20Дээрги-Чаяакчы, дүрген келем!

Кижи амытан бодун «Күштүг мен» деп санавазын,
бүгү чоннар Сээң мурнуңга шииттирзин.

21Дээрги-Чаяакчы, чоннарны коргудувут[*]:

өлүр тынныг кижилер бис дээрзин олар билип алзын! Сэла

22Дээрги-Чаяакчы, чүге ыракта турарың ол[*],
айыыл-халап үезинде чаштып чүңүл?+

23Адыыргак, бузуттуг улус ядамыкты истеп-сүрүп чоруур –
олар боттарының бодап алган кажар аргаларынга туттуруп алзын.

24Бузуттуг кижи самыыраан күзээшкиннеринге чоргаарланыр,
чөптүг эвес олча-ажыын эки деп йөрээр,

Дээрги-Чаяакчыны тооп көрбес.

25Бузуттуг кижи адыыргаандан: «Ол бисти кезетпес!» – дээр,

Ооң шупту бодалдары: «Бурган чок!» – деп турар+.

26Ол бодунуң оруктарынга кандыг-даа үеде чедиишкинниг болур,

Сээң шииткелдериң – оон талыгыр ыракта болуп турар,
ол бодунуң шупту дайзыннарын куду көөр.

27Ол бодунуң сагыжында: «Кажан кезээде тендиш дивес мен+,
салгалдан салгал дамчып меңээ бак чүү-даа болбас» – деп бодаар;

28ооң аксы каргыш-чатка, авыяас сөс, оп-меге-биле долган+;
ооң дылының бажында – бузут биле кара сагыш бар+.

29Бузуттуг кижи быжыглал чок суурларга кедеп олурар+,
ооң карактары аас-кежик чок күжүрнү дилегзинип көрүп турар;
ажытталчак черлерге кем-буруу чок кижини өлүрүп каар+;

30ажытталчак черге, шыргай иштинде арзылаң дег+,
аас-кежик чок күжүрнү сегирип аар дээш кедеп чыдар+ –
ону бодунуң какпазынга кактыргаш, тудуп аар+;

31бузуттуг кижи ээгип, доңгайган соонда,
түреңги улус ооң күштүг аспактарынче кире бээр.

32Ол бузуттуг кижи бодунуң сагыжында:

«Бурган үүлгедиглеривисти уттупкан-дыр,

Ол хая көрнү берген-дир –
ам кажан-даа көрбес дээн-дир» – деп бодаар+.

33Дээрги-Чаяакчы, дүрген келем,

Бурганым, холуң көдүрлүп, базындырган улусту утпа!

34Бузуттуг кижи чүге бодунуң сагыжында:

«Бурган бисти кезетпес» – деп бодап, Сени тооп көрбезил?

35Улустуң човалаңы биле айыыл-халавын көрүп тур сен –

Бодуңнуң холуңну ынаар сунар дээш, көрүп тур сен.

Аас-кежик чок күжүр Сеңээ идегеп тур,
өскүс кижиге дузалаар сен+.

36Бузуттуг база бак кижиниң күчү-күжүн суларат+ –
ооң бузуду шуут артпас кылдыр, ол кижини кезет.

37Дээрги-Чаяакчы кезээ мөңгеде хааннап турар+,
өске чоннар улузу Ооң чер-чуртундан арлып чиде бээр.

38Дээрги-Чаяакчы, базындырган улустуң күзелин дыңнап тур сен –
оларның чүрээн быжыктыр, кулааңны оларже ээктир.

39Өскүс база базындырган кижиге чөптүг шииткелиң хайырла+;
кым-даа болза чер кырынга улусту моон соңгаар коргутпазын.

10

Хөгжүм башкарыкчызынга. Давидтии.

1Дээрги-Чаяакчыдан хоргадалды алыр мен+.

Силер меңээ: «Куш ышкаш, даглардыва ужувут» – деп чоондуңар?

2Көрүңер даан: бузуттуглар чазын хере тыртып алган,
согуннарын кирижепкен+ –
мөзүзү эки улусче караңгыда адар деп турлар.

3Ниитилелдиң үндезиннерин үреп каапканда+,
чөптүг-шынныг кижи чүнү кылып шыдаарыл?

4А Дээрги-Чаяакчы Бодунуң ыдыктыг өргээзинде+,

Ооң дүжүлгези – дээрлерде+;
Ооң карактары хайгаарап көрүп турар,
Ооң көрүжү кижи төрелгетенни шенеп турар+.

5Дээрги-Чаяакчы буянныг-даа, бузуттуг-даа кижини шенээр+,
күчүлелге ынак кижини көөр хөңнү чок[*].
6Ол оттуг көстерни, хып турар күгүрнү+
оларже чаъс дег чагдырар,
өрттендир чиир изиг хат – оларның ижер дашказы болур+.

7Дээрги-Чаяакчы – чөптүг-шынныг,
Ол улустуң шынныг херектеринге ынак+,
мөзүзү эки улусче чүүлдүгзүнүп көөр.

11

11^1Хөгжүм башкарыкчызынга. Сес хылдыг хөгжүм херексели үдээр. Мизмор-ыр. Давидтии.

2Дээрги-Чаяакчы, камгала! Сеңээ бердинген кижи артпаан-дыр,
кижи төрелгетенниң иштинде бүзүреп болгу дег улус чок-тур+.

3Кижи бүрүзү өске кижиге мегелеп чугаалап турар,
олар баажыланган чүрээнден авыяас дылдары-биле авыяастап чугаалажыр+.

4Авыяас, турамык дылдарның шуптузун

Дээрги-Чаяакчы тура соп каапсын.

5Ол улус: «Аксы-сөзүвүс-биле ажып тиилээр бис,
дылдарывыс бисти деткип турда,
кым биске дээрги боорул?» – дижип турар.

6А Дээрги-Чаяакчы: «Мен ам түреңги улуска – човалаңы дээш,
базындырган улуска – уё-човууру дээш болчур мен,

Мээң камгалалым алыксаан кижиниң
идегелин боттандырып бээр мен» – деп турар.

7Дээрги-Чаяакчының сөстери – арыг сөстер-дир+;
олар – чеди катап арыглаан, хайылдырар суугуга
довурактан аңгылай эзилдирген мөңгүн дег-дир.

8Дээрги-Чаяакчы, Бодуңнуң улузуңну кадагалаар сен,
оларны шак ындыг авыяас улустан
кезээ мөңгеде камгалаар сен.

9Кижи төрелгетенниң иштинде эң бак чүүл үнеледи бээрге,
бузуттуг хейлер кайда-даа чоруп турар апарды.

12

12^1Хөгжүм башкарыкчызынга. Мизмор-ыр. Давидтии.

2Дээрги-Чаяакчы, кажанга дээр мени уттуң?
Кезээ мөңгеде уттур сен бе?+
Кажанга дээр менден хая көрнүр сен?+

3Кажанга дээр ындыг бодалдар мени хинчектээрил?

Хүннү бадыр сеткил-чүрээм качыгдап тур.

Кажанга дээр дайзыннарым өрү көрдүнерил?

4Дээрги-Чаяакчы, Бурганым, менче көрнүп, харыыдан бер!

Карактарым чырыдып бер+: өлүм мени удутпазын!

5«Ону базып кааптым!» – деп, дайзыным сөглевезин+.

Тендиңейни бээримге, өжээтеним өөрүвезин.

6Энерелиңге идегедим, Дээрги-Чаяакчы.

Камгалалың дээш сеткил-чүрээм байырлазын.

Меңээ көргүскен буяны дээш+

Дээрги-Чаяакчыны алгап ырлаайн!

13

(Ыд. ыр. 52)

Хөгжүм башкарыкчызынга. Давидтии.

1Тенек кижи сеткил-хөңнүнге «Бурган чок» деп түңнел кылган+.

Ындыг улус самыыраан-дыр, чүдек-бужар херектерни үүлгеткен-дир;
буян кылып турар кижи тывылбаан-дыр+.

2Дээрги-Чаяакчы дээрден кижи төрелгетенче,

«Бурганче чүткүп турар сарыылдыг кижи бар бе?» дээш,
куду алзы топтап көрген+.

3Шупту улус Бургандан ойталап, шупту бир аай будалган болган;
буян кылып турар кижи тывылбаан –
чаңгыс-даа кижи чок болган+.

4Бузут үүлгедип турар бүгү улус черле угаан кирбези ол бе?

Олар мээң чонумну аъш-чем ышкаш
сыырып турар-дыр+ база Дээрги-Чаяакчыга мөргүвес-тир.

5Олар күштүг коргуушкунга алзып аар,

Бурган чөптүг-шынныг улустуң талазында болгай.

6Ядыы кижиниң күзел-бодалын чүү деп-даа бодавас-тыр силер,
а ооң хоргадалы – Дээрги-Чаяакчы!

7Сион дагдан Израильдиң камгалалы чедип келзин!

Дээрги-Чаяакчы Бодунуң чонунга эки чолду эгидерге[*],

Иаков өөрүп-байырлаар, Израиль өөрүп-хөглээр.

14

Мизмор-ыр. Давидтии.

1Дээрги-Чаяакчы!

Кым Сээң өргээ-майгыныңга чурттап шыдаарыл?

Кым Сээң ыдыктыг дааңга турумчуп чурттаарыл?+

2Чүгле арыг шынчы оруктар-биле чоруур,
чөптүг чүүлдер кылыр кижи+;
3сеткилиниң ханызындан шынны чугаалаар,
аксы-дылы-биле нүгүлдевес+,
өске кижиге бак чүве кылбас,
чанында кижини бак атка киирбес кижи;
4Бурганның тооп көрбээн улузун куду көөр,
Дээрги-Чаяакчыдан коргар улусту мактаар,
бодунга хора чедирги дег-даа даңгырак бергеш,
аксы-сөзүн ээлээр кижи+;

5акша-мөңгүнүн чээлиге бергеш, ажык-кончаа дилевес+,
буруу чок кижиге удурланыр дээш хээли албас кижи+.

Ынчаар чурттап чоруур кижи кезээ мөңгеде тендиш дивес.

15

Миктам-ыр. Давидтии.

1Мени кадагалап көр, Бурганым,
хоргадалды Сенден алыр болгай мен.
2Дээрги-Чаяакчыга: «Сен – мээң Дээргим сен,
меңээ Сенден өске ачы-буян чок[*]» – деп чугааладым+.

3Ооң чер кырында ыдыктыг чонунче – ат-алдарлыг улузунче
бүгү күзел-чүткүлүм угланды[*].

4Өске бурганче далашкан улустуң түрегдели көвүдезин;
мен оларның хан төккен өргүлдеринге киришпес мен,
оларның бурганнарының аттарын безин адаар хөңнүм чок+.

5Дээрги-Чаяакчы – мээң үлүүм сен+,
салым-чолум Сенден хамааржыр.
6Мээң хувааглыг черимниң кызыгаарын
каас-чараш черлер таварты эрттирген сен,
мээң Сенден алган өнчүм өндүр-чаагай-дыр.
7Мени угаан киир сургаан Дээрги-Чаяакчыны
алгап-йөрээр мен, дүне безин ишти-хөңнүм мени сургап турар.

8Дээрги-Чаяакчыдан үргүлчү карак салбайн чордум,

Ол мээң-биле-дир, ынчангаш тендиш дивес мен+.

9Ынчангаш мээң чүрээм өөрүп-байырлаан,
мээң сеткилим өөрүп-хөглээн,
мага-бодумга кандыг-даа айыыл кыжанмас-тыр.

10Сен мээң амы-тынымны өлүглер оранынга калдырбас сен,

Сеңээ бердинген чалчаңны тамыже киирбес сен+.

11Сен меңээ амыдыралче орукту+ айтып бээр сен;

Сээң-биле кады турарымга, өөрүшкү мени бүргээр,

Сээң холуңда аас-кежик кезээ мөңгеде бар.

16

Мөргүл. Давидтии+.

1Дээрги-Чаяакчы, мээң актыымны дыңна,
дуза дилээн алгы-кышкымче кичээнгейден сал,
мегелевес аксы-дылымдан үнген мөргүлүмнү дыңна.

2Сен мени чөптүг шииткел-биле шиит,
карактарың чөптүг шынны көрүп турзун.

3Сен мээң чүрээмни шенеп, дүне када кээп чордуң;
шенеп көргеш, бузуттуг бодал тыппайн бардың+.
4Кижилерниң кылып чорууру ышкаш,
аксы-дылымдан бачыттыг сөс үнмеди,
Сээң сөстериңниң аайындан эртпейн,
каржы-бак кижиниң оруун эдереринден кичээнип келдим.

5Сээң айтып бергениң оруктардан
мээң буттарым өскээр барбас, чандыр баспас+.

6Сени кыйгырып тур мен,
дыңнап каарыңны билир мен, Бурганым:

кулааң менче ээктирип, сөстеримни дыңнап көрем.

7Кайгамчык арга-биле энерелиң көргүзүп көр+,

Сен Бодуңнуң күчүлүг холуң-биле
хоргадал дилээн улусту дайзыннардан камгалаар сен;

8Сен мени карак огу дег кадагала+,
чалгыннарың адаанга мени чажырып ал+.

9Менче халдап турар бузуттуглардан, мени бүзээлеп алган,
амы-тынымга кыжанган дайзыннардан кадагала.

10Олар дээрге чүректери доңгун+,
адыыргак сөстер чугаалаар улус-тур.

11Базым санай мени ам бүзээлеп турлар,
черже чыттыр базып аарын күзеп,
менче кезе кайгаарлар-дыр.

12Олар олча хайдынып, чимзенген арзылаң дег-дир,
ажыт черлерде кеденип орар араатан аңга дөмей-дир+.

13Дээрги-Чаяакчы, дүрген келем,
оларже уткуй үнүп, дискек кырынга олуртувут.
Бодуңнуң хылыжың-биле мээң амы-тынымны
бузуттуг кижиден камгалап көр;
14өлүр тынныг улустан Бодуңнуң холуң-биле
камгалап көр, Дээрги-Чаяакчы;
олар дээрге дашказы бо чуртталганың
хөреңги-байлаа-биле долдунган улус-тур,
а Сен оларның хырнын Бодуңнуң шаңналың-биле[*] долдурар сен;
оларның ажы-төлү тоткаш,
артыкшылын боттарының ажы-төлүнге арттырып каарлар.

15А мен актыг болуп, Сээң шырай-арныңче көөр мен,
оттуп келгеш, Сээң арның көргеш, таалап ханар мен+.

17

(2 Хаан. 22)

17^1Хөгжүм башкарыкчызынга. Дээрги-Чаяакчы Бодунуң чалчазы Давидти ооң хамык дайзыннарының болгаш Саулдуң холундан адырып каарга, Давидтиң Дээрги-Чаяакчыга ырлаан ырының сөстери бо-дур. Ол мынча дээн:

2Дээрги-Чаяакчы, мээң күчү-күжүм сен, Сеңээ ынак-тыр мен!+

3Дээрги-Чаяакчы – мээң быжыг шивээм, хоргадалым, камгалалым.

Мээң Бурганым – чалым-хаям+. Ол – дозуг-камгалалым+,
мени камгалап турар күчү-күш, мээң чаглаам.

4Макталга төлептиг Дээрги-Чаяакчыдан+
дуза дилеп кый деп, дайзыннарымдан камгалалды алыр мен.

5Өлүмнүң четкилери мени ораап алган,
өлүмнүг айыыл эккээр суглар мени сүртеткен+;
6алдыы оранның кинчилери мени бектеп алган,
өлүмнүң дузаа мурнумда салдынган+.
7Кызагдалга алыскаш,
Дээрги-Чаяакчыдан дуза дилеп кый дидим,
мээң Бурганымдан дуза дилеп алгырдым.

Ол Бодунуң өргээзинден мээң үнүмнү дыңнап кагды,
дилег-кыйгым Ооң мурнунга чеде берди+.

8Чер шимчеп, сирилээн,
даглар дөжээнге чедир божаңнаан –
Дээрги-Чаяакчының килеңинден сирилеш дээн+.
9Ол килеңнээрге, думчуундан – ыш,
аксындан – өрттендир чиир чалынныг от
аттыгып үнүп, изиг көстер кызаңайндыр хып турган+.

10Ол кудай-дээрни ээктир тырткаш, дүжүп келген+,
кара булут кырынга буттарын салып алган+.

11Дээрги-Чаяакчы херувимни[*] мунупкаш,
хатты чалгын кылгаш, кылыйтыр ужуп чорупкан+.

12Ол дүмбей караңгыны шугланып,
дээрде чаъстыг кара булуттарже чаштып кире берген+.

13Дээрги-Чаяакчының мурнунга чырык чайынналып,
долу биле чаңныктарын чашкан булуттар көжүп турган+.

14Дээрги-Чаяакчы кудай-дээрге диңмиттиг диңмирээн –

Дээди Өрүкүнүң үнү, долу биле чаңныктар чажып, чыжыраан+.

15Ол согуннарын салып+,
дайзыннарын тарай сывырыпкан,
эмгежок чаңныктарын дүжүрүп, оларны девидедипкен+.

16Дээрги-Чаяакчы,
Сээң түрлүг үнүңден, Сээң эзиннээн тыныжыңдан
далай-суглар дүвү көстүп, сыыгап+,
өртемчей өзээнге чедир ажыттынып келген.

17Бурган бедик дээрден ээккеш, мени сегирип алгаш,
терең ээрем суглардан ушта тыртып каан+;

18Ол мени күчү-күштүг дайзындан,
күш-шыдалы менден ажыг өжээтеннерден камгалап каан+.

19Дайзыннарым менче айыыл-халапка алысканым хүнде халдап келген,
а Дээрги-Чаяакчы меңээ чөленгииш болган.

20Ол мени шөлээн черже үндүрүп, камгалап каан+ –
чүге дээрге мен Ооң сеткилинге кирген болган мен.

21Дээрги-Чаяакчы чөптүүм дээш меңээ ачы-буян көргүскен,
холдарым арыы дээш мени шаңнаан+.
22Мен Дээрги-Чаяакчының
оруктарындан соора барбаан мен,
Бурганымның мурнунга бузутче чайгылбаан мен;
23Ооң бүгү айтыышкыннарын эдерип чоруур мен,
Ооң дүрүм-хоойлуларындан ойталаваан мен.
24Мен Ооң мурнунга кем-буруу чок мен,
бачыт үүлгетпес дээш кичээнип чор мен+;
25Дээрги-Чаяакчы мээң чөптүүм көргеш,

Ооң мурнунга холдарымның арыын көргеш, мени шаңнаан.

26Сеңээ шынчы улуска Сен база шынчы сен,
ак сеткилдиг кижиге ак сеткилдиг сен;

27арыг улуска арыг сен, а бузуттуг улуска хамаарылгаң багай;

28биче сеткилдиг улусту камгалап турар сен,
а адыыргак улусту куду көрүп турар сен+.

29Дээрги-Чаяакчы, чырыткымны кыпсып турар сен+,
дүмбей өттүр меңээ чырыдып турар сен,
Бурганым Дээрги-Чаяакчы.
30Сээң ачыңда аг-шеригни базып каар мен,

Бурганым ачызында шивээлер ханаларын ажа халыыр мен.

31Бурган! – Ооң оруу болбаазыраңгай+,

Дээрги-Чаяакчының сөзү арыг шынчы+;

Оон хоргадал алган бүгү улуска Ол – дозуг-камгалал+.

32Дээрги-Чаяакчыдан өске, Бурган кымыл+;

Бурганывыстан өске, чалым-хая бар бе?

33Бурган күш-шыдалды мээң шыңганнарымга сиңирип,
ак орукту меңээ айтып берип турар;
34буттарымны сыынныы дег кылып,
мени бедиктерже үндүрүп турар+;
35холдарымны чаа-дайынга өөредип турар,
хүлер чаны хере тыртыптар күштүг мен+.

36Сен меңээ Бодуңнуң дозуг-камгалалыңны тутсуп берген сен,
ушпазын дээш, мени холуң-биле туткан сен,

Сээң деткимчең мени өндүр улуг кижи кылып турар.

37Сен мээң оруумдан доктар-моондакты чайладып,
балдырларымны сирилевес быжыг кылып каан сен.

38Дайзыннарымны истеп-сүргеш, чыпшыр чедер мен+,
оларны узуткап кагбаан шаамда, дедир эгбес мен.

39Оларны чыттыр шаварымга, олчаан туруп шыдавастар –
буттарым адаанга калырлар.

40Сен дайын чорудар күш-шыдалды шыңганнарымга сиңирдиң,
менче халдап келгеннерни мээң буттарым адаанга салып тур сен.

41Дайзыннарымның ооргазын меңээ көргүзүп, дезеринче албадаптың+,
өжээтеннеримни узуткап кагдым.

42Олар алгырып турду, ынчалза-даа камгалакчызы чок-тур;

Дээрги-Чаяакчыдан дуза дилээрге, оларга харыы бербес-тир+.

43Оларны, хатка бөөлдеткен довурак дег,
тарадыр эстедиптер мен,
кудумчуда малгаш дег, таптай базып кааптар мен!+

44Сен мени чонумнуң үймээнинден камгаладың,
аймак-чоннарның бажынга олуртуп кагдың;
безин билбес турганым чон ам меңээ бараан болуп турар+;

45олар мээң дугайымда дыңнап кааш, дораан-на чагыртты,
өске чер чурттуглар меңээ чашпаалап турар+.

46Өске черлер улузунуң сузу бастынып,
шивээлеринден сириңейнип үнүп турду+.

47Дээрги-Чаяакчы дириг! Мээң чөленгииш-хаямга алдар!

Мени камгалап турар Бурган кымдан-даа арттыр мактатсын!

48Ол – мен дээш өжээн негээр,
чоннарны меңээ чагыртып турар+,

49дайзыннарымдан мени камгалап турар Бурган-дыр.

Мени Сен меңээ удурланган улустан бедидир көдүрүп,
каржы-дошкун кижиден камгалап турар сен.

50Ол дээш, Сени өске чоннар мурнунга
алдаржыдар мен, Дээрги-Чаяакчы,
Сээң адыңны алгап ырлаар мен+.
51Дээрги-Чаяакчы шилип алган хаанынга
өндүр улуг тиилелгелерни шаңнап турар+,
Ол Давидке болгаш ооң үре-салгалынга
кезээ мөңгеде энерелдиг!+

18

18^1Хөгжүм башкарыкчызынга. Мизмор-ыр. Давидтии.

2Дээрлер Бурганның алдарын медээлеп тур,
бопурук кудай-дээр Ооң холдарының ажыл-херектерин тоожуп тур+.

3Хүн дараазында хүнге сөстү дамчыдар,
дүн дараазында дүнге билигни ажыдар.

4Оларның үнү дыңналбас, сөзү, чугаазы чок-даа болза,

5үн-чугаазы бүгү чер-делегейге дыңналып эртер,
а сөстери өртемчейниң кыдыгларынга чедер+.

Бурган дээрлерде хүннүң өргээзин тургузуп алган.

6А хүн, күдээ дег,
куда соонда хонган өрээлинден үнүп кээр+,
эртер оруун төндүр маңнап бар чыда+, мөге-шыырак кижи дег өөрүүр.

7Ол дээрниң бир кыдыындан үнүп келгеш,
өске кыдыынга чедир көжүп хүннээр,
ооң изиинден чүү-даа чүве чаштынып шыдавас.

8Дээрги-Чаяакчының дүрүм-хоойлузу болбаазыраңгай+,
сеткил-сагышты тынгарар+;

Ооң чугаалаан сөстери шынныг, кенен улусту угаан киирер+.

9Дээрги-Чаяакчының айтыышкыннары чөптүг, чүректи өөртүр+;

Ооң чагыы чырыткылыг, карактарны чырыдар+.
10Дээрги-Чаяакчыдан коргар чорук –
арыг база кезээ мөңгеде артар.
Дээрги-Чаяакчының шиитпирлери –
алыс шынныг, шуптузу чөптүг+;

11олар алдындан – аажок хөй арыг алдындан күзенчиг+,
ары өөнден алган ары чигиринден амданныг+.

12Сээң чалчаң ол бүгүден өөредигни алыр,
оларны сагыыры – өндүр улуг шаңналды эккээр.

13Частырыгларын эскерип шыдаар кижи бар бе?

Бодумнуң ожаап билбээним бачыттарымдан мени арыгла.

14Сагыштыы-биле үүлгеткен бачыттардан база

Бодуңнуң чалчаңны чайладып көр+ –
олар мени чагырбазын+. Мен ынчан актыг апарып,
аажок улуг кемниг херек дээш буруудавас мен.

15Дээрги-Чаяакчы – чалым-хаям сен+, Камгалакчым сен!

Мээң аксымдан үнген сөстер биле чүрээмниң бодалдары

Сеңээ таарымчалыг болзун.

19

19^1Хөгжүм башкарыкчызынга. Мизмор-ыр. Давидтии.

2Айыыл-халап хүнүнде Дээрги-Чаяакчы сени дыңнап кагзын –

Израильдиң Бурганының ады сени кижи четпес бедикче көдүрзүн+.

3Ол сенче ыдыктыг черден дузадан чорутсун,
Сион дагдан сени деткизин+.
4Сээң салганың бүгү өргүлдерни бодап келзин,
бүрүн өрттеткен өргүлүңче сеткил ханыышкын-биле көрүп,
хүлээп алзын. Сэла

5Дээрги-Чаяакчы сээң күзээн чүвеңни хайырлазын,
сээң бодап алган бүгү чүүлдериңни боттандырып берзин+.

6Сээң тиилелгең дээш өөрүп-байырлаар бис,

Бурганывыстың ады дээш тугувус көдүрер бис.

Дээрги-Чаяакчы шупту дилеглериңни күүсетсин.

7Мен ам билир мен – Дээрги-Чаяакчы
Бодунуң шилип алган хаанын камгалап турар,
Ооң күштүг холу ыдыктыг дээрлеринден
аңаа харыылап, тиилелгени хайырлап турар.

8Чамдык улус дайынчы тергелери-биле,
өске улус – аъттары-биле мактаныр+,
а бис Дээрги-Чаяакчының ады-биле –
Бурганывыстың ады-биле мактанып турар бис!+
9Ол улус чайгыла бергеш, буурап каар,
а бис бут кырынга чайгылыш чок турар бис.

10Дээрги-Чаяакчы, хаанны камгала,
дуза дилеп кый дээривиске, харыыла!

20

20^1Хөгжүм башкарыкчызынга. Мизмор-ыр. Давидтии.

2Дээрги-Чаяакчы! Сээң күчү-күжүң дээш,
хаан өөрүшкү-маңнайлыг тур,

Сенден келген камгалал дээш канчаар-даа аажок өөрүп-хөглеп тур!+

3Сен ооң күзээн чүүлдерин күүседип бердиң+,
ооң аксындан үнген дилег-сөзүнден ойталавадың. Сэла

4Сен ону ачы-буян долган алгыш-йөрээл-биле уткудуң,
ооң бажынга алдын оваадайны кедирдиң.

5Хаан Сенден амыдыралдың тыныжын диледи,

Сен аңаа кезээ мөңгеде узун назынны хайырладың+.

6Сенден келген камгалал дээш, ол өндүр улуг алдарлыг апарды:

Сен аңаа чайынналчак мактал-хүндүнү хайырладың.

7Сен аңаа ачы-буяныңны кезээ мөңгеде бердиң,
Сээң чаныңга турарга тыптыр
өөрүшкүнү шаңнап, ону хөглеттиң.
8Хаан Дээрги-Чаяакчыга идегээр,

Дээди Өрүкүнүң энерелиниң ачызында тендиш дивес+.

9Сээң[*] холуң шупту дайзыннарыңны тудуп алыр,
күштүг холуң шупту өжээтеннериңни тудуп алыр.

10Килеңнээн үеңде оларга оттуг суугу дег сен+;

Дээрги-Чаяакчы аажок килеңнээш,
оларның бажын чиир, олар отка чиртип аарлар+.
11Сен оларның үре-салгалын чырык чер кырынга,
оларның салгакчыларын кижи төрелгетен аразынга
амылыг арттырбас сен+.

12Сеңээ удур кара сагыштап турган дайзыннар болгай,
ынчалза-даа ол кара сагыжын боттандырар харыы чок-тур!

13Сен чаларың согуннарын оларның арыннарынче шыгаагаш,
оларны хая көрүндүрүп, дестирер сен+.

14Дээрги-Чаяакчы, Бодуңнуң күжүң-биле
кымдан-даа бедидир көдүрүл,
Сээң күчү-күжүңнү алгап ырлап, алдаржыдаал!

21

21^1Хөгжүм башкарыкчызынга. «Даң хаяазының ивизи» деп аялга үдээр. Мизмор-ыр. Давидтии.

2Мээң Бурганым! Мээң Бурганым! Чүү дээш мени кааптың?+

Сен мени камгалаарын көңгүс бодавайн тур сен,
мээң дуза дилээн кыйгымдан ырак-тыр сен+.
3Бурганым! Хүндүс Сени кыйгырып тур мен –
а Сен харыы бербейн тур сен;
дүне база оожургал чок болу бердим+.
4А Сен – Ыдыктыг Чагырыкчы сен,
израиль чон Сени мактап турар.

5Ада-өгбелеривис Сеңээ идегеп, ынанып чорааннар,
а Сен оларны кадагалап келдиң.
6Олар Сени кыйгырып турганнар –
камгалалды ап-даа келгеннер+;

Сеңээ ынанып чорааннар, идегели хоозун болбаан.

7А мен – кижи эвес, курт-тур мен+,
улуска бак сөгледип, чонга дора көрдүрүп чор мен+.

8-9Көрүп турар бүгү улус мени
аксы-биле дузап, баштарын чайып:

«Ол кижи Дээрги-Чаяакчыга ынанып турду.

Ынчангаш ол Дээрги-Чаяакчыга эргим болза,

Ол аңаа болчуп, камгалазын+» – деп кочулап турду+.

10А Сен – мени хырын иштинден ужулгаш,
меңээ айыыл чок болур кылдыр
иемниң хоюнга салып каан Бурган сен+.

11Төрүттүнүп кээримге-ле, мени Сеңээ тураскаадып берипкен,
иемден төрүттүнгенимден-не Сен – мээң Бурганым сен.

12Менден ыравайн көр –
айыыл-халап чоокшулап кел чыдыр,
а меңээ дуза кадар кижи чок-тур+.

13Хөй дайзыннар мени бүзээледи,
Васанның күштүг бугалары дег, үглеп келди+;
14олар менче, олчазын үзе-чаза соп,
ырланган арзылаң дег, диштерин шаарартып тур.
15Сеткил-сагыжым суг дег ага берди+,
шупту сөөктерим кадырылды;
чүрээм чук дег чымчай бергеш, иштимге кээп эсти берди.

16Өрттедип турар дой саваның суу дег,
күш-шыдалым соглуп кагды, өгүмге дылым чыпшына берди,

Сен мени, өлүп калзын дээш, довуракче октаптың.

17Бак хейлер мени ыттар дег бүзээлеп+,
мөөңү-биле үглеп келген, хол-будумну үзе-чаза соп каапкан[*].

18Дөрт сөөк кижи апардым,
а дайзыннарым менче кайгап, топтап көрүп тур+.

19Хептеримни аразында үлежип ап,
хөйлеңим алыр дээш үлүг тыртып турлар+.

20А Сен, Дээрги-Чаяакчы, менден ыравайн көр,
мээң күчүм-дүр сен, дузалаар дээш далажып көр!

21Амы-тынымны хылыштан камгала,
дың чаңгыс тынымны ол ыттардан камгала+;

22арзылаң аксындан+, үзер бугалар мыйыстарындан
мени чайлат, меңээ харыылап көр.

23Сээң адыңны ха-дуңма чонумга медээлээр мен,
чыыш мурнунга Сени алгап-мактаар мен+.

24Дээрги-Чаяакчыдан коргар улус, Ону алгап-мактаңар!+

Иаковтуң бүгү салгалы, Ону алдаржыдыңар,

Израильдиң бүгү чону, Оон коргуңар!

25Дээрги-Чаяакчы түрегдээн кижини тоовайн барбаан,
ооң дилээн херексевейн барбаан, оон хая көрүнмээн,
а кажан ол Бодун кый дээрге, дыңнап каан.
26Эңмежок чоннуң чыыжынга
Сени мактаан сөстерим Сенден кээр+;
Сенден коргар улус мурнунга
Сеңээ берген даңгырактарым күүседир мен+.

27Түрегдээн күжүрлер аштанып-чемненип, тотсун,

Дээрги-Чаяакчыже чүткээн улус Ону алгап-мактазын;
силерниң чүректериңер турбайн,
кезээ мөңгеде согар болзун!

28Дээрги-Чаяакчыны сактып келгеш,
чер-делегейниң кыдыгларында
чурттаан улус Олче эглип кээр,
Ооң мурнунга бүгү аймак-чоннар кээп, мөгеер+;
29чүге дээрге чагырга – Ооңуу-дур+,
чоннарның Чагырыкчызы – Ол-дур.
30Чер-делегейде күш-шыдалдыг бүгү улус
ылаптыы-биле Аңаа мөгеер;
довурак-доозун бооп хуулуп бар чыдар, өлүр тынныг бүгү улус

Ооң мурнунга сөгүрүүр.

31Келир салгалдар Дээргиге бараан болур,

Ооң дугайында салгалдан салгал дамчып медээлээр+.

32Олар келир үеде төрүттүнер улуска
Дээрги-Чаяакчының чөптүүн,
Ооң кылган ажыл-херектерин чугаалап бээр+.

22

Мизмор-ыр. Давидтии.

1Дээрги-Чаяакчы – мээң Кадарчым+.

Мээң хереглээн бүгү чүвем бар+.

2Ол мени оът-сигени хөлбең ногаан шынааларга одарладыр+,
оожум сугларга чедире бээр,

3сеткилимге чаа күштү хайырлаар+.

Ол мени Бодунуң ат-алдары дээш
шынныг оруктар-биле эдертип бар чыдар+.

4Дүмбей караңгы шынаа таварты эртип бар чытсымза-даа+,
айыыл-халаптан кортпас мен+ – Сен мээң-биле болгай сен,
даянгыыжың биле шыкпыыжың мени камгалап, оожургадыр+.

5Дайзыннарым көрүп турда, Сен меңээ дой кылдың,
бажымны олива үзү-биле хүндүлеп чаап бердиң+,
мээң кежиим аяа чык долу-дур!

6Буян биле энерелиң бүгү чуртталгамда мени үдеп чоруур –

Сээң өргээңге кезээде туруп аар мен[*], Дээрги-Чаяакчы.

23

Давидтии. Мизмор-ыр.

1Чер-делегей болгаш ону долган бүгү чүве,
өртемчей болгаш ында чурттаан бүгү амытаннар
Дээрги-Чаяакчыга хамааржыр+;

2Ол чер-делегейниң үндезиннерин далай, сугларга быжыглап каан+.

3Дээрги-Чаяакчының даанче кым үнүп болурул,

Ооң ыдыктыг черинге кым туруп болурул?+

4Арыг холдарлыг, актыг чүректиг+, хей черге даңгырак бербээн[*],
меге аазаашкын кылбаан кижи ол-дур.

5Шак ол кижи Дээрги-Чаяакчының ачы-буянын алыр,
бодунуң Камгалакчызы Бургандан чөптүг шаңналды алыр.

6Дээрги-Чаяакчыже чүткээн, Израильдиң Бурганы Сени[*]

эдериксээн улус ындыг боор-дур. Сэла

7Хаалгалар, бажыңар көдүрүңер,
үе-дүптеги эжиктер, ажыттынып көдүрлүңер+ –
алдарлыг Хаан кирип келзин!
8Ол алдарлыг Хаан кымыл? –

Күчү-күштүг, мөге-шыырак Дээрги-Чаяакчы ол-дур,
чаа-дайынга күжүн көргүзер Дээрги-Чаяакчы ол-дур+.

9Хаалгалар, бажыңар көдүрүңер,
үе-дүптеги эжиктер, ажыттынып көдүрлүңер –
алдарлыг Хаан кирип келзин!
10Шак ол алдарлыг Хаан кымыл?+

Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы – алдарлыг Хаан ол-дур! Сэла

24

Давидтии.

א

(алеф)

1Дээрги-Чаяакчы,
сеткил-сагыжымдан Сеңээ мөргүп тур мен+;

ב

(бет)

2Бурганым, Сеңээ ынанып тур мен.

Адым баксыравазын, дайзыннарым мени ажып тиилевезин;

ג

(гимел)

3Сеңээ идегээр улустуң база ады баксыравазын+,
хей черге өскерлип турар улус харын бак атка кирзин.

ד

(далет)

4Дээрги-Чаяакчы,
оруктарың меңээ айтып бер, эртер оруктарыңга мени өөрет+.

ה

(хе)

5Сээң шыныңче мени эдертип, өөредип көр+,
мени камгалаар Бурганым болгай сен,
хүннүң-не Сеңээ идегээр-дир мен.

ז

(зайин)

6Дээрги-Чаяакчы, ээ хайыралың, энерелиң бода,
олар кезээ мөңгеде бар болгай+.

ח

(хет)

7Аныяк шаамның бачыттарын, кемниг херектерин сагынма+,

Дээрги-Чаяакчы, ачы-буянныың
болгаш энерелдииң-биле мени бода!+

ט

(тет)

8Дээрги-Чаяакчы ачылыг база чөптүг болгаш,
бачыттыгларга орук айтыр;

י

(йод)

9биче сеткилдиг улусту шын чурттаар кылдыр сургап,

Бодунуң оруктарынга өөредир.

כ

(каф)

10Дээрги-Чаяакчының бүгү оруктары –
Ооң чагыг-керээзи биле дүрүм-хоойлузун
сагып чоруур улуска шынчы энерел ол-дур.

ל

(ламед)

11Дээрги-Чаяакчы, Бодуңнуң ат-алдарыңны бодааш+,
мээң бачыдымны өршээ+ – бачыдым аажок улуг болгай.

מ

(мем)

12Дээрги-Чаяакчыдан коргар кижиге

Ол кандыг орукту шилип алырын айтып бээр.

נ

(нун)

13Шак ол кижиниң амыдыралы буян көрүп эртер,
а үре-салгалы чер-чуртту салгап алыр+.

ס

(самех)

14Дээрги-Чаяакчыдан коргар улуска Ол арга-сүмезин бээр,
оларга Бодунуң чагыг-керээзин ажыдар.

ע

(айин)

15Мээң карактарым кезээде Дээрги-Чаяакчыже көрүп турар+,

Ол мээң буттарымны какпа-дузактан адырып турар болгай.

פ

(пе)

16Көрүжүңнү менче углап, менче ээ көрнүп көр,
чааскаанзырап, базындырып чор мен.

צ

(цаде)

17Чүрээмниң качыгдалы немежип тур,
айыыл-халавымдан мени адырып көр;
18хинчектенип, харыксыраанымны көрүп көр,
бүгү бачыттарымны өршээ.

ר

(реш)

19Дайзыннарымче көрүп көр – оларның көвүдээнин,
мени көөр хөңнү чок улустуң каржы-дошкунун!

ש

(шин)

20Амы-тынымны кадагалап, айыылдан адыр.

Бак атка кирбес болуйн – хоргадалым Сенде болгай.

ת

(тав)

21Эки мөзүм биле чөптүүм мени кадагалазын –
ынаныжым Сенде болгай.

22Бурганым, шупту айыыл-халаптардан

Израильди адырып хоста!+

25

Давидтии.

1Дээрги-Чаяакчы, чөптүг шиитпириң үндүрүп көр –
кем-буруу чок чурттап чордум+,

Сеңээ идегээш, тендиш дивес мен.

2Мени шылгап көр, Дээрги-Чаяакчы, мени шенеп,
ишти-хөңнүм биле чүрээмни арыглап көр+.

3Сээң энерелиң дугайында үргүлчү бодап чор мен,

Сээң алыс шыныңны эдерип чор мен+.
4Мегелеп чугаалаар улус-биле кады олурбадым,
ийи арынныг улус-биле кады чорбас мен;

5кара сагыштыг улустуң бөлүглежилгезинге хөңнүм чок,
бузуттуглар аразынче кирбес мен+.

6Кем-буруу чок болгаш, холдарым чуп+,

Сеңээ өргүл салыр бедигээшти дескинер мен, Дээрги-Чаяакчы –

7Сени алгап-мактаан үнүм дыңналып,
Сээң хамык ажыл-херектериңни медээлээйн+.
8Дээрги-Чаяакчы, Сээң өргээңге –

Сээң чурттап турар өндүр-чаагай оран-саваңга ынак мен.

9Мээң амы-тынымны бачыттыг улус-биле кады,
мээң амыдыралымны өлүрүкчүлер-биле кады узуткава+;

10оларның холдары бузутка борашкан,
оларның холдарын хээли долган+.

11А мен кем-буруу чок чурттап чор мен;
мени камгалап, ээ көрнүп көр.
12Мээң будум дорт орукта турар,
Дээрги-Чаяакчының улузунуң чыылган черинге
Ону алгап-йөрээр мен.

26

Давидтии.

1Дээрги-Чаяакчы – меңээ чырык+,
меңээ камгалал – кымдан коргар деп мен?
Дээрги-Чаяакчы – амыдыралым шивээзи –
кымдан сүртээр деп мен?
2Өжээтеннерим, удурланыкчыларым, дайзыннарым
бажым чиир дээш менче халдап келгеш,
боттары-ла илдигип, калырлар.
3Эңмежок аг-шериг мени бүзээлеп кээр болза,
мээң чүрээм коргуп-сүртевес+;
меңээ удур дайын-даа үнер болза, идегелим ышкынмас мен.

4Дээрги-Чаяакчыдан чаңгыс-ла дилеглиг мен,
чүткүп чеде бериксээн чүвем чүгле бо:

назынымның дургузунда Ооң бажыңынга туруп аары,

Ооң өндүр чырыын хайгаарап көөрү,
Ооң ыдыктыг өргээзинге кээри+,
Ооң күзел-соруун билип аары.
5Ол мени айыыл-халап хүнүнде
Бодунуң майгынынга хоргададып аар,
Бодунуң чадырының ажыт черинге чажырып каар,
хая кырынче көдүрүп үндүре бээр болгай.
6Ам мени бүзээлээн дайзыннарым кырынга
мээң бажым көдүрлү бээрге+,
Ооң майгынынга өөрүшкүлүг үнүм-биле
өргүлдерим эккеп салыр мен,
ырлавышаан, Дээрги-Чаяакчыны алгап-мактаар мен+.

7Дээрги-Чаяакчы, Сени кыйгырган үнүмнү дыңна,
менче ээ көрнүп, харыылап көр.

8Мээң чүрээм Сээң өмүнээңден дег:

«Менче чүткүп келиңер!» – деп тур[*].

Дээрги-Чаяакчы, мен ам Сенче чүткүп чеде бээр мен+.

9Бодуңну менден чажырбайн көр,
килеңнээштиң, Бодуңнуң чалчаңдан ойталава!

Сен меңээ дузалап турдуң, ам мени тоовайн барба, Бурганым,
мени кагба, Камгалакчым!

10Авам биле ачам-даа мени каапкаш баар болза,

Дээрги-Чаяакчы мени хүлээп алыр+.

11Дээрги-Чаяакчы,
мени Бодуңнуң орууңга өөредип каг+,
дайзындан камгалап, мени дорт оруктап эдерт.
12Мени туразында аажылаар кылдыр
дайзыннарымга хүлээдип бербе+ –
мегелеп херечилээр улус+ менче халдап,
өжү ханмайн турар болгай.

13А мен дириглер оранынга+
Дээрги-Чаяакчының ачы-буянын
көрүп каарымга бүзүрээр мен.
14Дээрги-Чаяакчыга идеге – кадыг-быжыг бол,
чүрээң эрес-дидим болзун+ – Дээрги-Чаяакчыга идеге!+

27

Давидтии.

1Дээрги-Чаяакчы, Сенден дуза дилеп кый деп тур мен!

Чөленгииш-хаям, харыы сөс чок артпайн көрем+.

Меңээ харыы бербезиңзе,
хөөрже кирген кижилер дег болу бээр мен+.

2Сенден бодум дилег кылып,

Сээң өргээңде эң ыдыктыг черже холум сунуп, мөгейдим+:

мөргүл кылган үнүм дыңнап көрем.

3Бузуттуг болгаш кара сагыштыг улус-биле кады;
өскелер-биле эп-найыралдыг чугаалажып тура,
чүректеринге бузут шыгжаар улус-биле кады+
мени кезетпейн көр+.
4Ындыг улуска оларның кылган ажыл-херектерин,
бузуттуг үүлгедиглерин ёзугаар кеземчеден онааштыр;
оларны холу-биле кылган ажыл-херектери дээш
чогууру-биле кезедип көр.
5Олар Дээрги-Чаяакчының ажыл-чорудулгазын,

Ооң холу-биле кылган ажыл-херектерин билип албаан-дыр+.

Ынчангаш Дээрги-Чаяакчы оларны үреп бускаш,
катап тудуп тургуспас.

6Дээрги-Чаяакчыга алдар!

Ол мээң мөргүл кылган үнүмнү дыңнап кагды!

7Дээрги-Чаяакчы – мээң күчү-күжүм-дүр,
мээң дозуг-камгалалым-дыр+,
мээң чүрээм Аңаа идегеп чораан.

Ол меңээ дузалады-даа –
чүрээм ол дээш өөрүп-байырлап тур+,
мен Ону алгап ырлап алдаржыдар мен.

8Дээрги-Чаяакчы – Бодунуң чонунга күчү-күш-түр,

Бодунуң шилип алган хаанынга – камгалалдың шивээзи-дир.

9Бодуңнуң чонуңну камгала,

Сеңээ хамааржыр улуска ачы-буяныңны хайырла!

Оларны кадарып эдертип
база кезээ мөңгеде кужактап көдүрүп көрем+.

28

Мизмор-ыр. Давидтии.

1Бурганның оолдары+, Дээрги-Чаяакчыны мактаңар,

Ооң алдарын, Ооң күжүн мактаңар!+

2Дээрги-Чаяакчының алдарлыг адын алгаңар;

Бодунуң ыдыктыг өргээзинде турар Дээрги-Чаяакчыга мөгейиңер[*].

3Дээрги-Чаяакчының үнү – суглар кырында,
алдарлыг Бурганның үнү диңмиреп тур,
делгем ханы суглар кырында чаңгыланып тур+.

4Дээрги-Чаяакчының үнү күчүлүг, Ооң үнү өндүр-чаагай.

5Дээрги-Чаяакчының үнү пөштерни одура шааптар,

Ол Ливанның пөштерин+ одура шааптар.

6Ол Ливан дагларны – бугалар дег,

Сирион дагны+ – молдурга дег
шурап маңнаарынче албадаптар+.

7Дээрги-Чаяакчының үнү чаңныкты кызаңнадыр.

8Ооң үнү кургаг ховуну сириледир,

Ол ээн кургаг Кадес ховуну+ сириледир.

9Дээрги-Чаяакчының үнү
дыттарны орааштыр шааптар[*], аргаларны шаарартыптар;

Ооң өргээзинде бүгү-ле чүве Ооң алдарын медээлээр!

10Дээрги-Чаяакчы суг халавының кырында+
Бодунуң дүжүлгезинде саадаан,
Ол Хаан болуп, кезээ мөңгеде саадап орар+.
11Дээрги-Чаяакчы Бодунуң чонунга
күчү-күштү хайырлазын+,
Ол Бодунуң чонунга
амыр-тайбың хайырлап, алгап-йөрээзин.

29

29^1Өргээни чаартып турда, ырлаан мизмор-ыр. Давидтии.

2Дээрги-Чаяакчы, Сени кымдан арттыр алгап-мактаар мен –

Сен мени көдүрүп аппаргаш, дайзыннарымга
мээң айыыл-халавым дээш өөрүп-байырлаар арга бербедиң+.

3Дээрги-Чаяакчы, Бурганым!
Сенден дуза дилеп турдум,
мени ынчан сегиткен сен.
4Дээрги-Чаяакчы! Сен мээң амы-тынымны
өлүглер оранындан үндүр тыртып эккелдиң,
хөөрже кире бербезин дээш, дириг арттырып кагдың+.

5Дээрги-Чаяакчыга бердинген улус,

Ону алгап ырлаңар, Ооң ыдыктыг адын алдаржыдыңар.

6Ооң килеңи хензиг өйде кыптыгар+,
а эки көөрү – амы-тынны хайырлаар:

кежээ ыглап-сыктазымза-даа,
даарта эртен өөрүп-байырлаар мен+.

7Сагыш човаар чүвем чок тургаш:

«Кажан кезээде тендиш дивес мен» – деп чугаалап чордум+.

8Дээрги-Чаяакчы, Сен менче ээ көрнүп,
мени быжыг даг дег кылып кагдың.

А менден өскээр көрнү бээриңге, коргуп турдум.

9Дээрги-Чаяакчы, ынчан Сенден диледим,

Дээргим сеңээ мөргүдүм:

10«Өлү бээримге, ажыы чүл?

Хөөрже кире бээримге, эки чүү боор?

Өлген сөөк Сени канчап алдаржыдарыл?

Алыс шыныңны канчап херечилээрил?+

11Дээрги-Чаяакчы, мени дыңнап, ээ көрүнем!

Дээрги-Чаяакчы, меңээ дузаң көргүзем!»

12Ыы-сыымны өөрүшкүже хуулдуруптуң,
качыгдалым хевин уштуп,
хөглээшкинниң хевин меңээ кедириптиң+ –
13сеткил-чүрээм олчаан Сени алдаржыдып,
черле ыыт чок барбас болзун.
Дээрги-Чаяакчы, Бурганым,
Сени мөңге шагда алдаржыдайн!

30

(Ыд. ыр. 70:1-3)

30^1Хөгжүм башкарыкчызынга. Мизмор-ыр. Давидтии.

2Дээрги-Чаяакчы, хоргадалым Сенде,
адым кажан-даа баксыравазын,
Бодуңнуң чөптүүң ёзугаар мени камгалап көр+.

3Кулааңны менче ээктир, меңээ болчуп, дүрген чедип кел,
быжыг чалым-хаям, хоргадаар шивээм бооп, мени камгала+.

4Чалым-хаям, шивээм-дир сен,

Бодуңнуң адың алдаржызын дээш мени эдертип, башкар.

5Мээң шивээм болгай сен –
дайзыннарымның меңээ бүдүү
салып каан какпазындан мени чайлат.

6Амы-тынымны Сээң холуңга хүлээдип тур мен+ –
Сен мени хостап турар болгай сен,
алыс шынныг Дээрги-Бурган-Чаяакчы.

7Хоозун меге дүрзүлерге мөгеер улуска хөңнүм чок+,
а бодум Дээрги-Чаяакчыга идегээр мен.
8Сээң энерелиң дээш өөрүп-хөглээр мен –
Сен мээң айыыл-халавымны көрүп кагдың,
аар-бергеге алысканымны билип кааптың,
9дайзынымның холунче мени киирбедиң,
буттарымны шөлээн черге тургузуп кагдың+.

10Дээрги-Чаяакчы, менче ээ көрнүп көр –
кызыышкынга таварыштым,
качыгдалдан карактарым, сеткилим,
ишти-хөңнүм соглуп кагды+.
11Амыдыралым муңгаралдан,
назыным уё-човуурдан үстүп төнер четти,
кем-буруумдан[*] күжүм төнүп, сөөктерим кургап кагды.

12Хамык дайзыннарым мени дора көөрге,
кожаларым безин мени бактап турлар,
таныш өөрүмге-даа коргунчуг амытан апардым+,
кудумчуга мени көрген улус дезип маңнажы бээр-дир.

13Улустуң чүректеринде, өлген чүве дег, уттундура бердим+,
чарык сава дег апардым.

14Хөй улустуң бак сөглээрин дыңнап шаг болдум,
долгандыр – коргуш-ла, коргуш+;
дайзыннар меңээ удур бөлүглежип,
амы-тыным үзүп каарын бодап тур.

15А мен Сеңээ идегээр мен, Дээрги-Чаяакчы,
«Бурганым сен» деп чугаалап тур мен.
16Мээң назыным хуусаазы – Сээң холуңда;
дайзыннарым холундан, истеп-сүрген улустан мени камгала+.

17Чырыткылыг арныңны Бодуңнуң чалчаңга көргүс+:

энерелдииң-биле мени камгала.

18Дээрги-Чаяакчы, Сени кыйгырдым, адым баксыравазын,
бузуттуглар харын бак атка кирзин,
өлүглер оранынче дүжүп, ыыт чок артсын.
19Чөптүг-шынныг кижиге удур туразы улгадып,
ону куду көрүп, бак чүве мегелеп чугаалаар аастардан
үн үнмес апарзын.

20Сенден коргар улуска кадагалап турарың,
кижи амытандан дезип, Сеңээ хоргадап кээр улуска
белеткеп алганың ачы-буяныңның арбын, хөйүн!
21Сен оларны Бодуңнуң шывыыңның адаанга
улустуң кара сагыжындан чажырар сен,

Бодуңнуң оран-саваңга аас-дылдан хоргададыр сен.

22Быжыглалдыг хоорай-шивээге
Бодунуң энерелин кайгамчык арга-биле
меңээ көргүскен Дээрги-Чаяакчыга алдар!+
23Хөлзеп дүвүрээш: «Сээң көрүжуңден
шөлүттүрген-дир мен» деп бодап турдум,
ынчалзажок Сенден дуза дилеп кыйгырарымга,
мөргүл кылган үнүмнү дыңнап кагдың.

24Дээрги-Чаяакчыга бердинген бүгү улус,
Аңаа ынак болуңар,
Дээрги-Чаяакчы Аңаа шынчы улусту кадагалаар+,
а туразы улуг улустуң кеземчези эриин ажар.
25Дээрги-Чаяакчыга идегээр бүгү улус,
кадыг-быжыг болуңар, чүрээңер эрес-дидим болзун+.

31

Давидтии. Маскил-ыр.

1Кем-буруузу өршээттинген,
бачыттары арыглаттынган кижи амыр-чыргалдыг!
2Дээрги-Чаяакчы ооң бачыдын
кем-буруу кылдыр санаваан база
сеткилинде авыяас-меге чок+ кижи амыр-чыргалдыг+.

3Бачыдымны чугаалавайн турумда,
хүн бүрүдеги уё-човуурумдан
ишти-хөңнүм ирип калды.

4Дүне-даа, хүндүс-даа Сээң холуң меңээ халалыг бооп келди;
аянныг чараш шырайым,
чайгы изигде кагаанымда дег, чиде берди. Сэла

5А мен Сээң мурнуңга бачыттыымны миннип,
кем-буруумну чажырбайн:

«Дээрги-Чаяакчыга кемниг херектерим
миннир мен» – деп чугааладым+.

Сен ынчан бачыдымның кем-буруузун өршээдиң+. Сэла

6Ынчангаш Сеңээ бердинген кижи бүрүзү
бачыдын эскерип каан үеде[*], Сеңээ мөргүзүн –
ынчан ол айыыл-халаптың үеринге алыспас.

7Сен – мээң чаштыр черим сен+:

мени айыыл-халаптан адырар сен;
камгалалың өөрүшкүзү-биле бүргээр сен. Сэла

8Силерни угаан киир сургап каар мен,
эртер орууңарны айтып бээр мен;
чагыг-сүмем силерге кадып, силерден карак салбас мен.

9Аът азы элчиген ышкаш мелегейзиг болбаңарам –
аастарын чүген, суглук-биле аайынга киир тыртпас болза,
олар чагыртпас-даа+.

10Бузуттуг кижиниң човалаңы эңмежок,
а Дээрги-Чаяакчыга идегээн кижини Ооң энерели бүргээр.

11Чөптүг-шынныг улус, Дээрги-Чаяакчы дээш өөрүп-хөглеңер!

Бүгү мөзүзү эки улус, байырлаңар-ла!+

32

32^1Чөптүг-шынныг улус,

Дээрги-Чаяакчы дээш өөрүп-байырлаңар!

Бурганны алгап-мактаан сөстер
ак сагыштыг улустуң аксы-дылынга эптежир.

2Дээрги-Чаяакчыны чадаган-биле үдеп, мактаңар,

Аңаа эткир үннүг чанзы-биле үдеп, ырлап бериңер+;

3Аңаа чаа ырдан ырлап бериңер+,
аянныг, ыыткыр үдеп, ырлажыңар.
4Дээрги-Чаяакчының сөглээн сөзү арыг шын,
Ооң кандыг-даа ажыл-херээ ылап шынныг.
5Ол чөптүг чорук биле шын шииткелге ынак+;
Ооң энерели чер-делегейни бүргей алган+.
6Дээрги-Чаяакчының сөзү-биле дээрлер,
Ооң аксындан үнген тыныш-биле
дээрлерде бар бүгү чүүлдер чаяаттынган+.

7Ол далайның сугларын чаңгыс черге бөле чыып каан+,
дүп чок ээремнерни шыгжамырларже дег кылдыр
шыгжай суп каан.

8Дээрги-Чаяакчыдан бүгү чер-делегей сүртезин;
Ооң мурнунга өртемчейниң бүгү чурттакчылары
коргуп сирилезин.
9Ол чугаалаарга+, бүгү чүве тывылган,
Ол дужаарга, бүгү чүве тургустунган;
10Дээрги-Чаяакчы аймактарның бодал-сагыжын
күш чок болдуруп,
чоннарның бодалдарын буурадып турар+.

11А Дээрги-Чаяакчының шиитпири кезээ мөңгеде артар,

Ооң чүрээнге тывылган бодалдар
салгалдан салгал дамчып чурттаар+.

12Дээрги-Чаяакчы оларның Бурганы болган чон,

Ооң өнчү кылдыр шилип алганы аймак амыр-чыргалдыг+.

13Дээрги-Чаяакчы дээрлерден ээккеш көрүп,
кижи төрелгетенни хайгаарап турар+;
14Ол Бодунуң саадап орар дүжүлгезинден
черде чурттаан бүгү улусче көрүп орар+.

15Ол улустуң шуптузунуң чүректерин чаяап берген,
оларның бүгү ажыл-херектерин өттүр көрүп турар.

16Хаан кижиге аг-шерииниң хөйү камгалал болбас,
тулган мөге кижини улуг күш-шыдалы камгалавас+.

17Тиилелге чедип алыр дизе, дайынчы аътка кордаан херээ чок,
ол бодунуң кончуг улуг күжү-биле ээзин камгалап шыдавас+.

18Дээрги-Чаяакчыдан коргар, Ооң энерелинге идегээр улусту

Ол карактап-кадагалаар+.

19Ол улусту өлүмден камгалаар,
аш үезинде оларны ашкарып-чемгерер+.

20Бис Дээрги-Чаяакчыга
сеткиливис ханызындан идегээр бис;

Ол – биске дузалаар, бистиң дозуг-камгалалывыс болур+;

21Бурган дээш, чүрээвис өөрүүр,

Ооң ыдыктыг адынга ынаныр болгай бис.

22Дээрги-Чаяакчы, Сеңээ канчаар идегээривис дег,
энерелиң бисти ынчаар кадагалазын!

33

33^1Давидтии. Давид Авимелехтиң мурнунга угааны солуу кижи бооп баажыланып, үндүр сывыртадып алгаш, чоруй барган үеге хамааржыр+.

א

(алеф)

2Кайы-даа үеде Дээрги-Чаяакчыны алгап-йөрээр мен,
аксы-сөзүм ону үргүлчү алгап-мактаар.

ב

(бет)

3Дээрги-Чаяакчы дээш, мактаныр мен+,
базындырган улус ону дыңнааш, өөрүп-хөглээр.

ג

(гимел)

4Дээрги-Чаяакчыны мээң-биле кады алдаржыдыңар,

Ооң адын шупту чаңгыс аай кымдан арттыр мактаалы.

ד

(далет)

5Дээрги-Чаяакчыны кыйгырган мен –
Ол мени дыңнады+,
коргар бүгү чүүлдеримден камгалап кагды.

ה

(хе)

6Олче көрүп турган бүгү улустуң шырайы чырый берген,
оларның арыннары кыспас.

ז

(зайин)

7Кээргенчиг кижи кыйгырды – Дээрги-Чаяакчы дыңнап кааш,
ону бүгү айыыл-халавындан камгалап кагды+.

ח

(хет)

8Дээрги-Чаяакчының төлээзи Бургандан коргар улустуң чанынга
турлагжып туруп алгаш, оларны камгалаар+.

ט

(тет)

9Амзангырлап шенеп көрүңер,

Дээрги-Чаяакчының кайы хире ачы-буянныын билип каар силер+.

Хоргадалды Оон алыр кижи амыр-чыргалдыг+.

י

(йод)

10Дээрги-Чаяакчының улузу, Оон коргуп чоруңар;

Оон коргар улус түрегдел билбес+.

כ

(каф)

11Арзылаңнар безин түрегдеп, аштай бээр+,
а сеткили Дээрги-Чаяакчыже чүткээн улус
кандыг-даа буянның четпезин эскербес.

ל

(ламед)

12Ажы-төлүм, мени дыңнаңарам:

Дээрги-Чаяакчыдан коргарынга силерни өөредип каайн.

מ

(мем)

13Силерниң араңарда амыдыраарын күзээр,
аас-кежиктиг хүннер көрүксээр кижи бар бе?+

נ

(нун)

14Кара сагыштыг сөстер эдеринден кичээн,
мегечи сөстер эдер дээш аксың ажытпа+.

ס

(самех)

15Бузуттан чайла, буян тары+;
амыр-тайбыңны диле, олче чүткү.

ע

(айин)

16Дээрги-Чаяакчының карактары
чөптүг-шынныг улусче көрнүр+,

Ооң кулактары оларның дуза дилээн кышкызын дыңнаар+.

פ

(пе)

17А бузут үүлгедикчилеринче Ол сүртедир көрүп турар –
оларның ады чырык чер кырынга шуут артпас+.

צ

(цаде)

18Дээрги-Чаяакчыны улус кый дээрге, Ол дыңнап турар,
оларны бүгү айыыл-халаптардан адырып турар.

ק

(коф)

19Дээрги-Чаяакчы аажок муңгараан улуска чоок+;
сагыш-сеткили бастырган улусту камгалап турар.

ר

(реш)

20Чөптүг-шынныг кижиниң таваржыр айыылы хөй-даа болза,

Дээрги-Чаяакчы ону оларның шуптузундан камгалаар+.

ש

(шин)

21Дээрги-Чаяакчы ооң бүгү сөөктерин кадагалаар –
оларның чаңгызы-даа сыйылбас+.

ת

(тав)

22Бак кижини айыыл-халап сүрүп четкеш, өлүрүп каар;
чөптүг-шынныг кижини көрбес улус
кем-буруузу дээш кеземче алыр.

23Дээрги-Чаяакчы Бодунуң чалчаларының амы-тынын
адырып хостаар,
хоргадалды Оон алыр улустуң кайызын-даа
кем-буруузу дээш кезетпес.

34

Давидтии.

1Дээрги-Чаяакчы,
меңээ удурланган кижилерге удурланып+,
меңээ удур тулушкан улус-биле чаалаш;

2дайынчы дозуг-камгалалың ап алгаш, меңээ дузалап, туруш;

3хылыжың хындан уштуп, чыдаң аннып,
мени сүрген улуска удур турувут,
меңээ: «Камгалакчың-дыр мен!» – деп чугаала.
4Мээң амы-тынымны үзүксээн улус
ыядып човазын, адын баксыратсын+,
меңээ бак чүве бодап алган улус
дедирленип дессин, бак атка кирзин+;

5олар хатка доюлган довурак-доозун дег болзун+,

Дээрги-Чаяакчының төлээзи оларны сывырыпсын;

6оларның оруу караңгы, тайгыр болзун+,

Дээрги-Чаяакчының төлээзи оларны истеп-сүрзүн.

7Олар чылдагаан чок черге меңээ четки салды,
буруу чок черге меңээ оңгар казып алды+.
8Манавааны өлүм оларны таварзын+,
меңээ чажыра салып каан какпазы частып,
аңаа кактыргаш, өлүмүн тыпсыннар.

9А мээң сеткилим Дээрги-Чаяакчы дээш өөрүүр,
Оон кээр камгалал дээш хөглээр+.
10Мээң ишти-хөңнүм:
«Дээрги-Чаяакчы, Сен ышкаш кым барыл?+
Кошкак кижини күштүг кижиден,
ядыы-түреңгини – үптекчизинден
камгалап турар сен!» – деп чугаалаар+.

11Кара сагыштыг херечилер меңээ удурланып тур:

билбес чүвемни айтырып, мени байысаар-дыр,
12буяным дээш бузут-биле харыылап+,
сеткилимни өскүссүредип тур.

13А мен, олар аарып турда, качыгдал хевин кедип,
мага-бодумну шеглээшкин-биле+ харыксыраттым;
олар дээш мөргүлүм бодумга ачылыг болзун[*].
14Мен оларга бодумнуң эш-өөрүмге
азы ха-дуңмамга дег хамаарылга көргүзүп:
авазының ажыын ажаан кижи дег муңгарап,
бажым халайтыпкан чоруп турдум.
15А кажан мен илдигип кээп дүжеримге,
олар аажок өөрээн – бужар хейлер меңээ удур чыглып турду,
мен билбээнимде, мени бак сөглеп, соксаал чокка халдады;

16каржызы-биле мени кочулап,
диштерин кыжырадып+, кыжанып шаг болду.

17Дээрги-Чаяакчы, ол бүгүже
чежеге дээр анаа көрүп кээр сен?+

Оларның бузуттуг үүлгедиглеринден амы-тынымны камгала,
ол араатаннардан дың чаңгыс тынымны камгала+.

18Мен улуг чыышка Сеңээ өөрүп четтирер мен,
эңмежок чон аразынга Сени алгап-мактаар мен+.

19Мээң-биле хей черге өжээннежип турар,
чылдагаан чок черге мени көрбес+,
карак басчып, дошкуураан улус,
мени тиилээш, өөрүп-байырлавазын+.

20Оларның чугаазында эп-найырал сөзү дыңналбас,
олар чер-делегейде тайбың улуска удур
кара бодалдарлыг болгай;

21менче аксын калбаңнадып: «Таптыын, таптыын!

Караавыс-биле көрдүвүс!» – дижип турлар+.

22Дээрги-Чаяакчы, ол бүгүнү Сен көрдүң,
ыыт чок эрттирбе, Дээргим, ырап чорба, мени кагба!+

23Оттуп кел+, мээң чаргымга
шын шиитпир үндүрер дээш туруп кел, Дээрги Бурган!

24Дээрги-Чаяакчы, меңээ шиитпириңни
чөптүүң ёзугаар үндүрүп көр+,

Бурганым, дайзыннарым мени кочулап, өөрүвезин;

25боттарының чүректеринге: «Таптыын, ол боор!+

Сеткиливис ханып тур!» – дишпезин.

«Бис ону сыырыптывыс!» – дишпезин+.

26Мээң айыыл-халавым дээш өөрүп турар шупту улустуң
ады баксырап, ыядып човазын;
«Сенден артык бис» – дишкен шупту улус
бак атка кирип, арны кыссын.

27Мээң агартыышкынымны күзээн улус өөрүп-байырлазын,
олар үргүлчү: «Бодунуң чалчазынга
чаагай чорук күзээн Дээрги-Чаяакчы өндүр улуг!» – деп чугаалазын.

28Мээң аксы-сөзүм база Сээң чөптүүңнү суртаалдаар,

Сени хүннү бадыр алгап-мактаар!+

35

35^1Хөгжүм башкарыкчызынга. Дээрги-Чаяакчының чалчазы Давидтии.

2Бузуттуг кижи чүрээниң ханызында
бак чүве кылырын күзээн[*].

Ол сеткилинде Бургандан шуут кортпас-тыр+.

3Ол кижи бодунга авыяастаныр дээш
бодунуң бузудун эскербес-тир, оозун көрбестей бербес-тир;

4ооң аксы-сөзү авыяас-меге-биле долган-дыр,
ол буян кылырын шуут бодавайн турар-дыр.
5Ол кижи үүлгедир дээн кемниг херээн
орун-дөжээнге чыткаш, бодап аар+,
бак орукче кире бээр база бузут үүлгедиринден чалданмас.

6Дээрги-Чаяакчы, Сээң энерелиң дээрге чедип турар,
шынчы чорууң булуттарга үзүп турар!+

7Сээң чөптүг-шынныг чорууң өндүр бедик даглар дег,

Сээң шиитпирлериң дүп чок далай дег!+
Кижилерни, мал-маганны камгалап турар сен+,
Дээрги-Чаяакчы.
8Бурганым, Сээң энерелиңниң улуг үнелиин аа+,
кижи төрелгетен Сээң чалгыннарың адаанга
хоргадаар чер тып аар+;
9улус Сээң өргээңде эът-чагны тоттур чиир,
амданныг чаагай агым сууң-биле
оларның суксунун хандырар сен;

10амыдырал хайырлаар суг бажы Сенден агып үнер болгай+,

Сээң чырыың караавысты чырыдарга,
чырыкты көрүп турар бис+.

11Сени билир улуска+ – энерелиңни,
мөзүзү эки улуска – шынныг чорууңну ам-даа хайырла.

12Мени турамык кижиниң буду таптай баспазын,
бузуттуг улустуң холдары сывыртавазын.

13Бузут үүлгедип турар улус ынчан тайып ушкаш,
катап туруп шыдавайн баар+.

36

Давидтии.

א

(алеф)

1Бузуттуг улуска хорадап, хөлзеве,
бак чүве үүлгедир улуска адааргава+ –
2олар удавайн оът-сиген дег оңуп каар,
ногаан үнүш дег кадып каар+.

ב

(бет)

3Дээрги-Чаяакчыга идеге, буяндан тары,
чериңге чурттап, мал-маганыңны доктаамал кадар.

4Дээрги-Чаяакчы-биле харылзааң дээш таала+,

Ол сээң чүрээңниң күзелдерин күүседип бээр;

ג

(гимел)

5Дээрги-Чаяакчыга амыдыралың оруун хүлээдип,
Аңаа идеге+ – Ол чогууру-биле кылып бээр;
6сээң актыыңны Ол чырык дег чайнадыптар,
сээң чаргыңның шынныын Ол дал дүъш дег чырыдыптар+.

ד

(далет)

7Дээрги-Чаяакчының мурнунга хөлзеве, Аңаа ынан.

Амыдыралының оруунга чедиишкинниг болган,
кара сагыштыг бодалдарын
боттандырып чоруур кижи дээш хорадава.

ה

(хе)

8Килеңнээриң соксат, калчаарааже ажынма,
бузут үүлгедиринге чедир хорадава;
9бузут үүлгедикчилери узуткадып каар болгай,
а Дээрги-Чаяакчыга ынаныр улус
чер-чуртту салгап алыр+.

ו

(вав)

10Ам бичии болгаш, бузуттуг кижи чок апаар,
ооң турган черин көөрге, ол чиде берген болур+.

11А биче сеткилдиг улус чер-чуртту салгап алгаш+,
чаагай чоруктуң элбээнге таалаар.

ז

(зайин)

12Бузуттуг кижи чөптүг-шынныг кижиге удур кара сагыш бодап,
олче диштерин кыжырадыр+,

13а Дээрги бузуттуг кижини кочулаар+,
чүге дээрге ооң буураар хүнү кээрин көрүп турар.

ח

(хет)

14Бузуттуглар хылыжын хынындан уштуп,
чаларын хере тыртып алганнар – ядыы-түреңги кижини узуткаар,
дорт орук-биле бар чыдар улусту чок кылыр деп турарлары ол.

15Оларның хылыштары боттарының-на
чүректеринче кадалыр, чалары сыйлып каар+.

ט

(тет)

16Чөптүг-шынныг кижиде бар бичии эт-хөреңги
эңмежок бузуттуг улустуң эгээртинмес эртине-байлаандан дээре+;

17бузуттугларның күчү-күжү суларап каар+,
а чөптүг-шынныг улусту Дээрги-Чаяакчы деткиир болгай.

י

(йод)

18Дээрги-Чаяакчы кем-буруу чок улустуң
амыдыраар хүннерин билир+,
өнчүге алган чери оларга кезээ мөңгеде артып каар;

19айыыл-халап-даа үезинде оларның идегели хоозун болбас,
олар аш-чут-даа хүннеринде тодар+.

כ

(каф)

20А бузуттуг улус узуткаттырып каар,
Дээрги-Чаяакчының дайзыннары
шөлдерде чечектер дег оңуп каарлар,
ыш дег+ эстип чиде бээрлер[*].

ל

(ламед)

21Бузуттуг кижи чээлиге акша алгаш, дедир эгитпес,
а чөптүг-шынныг кижи өршээлдиин көргүзүп, хайырлал бээр.

22Дээрги-Чаяакчының йөрээген улузу чер-чуртту салгап аар,
а Аңаа каргаткан улус кырдырып аар.

מ

(мем)

23Дээрги-Чаяакчыга кижиниң оруу тааржыр болза,

Ол ооң буттарын быжыглаар+;
24ол кижи ужар деп баргаш, кээп дүшпес –
Дээрги-Чаяакчы ооң холундан тудуп аар+.

נ

(нун)

25Мен аныяк турдум, ам кырый бердим,
а чөптүг-шынныг кижиниң Бурганга кагдырыпканын,
ооң ажы-төлүнүң аъш-чем диленип турганын черле көрбедим+.

26Шак ол кижи хүннү бадыр улуска өршээлдиин көргүзүп,
чээли бээр+; ооң салгалы алгадып-йөрээдир.

ס

(самех)

27Бузуттан чайла, буяндан тары+,
ынчан чериңни кезээ мөңгеде ээлеп чурттаар сен;

28Дээрги-Чаяакчы чөптүг чорукка ынак.

Ол Бодунга бердинген улусту кагбас болгай+,
олар кезээ мөңгеде кадагалаттынып артар,
а бузуттугларның салгалы узуткаттырар+.

29Чөптүг-шынныг улус чер-чуртту салгап алгаш,
ону кезээ мөңгеде ээлеп чурттаар.

פ

(пе)

30Чөптүг-шынныг кижиниң аксындан үнген чугаа-сөс
мерген угаанныг болур, ооң аксы-дылы шынны чугаалаар+.

31Бурганның дүрүм-хоойлузу – ол кижиниң чүрээнде+,
ынчангаш ол тайып ушпас.

צ

(цаде)

32Бузуттуг кижи чөптүг-шынныг кижини
кедеп көөр, өлүрер дээш чүткүүр+,
33а Дээрги-Чаяакчы чөптүг-шынныг кижини
бузуттугнуң холунга киирбес;
ооң херээн сайгарып турда, ол буруулуг деп санатпас.

ק

(коф)

34Дээрги-Чаяакчыга идеге, Ооң оруун эдер,

Ол ынчан сени чер-чуртту салгазын дээш өрү көдүрер:

бузуттугларның узуткаттырып турарын көрүп каар сен+.

ר

(реш)

35Быжыг дазылдыг, дөстелип чечектелген ыяш ышкаш
түрлүг бузуттуг бир-ле кижини көрген мен[*].

36А оон ооң үези эрте берген, ол ам чок –
дилээримге-даа, тывылбайн барды.

ש

(шин)

37Кем-буруу чок кижини хайгаарап көр,
ак сагыштыг кижиже топтап көр,
шак ол кижиниң келир үези – амыр-чаагай.

38А кем-буруулуг улустуң шуптузун узуткап каар,
бузуттугларның келир үезин чок кылып каар+.

ת

(тав)

39Чөптүг-шынныг улустуң камгалалы

Дээрги-Чаяакчыдан кээр+,
айыыл-халап үезинде Дээрги-Чаяакчы оларның шивээзи болур;

40Дээрги-Чаяакчы оларга дузалаар, оларны камгалаар –
бузуттуглардан камгалап, карактап-кадагалаар,
чүге дээрге олар Дээрги-Чаяакчыдан хоргадал дилеп келген+.

37

37^1Мизмор-ыр. Давидтии. Сагындырыг кылдыр күүседир+.

2Дээрги-Чаяакчы, килеңнээниңде, мени сойгалава,
хорадааныңда, мени кезетпе+.

3Сээң согуннарың менче кадалган+,

Сээң холуң меңээ аарышкындыр дегген болгай.

4Сээң килеңиңден мага-бодумда кадык чер артпаан+,
бачыттарым ужун ишти-хөңнүмде оожургал чок.

5Кем-буруум бажым ашкан+,
аар чүък дег, олар мени базып алган.

6Сээдеңимден балыгларым ирип-чыдып, ириңнелген.

7Бүшкүйүп, бүгү бодум халая бердим,
хүннү бадыр хөлүе берген чоруп тур мен;

8ишти-хырным изип-кыпкан, мага-бодумда кадык чер чок.

9Харыксырап, кошкай бердим, ундаралым угдунмас-тыр,
хөрек-чүрээм хилинчээнден алгы-кышкым кедереп тур.

10Дээрги, күзээн чүүлүм шуптузу
Сеңээ билдингир-дир,
уё-човуурум-даа Сеңээ чажыт эвес болгай.
11Чүрээм согуу шапкыланган,
күжүм мени каапкаш барган,
карактарым оду өжүп калган.

12Айыылга таваржырымга, ынак өөрүм ырай берген –
чоок улузум ырадыр туруп алган+.

13Амы-тыным үзүксээннер какпа-дузаан меңээ салды;
меңээ хора күзээн улус
өлүм оштаан сөстер сөглеп, хүннү бадыр нүгүлдеп тур.

14А мен хөөкүй, дүлейлээн дег – дыңнавайн,
үнүм чок дег – аксым ашпайн турар-дыр мен+.
15Дыңнавастаан, харыылаптар аксы-сөзү
чок кижи ышкаш болу бердим;
16идегелим чүгле Сенде+, Дээрги-Чаяакчы,
Сен-не меңээ харыылаар сен, Дээрги Бурганым!

17«Дайзыннарым мени көргеш, өөрбезин,
будум тая бээр орта, мени куду көрбезин» – деп чугааладым.

18Тайып ужар чеде бердим,
аарышкым үргүлчү-ле бодалымда.

19Кем-буруумну миннип,
бачыдым дээш муңгарап тур мен+.

20А амы-тынымны үзүксээр улус күш кирип, сегереп тур,
мени чылдагаан чокка көрбес улус өзүп-көвүдеп тур.

21Мээң буянымга бузут-биле харыылаар улус+
буянче чүткүлүм дээш меңээ өжээргеп тур.

22Мени кагбайн көр, Дээрги-Чаяакчы,
менден ыравайн көр, Бурганым+.

23Дүрген меңээ дузалап кел, Дээргим, Камгалакчым!

38

38^1Хөгжүм башкарыкчызынга. Идифунга+. Мизмор-ыр. Давидтии.

2«Оруктарымга оваарымчалыг болуйн:

аксы-дылым-биле бачыт үүлгетпээйн+,
бузуттуг улус чанымга турда,
дылым тыртып ап чорууйн» – деп чугааландым.

3Эки чүүл дугайында безин ыыттавастай бердим,
ындыг турбуже, аарышкым дендей берди.

4Иштимде сеткил-чүрээм кыптыкты, угаан-бодалымда от өөскүдү.

Чугаа-сөзүм ам-на үнүп келди+:

5Дээрги-Чаяакчы, төнчүм кээрин айтып берем,
өлүр өйүм, өйлеп-хемчээн назынымны билип алыйн –
амыдырап артар үем кайы хирел?+

6Бо-дур, меңээ сөөм хире чурттаар өйнү хемчээп бердиң,

Сээң мурнуңга назы-харым чүү-даа эвес-тир+.

Шынап-ла, чурттап чоруур кандыг-даа кижи – хей-бус-тур!+ Сэла

7Шынап-ла, кижи амытанның
көжүп чорууру хөлеге дег, хөлзеп чорууру хей-бус дег;
эртине-байлакты чыып алыр, а кым ону олчалап аарын эки билбес+.

8А ам кымга ынаныр мен, Дээргим?
Идегелим – чүгле Сенде!+
9Шупту кем-буруумдан мени адыр,
сээдең кижиге, базындырзын дээш, хүлээдип бербе.

10Үнүм үнместеп, аксымны-даа ажытпайн чоруур-дур мен.

Ол бүгүнү Сен ынчаар кылып кагдың.

11Шаажылаан согугларың менден чайлат+,
күштүг холуң мени чидир согар четти.

12Сен кем-буруулуг кижини сойгалап, кезедир сен –
ооң таалал алыр чүүлү, үзүтке чирткен дег, тоглай бээр.

Кандыг-даа кижи – чүгле хей-бус-тур! Сэла

13Дээрги-Чаяакчы, мөргүлүмнү дыңна,
дуза дилээн алгымче кичээнгейден сал,
караам чажын көргеш+, ыыттавайн барба –
бүгү ада-өгбем дег,

Сээң чериңге түр када турумчуп алган көшкүн кижи мен+.

14Килеңиң менден чайладып көр+ –
өске оранче чоруп,
чок апаарым бетинде, сеткилим өөрүзүн+.

39

39^1Хөгжүм башкарыкчызынга. Давидтии. Мизмор-ыр.

2Дээрги-Чаяакчыга идегелим быжыг турду,

Ол менче ээккеш, дуза дилээн кыйгымны дыңнап каан.

3Ол мени коргунчуг тамыдан, чиндиңнээштен ужулгаш+,
буттарымны быжыг үндезинге тургузуп,
таваңгайымны быжыктырып каан;
4Ол мээң аксымга чаа ырны+ –

Бурганывысты мактаан йөрээлди ырлаар арганы берген.

Хөй улус мени көргеш,

Дээрги-Чаяакчыдан коргуп+, Аңаа идегеп эгелээр.

5Туразы улуг, мегеже чайгылар улусче[*] көрүнмес,

Дээрги-Чаяакчыга ынаныр кижи амыр-чыргалдыг.

6Дээрги-Чаяакчы, Бурганым,
кайгамчык чүүлдерни хөйү-биле кылган сен!

Бисти бодап кээр деп чүвеңни!

Сээң-биле эннежир кым-даа чок.

Ол бүгүнү медээлеп чугаалаар мен,
кайгамчык ажыл-херектериң санап четпес хөй-дүр+.

7Өргүлдерим биле белектеримни күзеведиң+,
бүрүн өрттедир өргүлдерни-даа,
бачыт дээш өргүлдерни-даа негеведиң,
а кулактарымны ажыдып бердиң+.
8Ынчан мынча деп чугааладым:
«Бо-дур мен, кел чыдыр мен,
ыдыктыг дүрүг-номда чүнү кылырымны бижээн болгай.

9Бурганым, тура-сорууңну күүседир күзелдиг мен,

Сээң ыдыктыг хоойлуң – мээң чүрээмде+».

10Сээң чөптүүңнү аажок хөй улус чыылган черге
медээлеп турдум, аксым черле хагбас дээн мен.

А Сен ону билир сен, Дээрги-Чаяакчы.

11Сээң чөптүүңнү чүрээмге чажырып чорбаан мен,

Сээң шынныың биле камгалалыңны чугаалап турган мен,

Сээң шынчың биле энерелиңни
хөй чон мурнунга чажырбаан мен.

12Дээрги-Чаяакчы, ачы-дузаң мени черле кагбазын;

Сээң шынчың биле энерелиң мени кезээде кадагалазын.

13Санап четпес айыыл-халап мени бүргей берди,
бузуттарым мени сүрүп келди,
ынчангаш ам көрүп безин шыдавастадым –
олар мээң бажымда дүктерден-даа хөй-дүр+,
эр соруум чидириптим.
14Дээрги-Чаяакчы, менче ээ көрүн,
мени камгала; дүрген меңээ дузалап кел.

15Мени өлүрер чүткүлдүг бүгү улус бак атка кирип, ыядып човазын+.

Меңээ багай чүве күзээн улус дедир дезип, кочу-шоотка кирзин+.

16Мени «Таптыын, ол боор!+» деп турар улус
бак атка киргеш, аймааразын.

17А Сенче чүткээн бүгү улус Сен дээш өөрүп-хөглезин;

Сенден кээр камгалалга ынак улус:

«Дээрги-Чаяакчы өндүр улуг!» – деп үргүлчү чугаалап чорзун.

18А мен чөгенчиг күжүр мен+, Дээргим мен дээш сагыш човазын.

Меңээ дузалап турар Камгалакчым – Сен-дир сен.

Бурганым, саадавайн көр!

40

40^1Хөгжүм башкарыкчызынга. Мизмор-ыр. Давидтии.

2Ядыы-түреңги улусту бодап билир кижи амыр-чыргалдыг+.

Айыыл-халап хүнүнде Дээрги-Чаяакчы ону камгалаар+.

3Дээрги-Чаяакчы ону кадагалаар
база амы-тынныг арттырып каар;
ол кижи чер-делегейге амыр-чыргалдыг чурттаар.

Сен ону ооң дайзыннарының эргезинге хүлээтпес сен+.

4Дээрги-Чаяакчы ол кижини, аарып чыдырда, быжыктырар.

Сен аарыг кижини бүрүнү-биле кадык кылып каар сен+.

5«Дээрги-Чаяакчы! Мени өршээп, экиртип көр,

Сээң мурнуңга бачыт үүлгеткеним шын» – деп чугааладым.

6Дайзыннарым мени бак сөглеп:

«Бо кижи кажан өлүп каарыл,
ооң ады кажан балалып чидерил?» – дижип тур.

7Оларның бирээзи мени көрүп келгеш, мегелеп чугаалаар-дыр,
ол кижи чүрээнге кара сагышты чыып аар-дыр,
а үне бергеш, хоп-меге тарадыр-дыр+.

8Мени көөр хөңнү чок бүгү улус
меңээ удур аразында кара сагыш бодап алган:

9«Аарыг-хайга алыскаш, харыксыраан амытан-дыр,
бир-ле чыдыпканда, ол ам катап туруп кээп шыдавас-даа» –
деп сымыранчып тур.

10Мээң-биле эп-найыралдыг турган, идегеп чорааным,
мээң хлевим чип турган
кижи безин менче таваңгайын карартты+.

11А Сен, Дээрги-Чаяакчы, мени өршээп, көдүрүп көр,
дайзыннарымны кезедиптейн.

12Сээң сеткилиңге киргенимни дайзынымның мээң
айыыл-халавым дээш байырлаваанындан билип алыйн.

13А мени, кем чок болганым дээш, деткип,

Бодуң-биле кады кезээ мөңгеде арттырып каар сен.

14Израильдиң Бурганынга – Дээрги-Чаяакчыга
кезээ мөңгеде алдар! Аминь, ындыг-ла болзунам!+

41

41^1Хөгжүм башкарыкчызынга. Маскил-ыр. Корахтың оолдарыныы+.

2Иви аңның агым сугну күзээри дег,
сеткил-хөңнүм Сени күзеп тур, Бурганым+.

3Дириг Бурганче сеткил-хөңнүм чүткүп тур.

Бурганымның мурнун орта кажан чедип, көстүр ирги мен?!

4Хүннүң-не улус: «Бурганың кайыл?» – дижип турда+,
дүне-хүндүс караам чажы аъш-чемим болуп турган+.

5Бурганның өргээзинче өөрүшкүлүг йөрээл салып
шуужуп, байырлаан хөй чонну баштап чордум чоп+.

Ам ол бүгүнү сагынгаш, сеткил-чүрээм саргып чор.

6Сеткил-хөңнүм чүге ундарап турары ол?

Чүге дүүреп-хөлзээри ол? Бурганга идегээйн,

Камгалакчы Бурганымны ам-даа мактап чоруур дээн мен+.

7-8Сеткил-хөңнүм ундарап, Сени сактып ор мен.

Иордан черден, Эрмон сыннардан+, Мицар даандан
дүп чок суглар удур-дедир кыйгыржыр:

шуралгактар кооладыр дагжаар.

Сүртенчиг чалгыгларың дөгерези мени хөме таварыыр+.

9Дээрги-Чаяакчы хүндүс меңээ энерел көргүзер,
дүне мен Аңаа аян тудуп, ырлап бээр мен+ –
тынгарыкчы Бурганымга мөргүүрүм ол.

10Чалым-хаям болур Бурганымга+:

«Мени чүге уттуң? – дээр мен. – Дайзыннарга базындырып,
хомудалдан човууртап чоруур ужурум чүл?+»

11«Бурганың кайыл?» – деп, дайзыннарым менден хүннүң-не
айтырып, кочулаарга, сөөктерим углуп, сыйылган дег.

12Сеткил-хөңнүм чүге ундарап турары ол?

Чүге дүүреп-хөлзээри ол?

Бурганга идегээйн, Камгалакчы Бурганымны
ам-даа мактап чоруур дээн мен.

42

42^1Бурганым, меңээ чөптүг шиитпириң үндүрүп көр+,

Сеңээ шынчы эвес чон-биле чаргымга
мээң таламда бол, нүгүлдүг, бак кижиден адырып көр[*].

2Күш-шыдалым Сенде болгай, Бурганым.

Чүге менден ойталадың?+ Дайзыннарга базындырып,
хомудалдан човууртап чоруур ужурум чүл?+

3Бодуңнуң чырыың биле алыс шының чорудуп бер:

олар меңээ орук айтып, Сээң ыдык дааңдыва+,

Сээң чурттап турар черлериңче чедирзиннер.

4Бурганга өргүл салыр бедигээшче,
өөрүшкү-хөгнү меңээ берип чоруур Бурганче чеде берейн;
чадаганга Сени алгап-мактаайн,
о Бурган, мээң Бурганым!

5Сеткил-хөңнүм чүге ундарап турары ол?

Чүге дүүреп-хөлзээри ол?

Бурганга идегээйн, Камгалакчы Бурганымны
ам-даа мактап чоруур дээн мен+.

43

43^1Хөгжүм башкарыкчызынга. Корахтың оолдарыныы. Маскил-ыр.

2Бурганывыс, кулаавыс-биле дыңнадывыс:

ада-өгбевистиң чурттап чорааны эрте-бурунгу үелерде

Сээң кылган ажыл-херээң дугайында
олар биске дамчыдып чугаалааннар+.

3Бодуңнуң холуң-биле Сен бо черни чоннардан хунаагаш,
ада-өгбевисти чурттадып каан сен;
шак ол бүгү аймак-чоннарны чылча шапкаш,
тарадыр сывыртапкан сен+.
4Ада-өгбевис бо черни чаалап ап турда,
оларның хылыжы-даа ону кылбаан,
күжү-даа тиилелгени оларга эккеп бербээн+,
а олар Сээң сеткилиңге кирер боорга,
Сээң күчү-күжүң биле арын-шырайың чырыы+
тиилелгени чаалап берген.

5Бурганым, Сен – Хааным сен!

Израильге камгалалды хайырлаан сен!+

6Сээң ачыңда дайзыннарны өлүр үзүп кааптар бис,
бисче халдаан улусту Сээң адың-биле таптай базып кааптар бис.

7Ча-согунумга-даа идегевес мен,
хылыжым-даа мени камгалавас+.

8Сен-не харын дайзыннардан бисти камгалаар сен,
адаан-өжээн харааннарның адын баксырадыр сен.

9Бурганны бис хүннү бадыр алгап-мактаар бис,

Сээң адыңны кезээ мөңгеде алдаржыдар бис! Сэла

10Ынчалзажок Сен ам бистен ойталадың+,
адывысты бакка суктуң,
дайын-чааже аг-шериивис баштап үнместедиң.
11Дайзыннардан бисти дестирдиң+,
бисти көөр хөңнү чок улус үптеп-тонап турду.
12Хойларны дег, бисти чишке каап бердиң,
өске чоннар аразынга тарадыптың+.
13Бодуңнуң чонуңну чиик өртекке садыптың,
ону үнелиг деп санавадың.
14Кожа чоннарга бисти кочулаарын чөпшээредиң,
дескиндир чурттап турар улуска,
дорамчылап, бак сөглезин дээш, бисти тудуп бериптиң+.

15Бисти өске чоннарга кочу-шоот кылып кагдың,
өске аймактар улузу бисти көргеш,
баштарын чайып, шоодуп тур+.

16Хүннү бадыр дорамчылатканым караамга көстүп,
ыятканымдан арным кызып тур.

17Дорамчылакчының, бастыкчының үнүнден,
адаан негекчизиниң, дайзынның көрүжүнден
арным кызып тур.

18Ол бүгү бисти хөме алды. А бис Сени утпаан,

Сээң берген чагыг-керээңге өскерилбээн ийик бис чоп!

19Чүрээвис-даа дедирленип, Сенден ойталаваан,
буттарывыс Сээң орууңну чандыр баспаан.
20А Сен бисти шөө-бөрүлер[*] турар черге+
чылча баскаш, дүмбей караңгы-биле шуглап кагдың.

21Бурганывыстан ойталааш, өске бурганга мөгейип,
олче холдарывыс сунуп турган болзувусса,
22Бурган чүге ону билип кагбас деп –
чүректерниң чажыттары Аңаа ажык-ла болгай+.

23Сени дээш хүннүң-не өлүм-биле удур-дедир көржүп тур бис,
улус бисче, дөгерер дээн хойларже дег, көөр-дүр+.

24Оттуп келем, чүге удуп чыдарың ол, Дээрги?!
Кезээ шагда бистен ойталавайн, оттуп келем!+
25Чүге бистен хая көрүндүң,
түрегделге алыскан, базындырган бисти чүге уттуптуң?

26Сеткиливис довуракта таптай бастырган-дыр,
ишти-хөңнүвүс черде соястаан-дыр.

27Дүрген келем, дузадан кат,
энерелдииң-биле бисти айыыл-халаптан хоста+.

44

44^1Хөгжүм башкарыкчызынга. «Лилия чечээ» деп аялга үдээр+. Корахтың оолдарыныы. Маскил-ыр. Ынакшыл ырызы.

2Чүрээмейден ачылыг сөс куттулуп тур:

хаанга тураскааткан чогаалымны чугаалаар мен,
дыл-домаам – мергежилдиг бижээчиниң демир-үжүү дег.

3Кижи амытанда эң чаражы сен,
чугаа-сөзүң кайгамчык каас, чечен,
ынчангаш Бурган сеңээ ачы-буянны кезээ мөңгеде берген.

4Мөге-шыырак хаан, хылыжыңны белиңге астып ал+ –
ат-алдарың биле өндүр бедииңни көргүс.

5Өндүр бедииңни көргүзүп,
алыс шын, биче сеткил болгаш чөптүг чорукту камгалап,
чуузага дүрген халдып олур –
сээң холуң кайгамчык херектерни бүдүрзүн.
6Хаан, сээң согуннарың баштары чидиг –
дайзыннарыңның чүректеринче кадалы бээр –
өске чоннар сээң буттарың адаанче кээп дүжер.

7Бурган сени дүжүлгеге кезээ мөңгеде олуртуп каан[*],
сээң чагыргаңның мергези – чөптүг чоруктуң демдээ-дир+.

8Сен чөптүг чорукка ынак, а бузутту көөр хөңнүң чок сен,
ынчангаш Бурган – сээң Бурганың
эш-өөрүң аразындан сени шилип ап,
өөрүшкү-биле чаап кагды.
9Сээң хептериң мирра, алоэ, кассия деп
чаагай чыттыг чуктар-биле айдызаттынган+;
чаан сөөгү-биле каастаан ордуларга хөгжүм ойнап, сени хөгледип турар.

10Даңгыналар – сээң хүндүлүг аалчыларың,
хевин Офирден эккелген алдын-биле+ каастап каан кадын
сээң оң талаңда турар.

11Мени дыңна, кызым, бээр көрнүп кел, кулааң менче ээктир:

бодуңнуң чонуңну, ачаңның өг-бүлезин уттувут.

12Хаан сээң чараш-каазыңга хандыкшып, күзээр;
ол – сээң дээргиң-дир, ынчангаш аңаа мөгей.

13Тирниң чону, ооң эң бай улузу белээн сунуп чедип кээр:

ээ көрнүүшкүнүңнү күзей бээр.

14Даңгына душтуктуң бүгү чараш-каазы
орду иштинче кире берген,
ооң хевин алдын удазын-биле аргып, даараан.

15Угулзалап каастаан хевин кедиргеш, ону хаанга чедире бээр+,
ооң соондан эштери кыстарны база эккээр.

16Оларны өөрүшкү-маңнайлыг байдалга эккээрге,
хаанның ордузунче кире бээрлер.

17Хаан, ада-өгбеңниң орнунга дүжүлгеге оолдарың олуруп аар,
оларны бүгү чер-делегейге
чагырыкчылар кылдыр олуртуп каар сен.
18Сээң адыңны улуска салгалдан салгал дамчып
тураскаалдыг кылдыр кылып каар мен,
ынчангаш сени бүгү чоннар кажан шагда,
кезээ мөңгеде мактаар.

45

45^1Хөгжүм башкарыкчызынга. Корахтың оолдарыныы. Аламот деп аян-биле+ үдээр ыр.

2Бурган – бистиң хоргадалывыс+ болгаш күчү-күжүвүс,
айыыл-халаптар үезинде албан кээр дузавыс+.
3Ынчангаш бис, чер-даа шимчээр болза
азы даглар-даа далайларның ханызынче
дүжүп бадар болза, кортпас бис.
4Далайлар-даа шимээргеп, чалгыыр болза+;
даглар-даа, суглар көдүрлүп турда, сирилээр болза,
кортпас бис! Сэла

5Хемниң агымнары+ Бурганның хоорайын –

Дээди Өрүкүнүң ыдыктыг оран-савазын хөгледип тур.

6Бурган Бодунуң хоорайының иштинде турар+:

хоорай ам тендиш дивес, Бурган аңаа даңгаар эртен дузалаар.

7Чоннар коргуп шимээргеп тур+, күрүнелер тендиңейнип тур;

Бурган алгырарга, чер кыры эстип каар+.

8Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы бистиң-биле кады-дыр,

Израильдиң Бурганы – бистиң шивээвис-тир. Сэла

9Дээрги-Чаяакчының ажыл-херектерин көрүңерем+ –
чер-делегейге кайы хире кайгамчык чүүлдерни кылган-дыр[*].

10Чер-делегейниң бүгү кыдыгларынга
чаа-дайыннарны Ол соксадып+: ча биле чыданы сый тыртып+,
дайынчы тергелерни от-биле өрттедип тур.

11«Оожургап, соксаңар, Мени Бурган деп билип алыңар,

Мен чоннар аразынга, чер-делегей кырынга
кымдан арттыр мактадыр мен».

12Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы бистиң-биле кады-дыр,

Израильдиң Бурганы – бистиң шивээвис-тир. Сэла

46

46^1Хөгжүм башкарыкчызынга. Корахтың оолдарыныы. Мизмор-ыр.

2Бүгү чоннар, адыш часкап көрүңер-ле,
өөрүшкүлүг өткүт үн-биле Бурганны алгап ырлаңар-ла!+

3Дээди Өрүкү Дээрги-Чаяакчы сүрээденчиг+,
бүгү чер-делегейни чагырган
өндүр улуг Хаан – Ол болгай+.

4Ол өске аймактар болгаш чоннарны биске чагыртып,
буттарывыс адаанга салып кагды+.

5Ол бистиң ээлээривис хувааглыг черни –

Бодунуң ынак Израилиниң чоргаараар черин шилип берди. Сэла

6Бодунуң чону алгап ырлап турда, Бурган бедидир көдүрүлдү;
эдиски эдип турда, Дээрги-Чаяакчы бедидир көдүрүлдү.

7Бурганны мактап ырлаңар;
бистиң Хаанывысты мактап ырлаңар, ырлап мактаңар!

8Бурган бүгү чер-делегейниң Хааны болгай+,
Аңаа чечен ырдан ырлаңар!
9Бурган бүгү чоннарны чагырып тур,

Ол Бодунуң ыдыктыг дүжүлгезинге барып саадапты.

10Чоннарның баштыңнары

Авраамның Бурганының чону-биле кады чыглып келди,
чер-делегейге бүгү камгалал – Бургандан кээр+,

Ол бүгүдеден бедидир көдүрткен-дир.

47

47^1Мизмор-ыр. Корахтың оолдарыныы.

2Дээрги-Чаяакчы өндүр улуг!

Бурганывыстың хоорайынга, Бодунуң ыдыктыг даанга

Ол аажок мактадырынга төлептиг+.
3Сион даг – каас-чараш бедик чер,
бүгү делегейниң таалалы бо-дур+,

Цафон дагның ийлеринде өндүр улуг Хаанның хоорайы бо-дур[*].

4Хоорайның шивээлеринде Бурган турар;
хоорайны Ол кадагалап турарын улус база билир.

5Хааннар каттыжып алгаш+, Сионга удур үнгеш,
6хоорайны көрүп кааштың, кайгап-харап,
сүртей бергеш, дезипкен.
7Олар аңаа коргуушкунга бүргедипкен,
эъди аараан херээжен дег, хилинчээн көре берген+.

8Фарсис хоорайның корабльдарын
чөөн чүктен хат-биле чуура шаап каапкан сен+.
9Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчының хоорайынга –
Бурганывыс хоорайынга ол дугайында
дыңнаан бис, ону көрүп база алдывыс;

Бурган ол хоорайны кезээ мөңгеде доктаадып тургузуп каан. Сэла

10Бурганывыс, энерелдииңни
Сээң өргээң иштинге угаап-бодап турдувус+.
11Сээң ат-алдарың-даа, макталың-даа
чер-делегейниң кыдыгларында чеде берген+;
Сээң холуңну чөптүг чорук долуп турар.

12Сээң чөптүг шииткелиң дээш, Сион даг хөглеп турзун,

Иудеяның хоорай-суурлары өөрүп турзун+.

13Сионну дескиндир кылаштаңар, ооң суургаларын санаңар;

14ооң быжыглалдарынче сеткил-сагыжыңарны углаңар,
ооң шивээлерин топтап көрүңер.

Келир салгалга дамчыдыңар:

15шак ындыг Бурган – кезээ мөңгеде бистиң Бурганывыс болгай,

Ол бисти өлгүжевиске чедир[*] башкарар.

48

48^1Хөгжүм башкарыкчызынга. Корахтың оолдарыныы. Мизмор-ыр.

2Бүгү чоннар, мону дыңнаңар+!

Өртемчейде чурттаан бүгү улус, кулактарыңар ээктириңер!+

3Кижи төрелгетен, бүгү улус,
бай-даа, ядыы-даа кижилер, дыңнаңар!

4Мээң аксы-дылым мерген угаанныг чүүл чугаалаар,
мээң бодалдарым – угаан-сарыылдыг.

5Кичээнгейимни угаадыглыг чугааже салыйн,
чадаганга тывызыымны ажыдып ойнаайн+.

6Айыыл-халап үезинде корткан херээм чүл?

Мени бастып турар улустуң кем-буруузу мени үглеп тур[*].

7Ол улус боттарының күжүнге идегээр,
эртине-байлааның эмгежогу-биле мактаныр+.

8Ынчалзажок кижи канчап-даа бодунуң ха-дуңмазын
өлүмден садып хостап, ол дээш төлевирни
Бурганга берип шыдавас+.
9Улустуң амы-тынын садып хостаары
угдунмас аар өртектиг, ындыг херек кажан-даа болдунмас:

10кым-даа мөңгези-биле амыдыравас,
өлүглер оранын көрбейн барбас+.

11Билдингир болгай: мерген угаанныг-даа улус өлүп каар,
олар-биле дөмей – мелегей улус база өлүп каар;+
кандыг-даа кижи чок апаарга, эртине-байлаа өске улуска артып каар+.

12Олар сагыжынга: «Бажыңнарывыс мөңгеде турар,
оран-саваларывыс салгалдан салгал дамчыыр» деп бодаарлар,
чурттап турар черлерин боттарының аттары-биле адап аарлар[*].

13Ынчалзажок кижи алдар-хүндүнү үр эдилеп шыдавас –
ол өлүр тынныг мал-маганга дөмей болу бээр+.

14Мелегей улустуң эртер оруу база
мактанырынга ынак улустуң салым-чолу мындыг боор-дур: Сэла

15оларны өлүглер оранынга
хой ышкаш кажаалап каар, өлүм оларны кадарар.

Эки мөзүлүг улус эртен оларны чагырып эгелээр[*],
алдыы оран оларга оран-сава болу бээр,
оларның мага-боду өлүглер оранынга ирип каар.
16А Бурган мени хүлээп көрүп,
амы-тынымны өлүглер оранының холундан адырып хостаар+. Сэла

17Өске кижи байый берген дээш,
ооң бажың-балгадының каас-коязы
дендеп турар дээш, кортпайн көр.

18Ол кижи өлүп калгаш, бодунга чүнү-даа ап шыдавас,
каас-коязын ол чевегже алгаш барбас+;
19ол кижи дириг чорааш, мага ханып,
ажыл-херектери эки чоруп турган дээш,
улуска мактадып турган-даа болза,
20кезээ мөңгеде чырык көрбес оранче+
ада-өгбелериниң соондан чоруй баар.
21Алдар-хүндүлүг-даа болза, угаан чок кижи
өлүр тынныг мал-маганга дөмейлежир+.

49

Мизмор-ыр. Асафтыы+.

1Дээрги-Чаяакчы – бурганнарның Бурганы+ чугаалап тур[*],
чер-делегейниң чурттакчыларын хүн үнер чүктен
хүн ажар чүкке чедир кыйгырып тур+.

2Тергиин чараш-каас Сион дагда Бурган чырып турар+.

3Бурганывыс чедип кээр, Ол ыыт чок болбас,

Ооң мурнунда – оя чиир от, Ону долгандыр – күштүг шуурган!+

4Ол Бодунуң чонун шиидип тура, өрүтен дээрни база черни
херечилер боор кылдыр кыйгырып турар+:

5«Өргүл салып тура, Мээң-биле керээ чарган улузумну чыып бериңер».

6Дээрлер Ооң чөптүүн медээлээр+,

Бурган – шииткекчи ол болгай+. Сэла

7«Мээң чонум, Мени дыңна, сөс алыр деп тур мен;

Израиль, сеңээ удур херечилээр деп тур мен+.

Бурган-дыр мен, Сээң Бурганың-дыр мен!

8Чемелелим чылдагааны – өргүлдериң эвес+,
бүрүн өрттеткен өргүлдериң үргүлчү Мээң мурнумда чыдар.

9Сээң аалыңдан буга албас мен,
кажааларыңдан хуналар албас мен;
10арга-арыгда бүгү аң-мең,
муң-муң тейлерде мал-маган база Мээңии болгай+,

11дагларда хамык куштарны,
хову-шөлдерде шупту дириг амытаннарны
билип, чагырар мен.

12Аштай-даа берген болзумза, сеңээ чугаалааш чоор мен,
өртемчей-даа, ону ээлеп долган бүгү чүве-даа

Мээңии болгай+.

13Бугалар эъдин чиир ийик мен бе?

Хуналар ханын ижер ийик мен бе?

14Бурганга өргүл кылдыр мактал-хүндүден эккел+,

Дээди Өрүкүнүң мурнунга даңгырактарың күүсет+.

15Айыыл-халавың хүнү кээрге, Мени кый де –

Мен сени камгалаар мен+, а сен Мени алдаржыдар сен».

16А бузуттуг-бак кижиге Бурган мынча деп турар:

«Мээң дүрүм-хоойлумну чүге үргүлчү чугаалаар сен,

Мээң чагыг-керээмни чүге аксыңдан дүжүрбес сен?

17А бодуң Мээң өөредиимге хөңнүң чок-тур,

Мээң сөстеримни херекчок дээш октапкан-дыр сен.

18Оор кижи көргеш, ооң-биле чоокшулажы бээр-дир сен,
самыыраан улус-биле бир аай хуу-салымныг-дыр сен.

19Улусту бак сөглээр дээш, аксыңны сула салыптар-дыр сен,
аксы-дылың кара сагыш үүлгедир-дир+.

20Ха-дуңмаңны үргүлчү нүгүлдээр-дир сен,
аваңның оглунга удур хоп дажыыр-дыр сен.

21Сен ол бүгүнү кылып турдуң, а Мен ыыттавадым+,
сен ынчан Мени бодуңга дөмейлей бодапкан сен.

Мен ам сени сойгалаар мен,
бурууңну карактарыңга көргүзер мен.

22Бурганны уттуп аар улус+, ол бүгүнү билип алыңар,
ынчанмас болзуңарза, үзе-чаза соп кааптар мен –
ынчан кым-даа силерни Менден камгалап шыдавас.

23Өргүл кылдыр Меңээ мактал эккеп турар кижи
Менден коргуп турары ол;
дорт орук-биле бар чыдар кижиге
Бургандан кээр камгалалды көргүзер мен».

50

50^1Хөгжүм башкарыкчызынга. Мизмор-ыр. Давидтии.

2Давид Вирсавия-биле холбажыпкан соонда, Нафан медээчиниң Давидке кээп чораан үезинге хамааржыр+.

3Энерелдииң-биле мени өршээ, Бурганым,
эгээртинмес ээ-хайыраң-биле кемниг херектерим балап каавыт+.

4Кем-буруумдан мени шуут-ла чуп каавыт,
бачыдымдан мени арыгла+.

5Кемниг херектерим миннип тур мен,
бачыттарым үргүлчү-ле бодалымдан үнмейн тур+.

6Сеңээ, чүгле чаңгыс Сеңээ удур бачыт кылдым,

Сээң бузуттуг деп көөр чүвеңни үүлгеттим+.

Буруудадып турган сөстериңни шынныг дээр мен,
шииткелиңни үндүргеш-даа, шынныг боор сен+.

7Боттанып келген үемден бээр бузуттуг мен,
ием мени божуурда-ла, бачыттыг мен+.

8Алыс шын ишти-хөңнүмнү бүргеп аарын күзеп тур сен,
мерген угааныңны сеткилимге ажыдып тур сен.

9Иссоп-биле[*] мени бызай чажам –
бачыдымдан арыгланыйн;
мени чуп каг – хардан аккыр болу берейн+.

10Сеңээ чылча бастырган мага-бодум өөрүүр кылдыр,
өөрүшкү-хөг ыыдын дыңнаар аргадан бер.

11Бачыттарымны тооп көрбе,
бузуттарым дөгерезин балап каавыт.

12Бурганым, арыг чүректен чаяап бер+,
ишти-хөңнүмнү туруштуг кылдыр чаартып каг+.

13Мени Бодуңдан ыңайлатпа,

Ыдыктыг Сүлдеңни менден дедир алба.

14Сээң берген камгалалың дээш өөрүшкүмнү эгит,
меңээ арыг чаагай сеткилди хайырла.

15Бачыттыгларны Сээң изиң истээринге өөредир мен –
удурланыкчыларың Сенче эглип кээрлер.

16Өлүрүүшкүн дээш буруудан мени адыр+,

Камгалакчы Бурганым, агартыышкыныңны алгап ырлаар мен.

17Дээрги, аксымны ажыдып бер:

дылым Сени алгап-мактазын.

18Өргүлүм Сеңээ таарымчалыг эвес болгай,
оон башка ону Сеңээ салгай эртик мен –
бүрүн өрттеткен өргүлдү күзевейн тур сен+.

19Бурганга салган өргүлүм –
багын миннип, муңгараан сеткилим+ –

Сен-не ону тооп көөр боор сен, Бурганым.

20Сионче ээ көрнүп, ачы-буяның хайырла,
Дээрги-Чаяакчы, Иерусалимниң ханаларын
база катап тудуп үндүр+.
21Ынчан шынныг, бүрүн өрттеткен өргүлдер+
Сеңээ таарымчалыг апаар;
ынчан Сеңээ өргүл салыр бедигээшче
бугажыктарны улус эккеп салыр.

51

51^1Хөгжүм башкарыкчызынга. Маскил-ыр. Давидтии.

2Эдом чурттуг Доик Саулга чедип келгеш: «Давид Ахимелехтиң бажыңында турар» – деп медээлеп чугаалаан таварылгага хамаарылгалыг+.

3Эй, сен, маадыр, бузудуң-биле мактанып чооруң ол?

Бурган энерелин хүннүң-не көргүзер!

4Сээң аксы-дылың меңээ айыыл-халап белеткеп турар-дыр,
сээң кара сагыштыг дылың чидиг хылыш дег-дир+.

5Буянга көөрде, бузутка ынак апарган-дыр сен,
шынын чугаалаарынга көөрде, мегелеп чугаалаарынга
ынак апарган-дыр сен. Сэла

6Сээң нүгүлдүг аас-дылың өлүмнүг сөстерге ынак апарган-дыр.

7Ол дээш Бурган сени кезээ мөңгеде узуткап каар,
сегирип алгаш, оран-саваңдан үндүр октаптар,
дазыл-дөзүңнү дириглер оранындан+ тура соп кааптар. Сэла

8Чөптүг-шынныг улус ол бүгүнү көргеш,

Бургандан коргары дам барып+, ол кижини кочулап+:

9«Бурганны бодунуң камгалал-шивээзи
кылып аарын күзевээн, а эңмежок эртине-байлаанга идегээн+,
бак күзээшкини-биле быжыгланган кижи бо-дур» – дээр.

10А мен Бурганның өргээзинде ногаарарган ыяш дег мен+,

Бурганның энерелинге кезээ мөңгеде идегээр мен.

11Мени бодааш, кылган чүүлдериң дээш

Сеңээ кезээ мөңгеде өөрүп четтирер мен,

Сээң адыңга ынанмышаан, Сеңээ бердинген улус мурнунга
ачы-буяныңны медээлээр мен.

52

(Ыд. ыр. 13)

52^1Хөгжүм башкарыкчызынга. Үрер хөгжүм үдээр. Маскил-ыр. Давидтии.

2Тенек кижи сеткил-хөңнүнге «Бурган чок» деп түңнел кылган+.

Ындыг улус самыыраан-дыр, бак херектерни үүлгеткен-дир;
буян кылып турар кижи тывылбаан-дыр+.

3Бурган дээрден кижи төрелгетенче,

«Бурганче чүткүп турар угаанныг кижи бар бе?» дээш,
куду алзы топтап көрген+.

4Шупту улус Бургандан хая көрнүп, шупту бир аай будалган болган;
буян кылып турар кижи тывылбаан – чаңгыс-даа кижи чок болган+.

5Бузут үүлгедип турар улус черле угаан кирбези ол бе?

Олар мээң чонумну аъш-чем ышкаш
сыырып турар-дыр+ база Бурганга мөргүвес-тир.

6Олар коргар хире эвес черге аажок коргуп-сүртээр+,

Бурган сенче халдаан улустуң сөөктерин чашканнап кааптар.

Бурган ол улустан ойталаарга, сен оларны бак атка киирер сен.

7Сион дагдан Израильдиң камгалалы чедип келзин!

Бурган Бодунуң чонунга эки чолду эгидерге[*],

Иаков өөрүп-байырлаар, Израиль өөрүп-хөглээр.

53

531-2Хөгжүм башкарыкчызынга. Хылдыг хөгжүм херекселдери үдээр. Маскил-ыр. Давидтии. Зифтиң чурттакчылары Саул хаанга келгеш: «Давид бистиң аравыста чаштынып турар болгай» – дээн таварылгага хамааржыр+.

3Бурганым! Бодуңнуң адың-биле мени камгала;

Бодуңнуң күчүң-биле мени агарт!

4Бурганым! Мөргүлүмнү дыңнап, аксы-сөзүмнү кичээнгейге ал.

5Хары улус менче халдап келди; түрлүг улус амы-тынымны үзер деп тур –

Бурганны тооп көрбес улус ол-дур+. Сэла

6Дыңнаңар! Бурган меңээ дузалап тур,
Дээрги мээң сеткилимни быжыктырды.
7Дайзыннарымны бузуду дээш кезедип көр,
чөптүг болгаш, оларны Сен узуткап каг+.
8Эки турам-биле Сеңээ өргүлүм салыр мен,

Дээрги-Чаяакчы, Сээң адыңны, ачылыг боорга, алдаржыдар мен.

9Сен мени хамык айыыл-халавымдан адырган болгай сен,
дайзыннарым буураанын-даа караам-биле көрүп тур мен+.

54

54^1Хөгжүм башкарыкчызынга. Хылдыг хөгжүм херекселдери үдээр. Маскил-ыр. Давидтии.

2Бурганым, мөргүлүмнү дыңна,
чаннып дилээн үнүмден чашты бербе.

3-4Мени дыңнап, харыыдан бер.

Дайзынның үнүн дыңнааш, бузуттуг хейге кызагдаткаш,
хей-аъдым кудулап, качыгдалдан уё-човуурум төп тур мен.

Олар шупту меңээ хора чедирип, килеңнеп база өжээргеп турлар+.

5Хөрээмейде чүрээм күжүр сарыннай-дыр,
өлүм-чидимден коргуушкун хөме ап тур;

6коргуп-сүртээн сеткилимге алзывыткаш, аймап калдым.

7Ынчангаш мен мынча дидим:

«Көге-буга ышкаш чалгын-чүглүг болурум кай,
ужуп үнгеш, оожум черге хонуп алза.

8Талыгырже ырай бергеш, ээн черге турумчуп алза+. Сэла

9Шак-ла ынчан чайык-чаъстан, шуурган-хаттан
шалып-дүрген чаштып-хоруй бээр ийик мен!»

10Дээрги-Чаяакчы, дайзыннарымны чок кылып,
чугаа-дылын холуп-буда.

Хоорайда мен чүгле алгыш-кырыш биле
күчүлелди көрүп тур мен+.

11Хоорайның ханаларын дүне-хүндүс эргий кезип,
хилинчекти, бузут-бакты нептереткеш туруптулар.

12Хоорайны хай-халап дола берген, кудумчулар, шөлдеринден
оп-меге, кара сагыш ыравастаан.

13Мени бактап турар кижи – дайзыным эвес-тир,
ындыг болза, шыдашкай мен;
мени куду көрүп турар кижи – өжээтеним эвес-тир,
ол турган болза, чашты бээр ийик мен.

14А ол дээрге сен-дир сен –
сеткилимниң чамдыы болган, эргим, эң чоок эжим;

15аравыста ижин кара чок чугаалажып,
мөөң чоннуң аразынга Бурганның өргээзинче+
кады барып турган эжим – сен-дир сен!

16Дээрги-Чаяакчы дайзыннарымче –
аал-оранын-даа, сеткилин-даа
кара сагыш ээлээн өжээтеннеримче өлүмнү салыпсын,
оларны диригге-ле алдыы оранче киирипсин!+
17Бурганымны кыйгырар мен –
Дээрги-Чаяакчы мени камгалаар.
18Кежээликтей, эртен, дүъште ыглап-сыктап,
дилег кылып кыйгырар мен: үнүмнү Ол дыңнап кааптар;

19менче халдаан дайзыннарым дескиндир эңдерик-тир –

Дээрги-Чаяакчы мени олардан адырып,
сагыш амыр арттырып каар.
20Дүжүлгеге үе-дүптен бээр саадаан Бурган
мени дыңнап каапкаш+, дайзыннарны бакка сугар. Сэла

Олар – черле экижип өскерилбес, Бургандан кортпас,

21эптиг-демниг кады чораан улузунче халдай бээр+,
эвилел туткан аксы-сөзүн үрээр улус-тур.
22Чугаа-сөзү үстен чымчак+,
чүректерин чаа-дайын ээлээн улус ол-дур;
аксы-сөзү өремеден хоюг,
алыс боттары хылыш ышкаш айыылдыг улус ол-дур.

23Дээрги-Чаяакчыга үүрге-чүъгүң хүлээдип бер+,

Ол сени деткиир деп бил. Чөптүг-шынныг кижини

Ол кажан-даа тайып ушпас кылып каар.

24О Бурганым, дайзыннарымны өлүм-чидимниң тамызынче дүжүр окта+:

өлүрүкчү, сагыжы кара хейлер+
өйлүг назын чартыы чедир чурттавазын+.

А мен Сеңээ идегээр мен!

55

55^1Хөгжүм башкарыкчызынга. «Ырак черде ыыт чок көге-буга» деп аялга үдээр. Давидтии. Миктам-ыр. Филистимнерниң Давидти Гефке тудуп алганы үеге хамааржыр+.

2Бурганым, менче ээ көрүн!
Кижи амытан багай мени чылча базар дээш
хүннү бадыр халдап, кызагдап тур.
3Дайзыннарым мени чылча базар дээш
хүннү бадыр дилеп тур, Дээди Өрүкү Бурган,
менче халдаан адаанчыларның хөйүн канчаар!
4Корга берген хүнүмде Сеңээ идегээр мен.
5Бурганымның сөзүн алгап-мактаайн,
Аңаа бодум идегээр мен – корткаш чоорул,
кижилер мени канчаптарыл?!+

6Хүннү бадыр дайзыннар мээң сөстеримни хажыдып тур,
олар меңээ удур кара бодалдарлыг боор.

7Олар чыглып, чаштынып, кай баарымны кедеп көрүп,
амы-тыным үзүп каарын күзеп тур!+

8Таанда-ла олар кем-буруузу дээш кеземчеден чайлаар бе?

Килеңней бергеш, чоннарны сотка олурт, Бурганым.

9Улчуп чоруур үемни Сен санап каан сен,
караам чажын дозуп чыып алган сен+ –
качыгдалым Сээң номуңда+ бижиттинген эвес ийикпе?

10Сени кыйгырарымга, дайзыннарым дезиптер-дир.

Бурган мээң таламда деп оон билип аар-дыр мен.

11Бурганның сөзүн алгап-мактаар мен,
Дээрги-Чаяакчының сөзүн алгап-мактаар мен.
12Бурганга идегээр мен – корткаш чоорул,
кижи амытан мени канчаптарыл?!
13Бурганым,
Сеңээ берген даңгырактарым утпаан мен+,
Сеңээ өөрүп четтирген өргүлдерим салыр мен+.
14Сен мени өлүмден камгалап,
буттарымны илдиктирбээн болгай сен+,
ынчангаш дириглер оранының чырыынга чурттап+,
Бурганга дыңнангыр амыдыраар мен.

56

(Ыд. ыр. 107:2-6)

56^1Хөгжүм башкарыкчызынга. «Узуткава» деп аялга үдээр+. Давидтии. Миктам-ыр. Давидтиң Саулдан куйже дезе бергени үеге хамааржыр+.

2Менче ээ көрнүп көр, Бурганым,
мени өршээп көр, сеткилим Сеңээ идегеп чор,
айыыл-халап эрткижеге чедир,
Сээң чалгыннарың адаанга хоргадаар мен+.

3Дээди Өрүкү Бурганны кыйгырар мен,

Ол мээң өжээним негеп бээр[*];

4Ол менче дээрлерден дуза бадырып, камгалаар+,
мени чылча базар дээн кижини чемелеп кончуур. Сэла

Бурган меңээ шынчы чоруу биле энерелин бадырып бээр.

5Мен – арзылаңнар аразында мен+,
кижи эъди чиир араатаннар аразында чыдыр мен,
оларның диштери чыдалар биле согуннар дег,
а дылдары чидиг хылыш-ла+.

6Бурганым, дээрлерден-даа бедидир көдүртүп, мактат,

Сээң алдарың бүгү чер-делегей кырынга чайынналзын!

7Дайзыннарым буттарымга какпа салып каан,
ырмам сыккан; мээң оруумга оңгар каскаш,
боттары ынаар караш дээн+. Сэла

8Бурганым, мээң чүрээм быжыг соруктуг,
чүрээм быжыг соруктуг+:

Сени алгап ырлап, алдаржыдар мен.

9Сеткилим оттуп келзин!+

Чанзы биле чадаган, одунуңар!+

Эртенги хаяаны оттурайн!

10Дээрги, мен Сени чоннар аразынга мактаар мен,
аймактар аразынга алгап ырлаар мен.

11Сээң энерелиң дээрлерге чедип турар,

Сээң шынчы чорууң булуттарга үзүп турар+.

12Бурганым, дээрлерден-даа бедидир көдүртүп, мактат,

Сээң алдарың бүгү чер-делегей кырынга чайынналзын!

57

57^1Хөгжүм башкарыкчызынга. «Узуткава» деп аялга үдээр+. Давидтии. Миктам-ыр.

2Кижи амытаннар, силерниң сөстериңерде
чөптүг чорук ылап-ла дыңналып турар бе?

Өске улусту тала тыртпайн шиидип турар силер бе?[*]

3Чүрээңерге-даа бузут-бакты шыгжап чоруур силер,
чер кырынга холдарыңарны кемниг үүлгедиглер дола берген.

4Бузуттуг улус төрүттүнгеш-ле, Бургандан ойталаан,
хырын иштинден-не мегечилер бооп, соора барган+.

5-6Оларның хораны чылан хораны дег+.

Олар – эң уран, илбилиг сөстер-биле
магададыр сымыраачының үнүн+ тооп дыңнавас,
кулаан кумнап алган дүлей кобра дег улус-тур.

7Бурганым, оларның аастарында диштерин сый шаавыт+;

Дээрги-Чаяакчы, арзылаңнарның азыгларын тура шаавыт!+

8Олар, агым суг дег, арлып бада берзин,
а Ол согуннары-биле ада бээрге, олар узуткадып алзын.

9Чуура бастырган курт дег, олар кырлып калзын,
херээжен кижиниң дүжүрген уруу дег, хүн чырыы көрбезин+.

10Силерниң сывыңарга теннер үнмээнде-ле,
ол чечектелип турда-ла, шуурган ону,
кадып калган чүвени-даа ышкаш, хадып аппарзын.

11Өжээн негээшкини көргеш, чөптүг-шынныг кижи өөрүүр+:

бодунуң буду-биле бузуттугнуң ханын сүзер+.
12Улус ынчан: «Чөптүг-шынныг кижиниң
алыр шаңналы бар-дыр,
чер кырынга шииткел кылыр Бурган ылап бар-дыр+» – деп чугаалаар.

58

58^1Хөгжүм башкарыкчызынга. «Узуткава» деп аялга үдээр+. Давидтии. Миктам-ыр. Давидти өлүрүп каар дээш, Саул ооң бажыңын кедээр кылдыр улус чорудупкан үеге хамааржыр+.

2Бурганым, дайзыннарымдан мени адыр,
менче халдаан кижилер четпес черже мени аппар+.

3Кем-буруу үүлгедир улустан адыр,
ол өлүрүкчүлерден камгала.
4Амы-тыным үзер дээш, олар мени кедээр-дир+;
күштүг улус меңээ удур эвилел кылып турар-дыр,
а күжүр мээң бузудум-даа, бачыдым-даа чок ийин+,

Дээрги-Чаяакчы.

5Кем-буруу чок менче халдап, белеткел кылып турар-дыр –
көрүп көрем, Дээрги-Чаяакчы, оттуп келгеш, меңээ дузала.

6Бурганым, Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы,
Израильдиң Бурганы!
Дүрген келгеш, бүгү чоннарны кезет.
Сеңээ шынчы эвес, бузут кылып чоруур улуска
өршээл бербе. Сэла

7Дайзыннарым кежээлерде ээп келгеш,
ыттар ышкаш улуур-дур+,
хоорайны дескиндир кедеңгирлеп чоруур-дур.
8«Дыңнап турар кижи чок!» – деп бодап,
чараазын сыырып, аастарында
хылыш бар дег турарларын көр.

9А Сен оларны кочулап тур сен, Дээрги-Чаяакчы+,
ол чоннарның шуптузун сотка олуртуп тур сен.

10Күчү-күш – Сенде, Сээң дузаң манап тур мен –

Бурганым мээң шивээм болгай+.

11Мээң энерелдиг Бурганым мени уткуп кээр+,
дайзыннарым буураарын көөр арганы бээр+.

12Мээң чонум утпас кылдыр, дайзыннарны Сен өлүрбе;
дозуг-камгалалывыс Дээрги+,
оларны Бодуңнуң күжүң-биле силгип, чыттыр шаавыт!

13Аксы-дылының бачыды дээш, аксындан үнген сөстери дээш,
аксы-сөзүнүң каргыжы, оп-мегези дээш,
дайзыннарым адыыргак чоруунуң дузаанга туттуруп алзын+.

14Килеңнээштиң, оларны Сен буурат-ла, буурат,
чок болуп, читсиннер-ле.

Улус ынчан Бурганның чер-делегейни ооң кыдыгларынга чедир

Израильден чагырып турарын билип алыр. Сэла

15Дайзыннарым кежээлерде ээп келгеш, ыттар ышкаш улуур-дур+,
хоорайны дескиндир кедеңгирлеп чоруур-дур;
16аъш-чем дилеп, чимзенир-дир,
аштап-суксааш, хыйланып улуур-дур.

17А мен Сээң күчү-күжүң алгап ырлаайн,
эртен эрте энерелиң алгап-мактаайн –
айыыл-халап мени тавараан хүнде
камгалалым, хоргадалым Сенде болгай+.
18О, мээң Күчүм! Сени алгап ырлап көрейн –
шивээм болур Бурганым сен, энерелдиг Бурганым сен!

59

(Ыд. ыр. 107:7-14)

59^1Хөгжүм башкарыкчызынга. «Шушан-Эдут» деп аялга үдээр+. Миктам-ыр. Давидтии. Өөредилгеге.

2Иоавтың Нахараим биле Цовага чурттап турган арамей чон-биле дайылдашкаш, дедир ээп кел чыда, 12 000 эдом шеригни Дус шынаазынга базып кааны үеге хамааржыр+.

3Бурганывыс! Сен бисти каапкаш бардың,
килеңней бергеш, чылча шааптың –
бисти катап тургузуп калам!+

4Сен чер-делегейни шимчедип, тиглендир буза шааптың;
ооң үрелип, бузулган черлерин экиртип каг,
оон башка ол шимчеп тур.
5Сен Бодуңнуң чонуңну кадыг-дошкун чаңнадың,
биске баш төөредир арага ижирттиң+.
6Дайзынның чазындан дезе берзин дээш,
Сенден коргар улуска демдекти бердиң[*]. Сэла

7Бодуңнуң ынак улузуңну
күчү-күжүң-биле камгалап, биске харыылап көр.

8Бурган Бодунуң ыдыктыг өргээзинге мынча дээн:

«Сихем хоорайны+ өөрүшкүлүг үлеп-хуваар мен,
Сокхот шынааны хемчээп-хуваар мен+:
9Галаад биле Манассияның черлери – Мээңии;
Эфремниң чери – Мээң бажымда куяк бөрт,
Иуданың чери – Мээң даянгыыжым болур;

10а Моавтың чери – Мээң бут чуур таваам болур,

Эдомнуң черин сапыым таптай базар.

Филистим чер, Мээң тиилелгем дээш өөрүп-байырла!»

11Быжыглалдыг хоорайже кым мени киире бээрил?

Эдомче кым мени чедирерил?

12Сен эвес сен бе, бисти каапкан Бурганывыс?

Бистиң аг-шериивис-биле кады үнмезиң ол бе?

13Кызагдаткан биске дузалап көр,
кижи амытандан кээр дуза – хоозун идегел болгай+.

14Бурганның ачызында күжүвүстү көргүзер бис:

дайзыннарывысты Ол таптай базар.

60

60^1Хөгжүм башкарыкчызынга. Хылдыг хөгжүм херексели үдээр. Давидтии.

2Бурганым, алгы-кышкымны дыңна,
мөргүлүмнү кичээнгейге ал.
3Чүрээм саргып аарыырга,
чер-делегейниң ужу-кыдыындан Сени кый деп тур мен.

Үнүп шыдавазым чалым-хая кырынче мени аппар.

4Сен – хоргадалым сен,
дайзынга удур быжыглалдыг камгалал-суургам сен+.

5Сээң өргээ-майгыныңга кезээде аалчы боор дээн мен+;

Сээң чалгыннарың адаанга+ чаштыр дээн мен. Сэла

6Бурганым, мээң даңгыраглаан сөстеримни дыңнадың.

Сээң адыңга сөгүрүүр улустуң өнчүзүнден меңээ база бердиң.

7Хаанның чурттаар хүннерин немеп бер, ооң назыны узазын+.

8Бурганым, хаан Сээң мурнуңга кезээ мөңгеде турзун.

Ону кадагалаар кылдыр, шынчың биле энерелиңге чагып каг.

9Ынчангаш Сээң адыңны кезээ мөңгеде алдаржыдып,
даңгыраглаан сөстеримни хүннүң-не күүседир мен+.

61

61^1Хөгжүм башкарыкчызынга. Идифунга+. Мизмор-ыр. Давидтии.

2Сеткилимни чүгле Бурган оожургадыр,
камгалалым чүгле Оон кээр.

3Чүгле Ол – мээң чалым-хаям, камгалалым, быжыг шивээм+ –
кажан-даа тендиш дивес мен+.

4Чежеге дээр силер шупту улусче, өлүрер дээш, халдаар силер?

Бустур четкен хана азы ийлени берген херим дег-дир мен.

5Дайзыннар мени бедик черден дүжүр октаар бодап,
мегезинге сеткили ханып турар –
аксы-сөзү-биле алгап-йөрээр, а ишти-хөңнүнде – каргаар+. Сэла

6Сеткилим оожургалды чүгле Бургандан алзын,
идегелим чүгле Оон кээр.

7Чүгле Ол – быжыг шивээм, камгалалым, чалым-хаям –
черле тендиш дивес мен.

8Алдар-адым-даа, камгалалым-даа Бургандан кээр;

Ол – меңээ күш хайырлаар хая,

Ол – мээң хоргадалым!

9Улус-чон, кандыг-даа үеде Аңаа идегеңер,
сеткил-чүрээңерни Аңаа ажыдып, мөргүңер –
Бурган бистиң хоргадалывыс-тыр. Сэла
10Кижи төрелгетен – чүгле хей-бус-тур+,
бүгү улус – чүгле авыяас-меге-дир;
олар шупту деңзи караан чая баспас,
агаар-хейден чиик болур+.
11Үптээшкинге идегевеңер,
оор-суук кылып, дээрбедээш, идээргевеңер;
байый берзиңерзе, сеткилиңер
байлакшылга алыспас болзун+.

12Бурган меңээ бир чүве чугаалаарга,
оон ийи түңнел үндүрүп алган мен: күчү-күш – Бурганда+,

13энерел – Сенде, Дээрги+;
Сен кижини кылган ажыл-херээ дээш
шаңнаар азы кезедир сен+.

62

62^1Мизмор-ыр. Давидтии.

Ооң Иудеяның ээн ховузунга турган үезинге хамааржыр+.

2Бурган, Сен – мээң Бурганым сен,
сыгыр даң бажындан-на Сенче чүткүп+, мөргүл кылдым;
ээн кургаг, суг чок черге сеткилим Сени күзеп,
мага-бодум Сени хереглеп тур+.

3Ыдыктыг өргээңге Сени көөрүм кай,

Сээң күчү-күжүң биле өндүр чырыыңны көөрүм кай!

4Сээң энерелиң амыдыралдан-даа үнелиг-дир+.

Аксы-сөзүм Сени алгап-мактаар.

5Дириг чорааш, Сени ынчалдыр алгап-йөрээр мен+,

Сээң адың мактап, холдарым өрү сунар мен.

6Эът-чагга тотканы дег, сагыш-сеткилим тодуп тур,
аксы-сөзүм Сени өөрүшкүлүг үн-биле алгап-мактап тур.

7Орун-дөжээмге чыткаш, Сени сактып,
дүннү өттүр Сээң дугайыңда бодаар мен+:
8Сен меңээ дузалап келдиң,

Сээң чалгыннарың адаанга+ өөрүп-байырлаар мен.

9Сеткилим Сенден салдынмайн турупкан,

Сээң холуң – мээң чөленгиижим.

10А мээң амы-тынымны үзүксээн улус
чер алдында тамыже дүжүп кире бээр+;
11оларны хылыш-биле шанчып өлүрүп каарга,
дилгилерге чемиш апаарлар.

12Хаан Бурган дээш өөрүп-хөглээр,

Ооң ады-биле даңгырак берген+ бүгү улус чоргаарланыр,
а мегелеп чугаалаар улустуң аксы хагдына бээр+.

63

63^1Хөгжүм башкарыкчызынга. Мизмор-ыр. Давидтии.

2Бурганым, хомудап мөргээн үнүмнү дыңна,
коргунчуг дайзындан амы-тынымны кадагала+.
3Кара сагыштыг улустуң сүлчээзинден,
бузут үүлгедип турар мөөңнешкен улустан мени чажыр+.

4Олар аксы-дылын хылыш ышкаш чидидип,
хоралыг сөстерин – хоранныг согуннарын белеткеп алганнар+.

5Кедеп чыткаш, кем-буруу чок улусче шыгаап+,
хенертен ада бээрлер – коргарын-даа билбестер.

6Бузуттуг сагыжынга боттарын быжыктырып,
какпа-дузаан чажыра салыр дээш сүлчээлежип:
«Бисти кым көөр боор?» – деп турарлар-дыр+.
7Бузут үүлгедирин бодап алганнар,
хандыр бодап алган сагыжын чажырыпканнар –
кижи амытанның ишти-хөңнүнүң кончуун,
чүрээниң дүп чок каразын![*]

8Ынчалза-даа Бурган оларны согун-биле узуткап каар+:

хеп-хенертен аттырып аарлар.

9Боттарының-на эткен сөзү боттарының бажын алыр+:

олардан ам бүгү улус хая көрнүп, дезе бээр[*].

10Бүгү кижи төрелгетен коргуп-сүртеп,
Бурганның ажыл-херээн аразында медээлежир,
Ооң кылган чүүлдерин угаап-бодай бээр.

11А чөптүг-шынныг улус Дээрги-Чаяакчы дээш
өөрүп-хөглээр, Аңаа хоргадаар+;
мөзүзү эки бүгү улус чоргаарланыр.

64

64^1Хөгжүм башкарыкчызынга. Мизмор-ыр. Давидтии.

2Сион дагга Сени алгап ырлаарынга төлептиг сен, Бурганывыс,

Сеңээ берген даңгыракты күүседиил+.

3Мөргүлдү дыңнап турар Бурган, бүгү улус Сеңээ чедип кээр+.

4Кемниг херектеривис биске алдыртпас-тыр;
кем-буруувустан Сен бисти арыглап каар сен+.

5Сээң шилип, чоокшуладып алган улузуң амыр-чыргалдыг!

Ол улус Сээң өргээң чанынга чурттаар+; бисти Сээң бажыңыңның –
ыдыктыг оран-саваңның ачы-буяны тоттурар.

6Камгалакчы Бурганывыс, сүртенчиг ажыл-херектериң кылып,

Бодуңнуң чөптүүңнү көргүзүп турар сен.

Чер-делегейниң бүгү кыдыгларында,
ырак далайлар ындында чурттаан улустуң идегели сен+.

7Бодуңнуң күжүң-биле дагларны тургускан сен,
күчү-күшке бүргедип алган сен;

8далайларның шимээн-даажын, чалгыгларның коолап мөөрээрин+
база чоннарның хөлзээзинин оожургадып турар сен+.

9Чер-делегейниң кыдыгларында чурттаан улус

Сээң кайгамчык демдектериң көргеш, Сенден коргар.

Хүн үнер база ажар черлерде
чурттаан улус Сени ырлап мактаар.

10Черни бодааш, ооң суксунун хандырып+,
элбээ-биле байыдып турар сен.
Бурган, Сээң хемиң долу суглуг+,
үнүш-дүжүттү өзүп үнер кылдыр кылып турар сен;

11аңдарган черни суггарып, хөрзүннү чаъс суу-биле чымчактап,
өзүмнерни йөрээп турар сен.
12Чылды ачы-буяның-биле шаңнап турар сен,
Сээң изээн орууңда эът-чаг элбек,
13ховуда одар-белчиирде оът-сиген элбек+,
тейлер өөрүшкүге бүргедир;
14шынааларны сүрүг малдар шыва алыр,
хову-шөлдер тараа-биле шугланыр –
олар шупту өөрүп-байырлап, ырлажып турар.

65

65^1Хөгжүм башкарыкчызынга. Мизмор-ыр.

Бүгү чер-делегей, Дээрги-Чаяакчыны алгап ырла!+

2Ооң адын алдаржыдып ырлаңар, Ону алгап-мактаңар!

3Бурганга мынча деп чугаалаңар:

«Сээң ажыл-херектериңниң сүрээденчиин!+

Күчү-күжүң өндүр улуг боорга,
дайзыннарың Сеңээ чашпаалаар апаар+.

4Бүгү чер-делегей Сеңээ мөгейзин+, Сени алгап ырлазын,

Сээң адыңны алгап ырлазын!» Сэла

5Шупту чедип келиңер, Бурганның ажыл-херектериниң
кижи төрелгетенге сүрээденчиин көрүңер+.

6Дээрги-Чаяакчы далайны кургаг чер кылдыр хуулдурупту –

Ооң улузу хемни кеже кылаштай берди+,
аңаа Ол дээш өөрүп-хөглеп турган бис.

7Ол Бодунуң күчү-күжү-биле кезээ мөңгеде чагырар.

Аңаа удур тура халаан улус көдүрүлбезин дээш,

Ол бүгү чоннарны хайгаарап көрүп турар. Сэла

8Өске чоннар, бистиң Бурганывысты
алгап-йөрээңер, алдар-макталды Аңаа ыыткыр чугаалаңар.

9Ол бистиң амы-тынывысты кадагалаан,
будувусту тендиш диртпээн.
10Бурган, бисти шенеп көрген сен,
мөңгүннү арыглаар дээш эзилдирери дег,
арыглап каан сен+.
11Сен бисти дузакка туттурдуң+,
оорга-мойнувуска аар-берге чүъктү чүктедип кагдың;

12бисти өске улуска бастырттың.

Бис өрт биле үер өттүр эрттивис+,
а оон Сен бисти элбекшилче[*] үндүрүп эккелдиң.

13Сээң өргээңче өргүл белээн ап алгаш, кире бээр мен,

Сеңээ даңгырактарымны күүседир мен+.
14Айыыл-халапка алыскан турумда,
ол аазаашкыннар мээң аксымдан үнген,
оларны мээң дылым чугаалаан.
15Семис өргүлдерни Сеңээ эккеп,
кошкарларны өрттедип өргүүр мен,
оларның чыды Сеңээ чеде бээр;
бугалар болгаш хуналарны эккеп өргүүр мен. Сэла

16Бургандан коргар бүгү улус, мени дыңнаңар –
мени бодааш, Ооң чүнү кылганын чугаалап бээр мен+.

17Мен Ону аксы-сөзүм-биле кыйгырып,
аксы-дылым-биле Ону кымдан арттыр мактап турдум.

18Мээң чүрээмде бачыт артып калган болза,

Дээрги-Чаяакчы мени дыңнавас ийик+.

19Ынчалза-даа Бурган мээң мөргүлүмнүң сөстерин
тооп көрүп, мени дыңнап каан.

20Мээң мөргүлүмнү тоовайн барбаан,

Бодунуң энерелин менден чайлатпаан Бурганга алдар!

66

66^1Хөгжүм башкарыкчызынга. Хылдыг хөгжүм херекселдери үдээр. Мизмор-ыр.

2Бурганывыс, бисче ээ көрнүп,
ачы-буяның хайырлап көр,

Бодуңнуң чырыткылыг шырайыңны биске көргүс+. Сэла

3Чер кырынга Сээң орууңну, бүгү чоннар аразынга

Сээң берген камгалалыңны улус ынчан билип алыр+.

4Бурганывыс, бүгү чоннар Сени алгап-мактазын,
аймактар шупту Сени алдаржытсын!
5Аймак-чоннар өөрүп-байырлазын –
Сен чоннарны чөптүү-биле шиидип+,
чер кырында аймактарны башкарып турар болгай сен. Сэла

6Бурганывыс, бүгү чоннар Сени алгап-мактазын,
аймактар шупту Сени алдаржытсын!
7Чер биске бодунуң дүжүдүн берзин[*],
Бурганывыс биске ачы-буянын хайырлазын+.
8Бурган биске ачы-буянын хайырлазын,
черниң бүгү девискээрлеринде чурттаан улус
Оон коргуп чорзун!

67

67^1Хөгжүм башкарыкчызынга. Давидтии. Мизмор-ыр.

2Дээрги-Чаяакчы туруп кээр+ –
Ооң дайзыннары тарадыр маңнажы бээр,
Ону көөр хөңнү чок улус Оон дезип ыңай боор+.
3Ыштың тарай бээри дег+,
оларны тарадыр сывырыптар сен;
чуктуң отка эстири дег+,
бузуттуглар Бурганның мурнунга кырлып каар.
4А чөптүг-шынныг улус хөглээр,

Бурганның мурнунга өөрүп-байырлаар, аас-кежиинге таалаар+.

5Бурганывысты алгап ырлаңар, Ооң адын мактаңар.

Ээн ховуда бар чыдар Бурганга+ оруктан белеткеңер[*];

Ооң ады – Дээрги-Чаяакчы, Ооң мурнунга өөрүңер.

6Өскүстерге Ада болур+, дулгуяк кадайларга болчуп,
чөптүг шиитпир үндүрер Бурган+

Бодунуң ыдыктыг өргээзинде турар.

7Бурган чааскаанзыргай улуска өг-бүлени хайырлаар+,
хоругдаттырган улусту хостап, аас-кежикче үндүре бээр+,
а Аңаа удурланган улус дунааргай изиг ээн ховуга артып каар.

8Бурганывыс, Бодуңнуң чонуңну баштап алгаш,
үнүп бар чыдырыңда,
ээн кургаг ховулап эртип бар чыдырыңда+, Сэла
9Сээң мурнуңга чер шимчеп,
дээрден чаъс куттулуп турган ийик,

Синай даг безин Израильдиң Бурганының мурнунга
сирилеп турган ийик+.
10Бодуңнуң өнчү-чериңче элбек чаъсты
чагдырып турган сен, Бурганывыс,
ол чер могап туруптарга, быжыктырып турган сен.

11Бодуңнуң чонуңну ол черге
чурттадып каан сен, Бурганывыс.

Бодуңнуң ачы-буянныың-биле
түрегдээн улусту быжыктырып каан сен.

12Дээрги бо сөзүн чугаалап, буянныг медээлер чедирер
улуг аг-шериин айбылап чоруткан:
13«Өжээтен аг-шериглерниң хааннары
дезип-ле, дезип-ле тур+,
а бажыңнарында кыс улус олча-тывышты үлежип тур.

14Аал-ораныңарга хой кадарып артып калгаш безин,
чалгыннарын мөңгүн-биле, чүглерин арыг алдын-биле
шап каан көге-бугалар дег болу бээр силер».
15Күчүлүг Бурган
шак ол черниң хааннарын тарадыр сывырыптарга,
чер боду Селмон дагның бажында+ хар дег агара берген.

16Аажок бедик Васан даг, хөй баштыг Васан даг!

17Хөй баштыг даглар,
чүге Сион дагже адааргап көрүп тур силер?

Ол даг дээрге Бурганга чурттаксанчыг чер-дир,

Дээрги-Чаяакчы аңаа кезээ мөңгеде чурттаар+.

18Бурганның дайынчы тергелери+ муң-муң, дүк-түмен,

Дээрги оларның аразында, ыдыктыг чер Синайда.

19Сен бедидир өрү көдүрүлген сен, хөй улусту тудуп алгаш,
кижилерден албан-үндүттү хүлээп алган сен+;
Дээрги-Бурган-Чаяакчы ам
Аңаа удурланган улус аразынга безин чурттаар.

20Дээргиге алдар! Бурган хүннүң-не
бистиң үүрге-чүгүвүстү чүктээр+, Боду бисти камгалаар. Сэла

21Бурган биске камгалал эккээр Бурган болур,
өлүм Дээрги-Бурган-Чаяакчының эргезинде.
22Бурган Бодунуң дайзыннарының бажын,
буруузунга алзып алган улустуң дүктүг тейин буза шаап каар+.

23Дээрги мынча деп чугаалаан:
«Дайзыннарны Васан дагдан сүрүп эккээр мен,
далай дүвүнден-даа сүрүп эккээр мен+;
24ынчан буттарың дайзыннарың ханын сүзер+,
ыттарың оларның мөчү-сөөгүн чылгаар».

25Бурган, улус-чон Сээң бар чыдарыңны көрүп тур –
мээң Бурганымның, Хаанымның
ыдыктыг өргээже бар чыдарын көрүп тур.
26Мурнунда – ырлашкан улус,
ортузунда – тимпаннар[*] соп ойнаан аныяк кыстар,
а соонда – хөгжүмчүлер шуужуп бар чыдыр.

27Израильдиң үре-салгалындан укталган улус бодунуң чыыштарынга

Дээрги-Бурган-Чаяакчыны алгап-йөрээп тур.

28Шуушкан чон аразында: хеймер Вениаминниң аймаа –
оларны баштап бар чыдар аймак+;
Иуданың аймааның чагырыкчылары
мөөңнежип алган бар чыдар;
Завулон биле Неффалимниң
аймактарының чагырыкчылары база.

29-30Бурганың күчү-күштү сеңээ сиңирип берген.

Бурганывыс, Иерусалимде турар Бодуңнуң өргээңден
биске бодарадып берген күчү-күжүңнү быжыглап көр!

Хааннар Сеңээ албан-үндүдүн эккеп бээр+.

31Кулузунда турар аңны[*] чемеле –
инек мал дег чоннар аразында мөңгүн былаажып үскүлешкен
кодан баштыңы бугаларны+ сойгала;
чаа-дайын күзээн чоннарны тарадыр сывырывыт.

32Египеттен элчиннер чедип кээр,
эфиоп чон Бурганче холдарын сунар+.

33Черниң күрүнелери, Бурганга ырлап бериңер,

Дээргини алгап ырлаңар!+ Сэла

34Дээрги эң бедик, эрте-бурунгу дээрде чоруп тур+.

Дыңнаңар – Ооң үнү чаңгыланып тур+.

35Бурганның күчү-күжүн хүлээп үнелеңер.

Ооң өндүр бедии – Израильдиң кырында,

Ооң күчү-күжү – булуттардан-даа бедикте.

36Бурган, Бодуңнуң ыдыктыг өргээңге сүрээденчиг сен.

Израильдиң Бурганы Бодунуң чонунга
күчү-күштү хайырлап турар+.

Бурганга алдар!

68

68^1Хөгжүм башкарыкчызынга. «Лилия чечээ» деп аялга үдээр+. Давидтии.

2Бурганым, мени камгала –
суг аксы-думчуум долар четти+.

3Ханы тулаага дүжүп өлдүм-не, тептиниптер хире чүү-даа чогул.

Ханы сугже дүжүп кирдим-не, агым суг мени алгаш бадыпты+.

4Дуза дилеп кыйгыргаш, туруптум – аксы-боскум кургай берди;

Бурганымны манап чадааш, карактарым шылап кагды+.

5Чылдагаан чок черге мени көөр хөңнү чок улус+
бажым дүгүнден-даа хөй+.

Мени хей черге чок кылыр дээн дайзыннарым күштели берди,
үптеп-хунааваан-даа чүвемни эгидер ужурга таварыштым.

6Бурганым, угаан чогумну билир сен,
бачыттарым Сеңээ ажык.

7Аг-шериглиг Дээрги-Бурган-Чаяакчы,

Сеңээ ынанган улустуң ады мен дээш баксыравазын;

Израильдиң Бурганы,

Сенче чүткээн улус мен дээш бак атка кирбезин.

8А мен Сен дээш бак атка кирип чор мен;
Сен дээш арнымны ыядыг шыва алды+.
9Ха-дуңмам аразынга өске кижи болу бердим;
хан төрел улузумга хары кижи болу бердим+.
10Сээң өргээңге дендии күштүг ынакшылым
сеткилимни оя чип чор+,
Сени бак көрген улустуң дорамчылалы
мээң кырымга дүштү+.
11Ыглап-сыктап, шээрлээним дээш
чемелел-ле дыңнаар-дыр мен.

12Качыгдал хевин кедип алгаш, кочу-шоотка кирер-дир мен.

13Хоорайның төп шөлүнде турар
улустуң аксы-дылындан дүшпес-тир мен.

Арагалап хөглээннер-даа аразында
мени кочулап ырлажыр-дыр.

14А мен дөмей-ле Сеңээ мөргүүр мен, Дээрги-Чаяакчы.

Ээ көрнүрүн күзээн үеңде, элбек энерелдииң көргүзүп,
ынаныштыг камгалалың-биле меңээ харыылап көр, Бурганым.

15Малгаш-балардан мени ушта тырт – дүжүп өлбээйн+.

Мени көөр хөңнү чок улустан,
ханы суглардан адырлып аайн+.
16Шапкын агым мени алгаш батпазын,
ханы ээрем мени киир тыртпазын,
тамының аксынче кирип, ис чок чиде бербээйн.

17Дээрги-Чаяакчы, мени дыңна, энерелиң ачылыг-дыр+,
эгээртинмес ээ-хайыраң менче ээлдир.

18Чалчаң менден хая көрүнме –
кызагдадып чоруур меңээ дүрген харыыла.

19Чоокшулап келгеш, мени камгала,
дайзыннарымга чөрүштүр амы-тынымны адырып хоста.

20Кайы хире дора көрдүргеним,
ыятканым, бак атка киргеним Сеңээ эки билдингир:

дайзыннарымның дөгерезин билир сен, Дээрги-Чаяакчы.

21Дора көрүүшкүн сузум базып, чилчиим үстү.

Кээргээчел сеткил дилээш, куруг үндүм;
аргалаптар кижи манааш, тыппайн бардым.

22Дайзыннарым оо-хоранны аъш-чемимге холуп,
суксаарымга, ажыг суксун берип турду+.

23Дайзыннарым найыр-дою боттарын дузактап алзын,
кезедир какпа болу берзин+.
24Карактарының шоозу өжүп, согурарзын,
ооргалары бүшкүйүп, кажан шагда суларазын+.
25Килеңиңни оларже тө чажывыдам –
киткээн оду оларны хөме таварып, хуюктазын.
26Аал-чурту-даа хоозуразын –
оларның чадырларынга чурттаар улус артпазын!+

27Чүге дээрге олар Сээң кезеткен кижиңни истеп-сүрүп,

Сээң балыглап каан кижиңни хилинчектээри дам барып тур.

28Сен оларны кем-буруулуг херек бүрүзү дээш кезедип көр,

Сээң агартыышкыныңны олар албазын+.

29Амыдыралдың номунда+ бижиттинген аттарын балатсын,
чөптүг-шынныг улус-биле кады ынаар киир бижиттирбезин.

30А мен түрегдеп, качыгдап чор мен, камгалалың мени
кижи четпес бедикче көдүрзүн, Бурганым!+
31Бурганымның адын ырымга алдаржыдайн,
Ооң өндүр улуун мактаайн.
32Мыйыс-дуюглуг буганы өргүүрүнге көөрде+,
шак ол макталым Дээрги-Чаяакчыга аажок тааржыр.

33Ону көргеш, биче сеткилдиг улус өөрүп-байырлазын;

Бурганче чүткээн улус, чүрээңер соп, дирлип үнзүн.

34Дээрги-Чаяакчы ядыыларны дыңнап турар,

Бодунуң хоругдаткан улузун тооп көөр.

35Дээр-деңгер, чер, далай, ында чурттаан бүгү амытаннар

Ону алгап-мактазын!+
36Бурган Сионну камгалаар,
Иудеяның хоорай, суурларын катап тудар+,
улус ол черге чурттай берип, ээлеп алыр.

37Бурганның чалчаларының салгалы ол черге кээп, турумчуур;

Ооң адынга ынак улус орта чурттай бээр+.

69

(Ыд. ыр. 39:13-17)

69^1Хөгжүм башкарыкчызынга. Давидтии.

Сагындырыг кылдыр күүседир+.
2Бурганым, мени камгала;
Дээрги-Чаяакчы, дүрген меңээ дузалап кел.
3Мени өлүрер дээн улус
бак атка кирип, ыядып човазын+,
меңээ багай чүве күзээн улус
дедир дезип, кочу-шоотка кирзин+.

4Мени бактап: «Таптыын, ол боор!» – деп турар улус+
бак атка кирип, дессин.

5А Сенче чүткээн бүгү улус Сен дээш өөрүп-хөглезин;

Сенден кээр камгалалга ынак улус:

«Бурган өндүр улуг!» – деп үргүлчү чугаалап чорзун.

6А мен чөгенчиг күжүр мен+:

Бурганым, дүрген меңээ кел!

Меңээ дузалап турар Камгалакчым – Сен-дир сен,

Дээрги-Чаяакчы, саадавайн көр!

70

(Ыд. ыр. 30:1-4)

70^1Дээрги-Чаяакчы, хоргадалым Сенде,

адым кажан-даа баксыравазын.

2Чөптүүң ёзугаар мени хостап, камгала+,
кулааңны менче ээктирип, кадагала.

3Кажан-даа бол чашты бээрим хая бол;
мени камгалаарын аазаан болгай сен,
быжыг чалым-хаям, шивээм – Сен сен+.

4Бурганым! Бузуттуглар, бак улус,
кызагдакчылар холдарындан мени адыр+.

5Аныяамдан идегелим, ынаныжым+ –
чүгле Сен сен, Дээрги-Бурган-Чаяакчы.

6Төрүттүнүп кээримден-не чөленгиижим Сенде турду;
төрээн ием хырнындан Сен-не мени ужулдуң+.

Үргүлчү-ле Сени алгап-мактап чор мен.

7Хөй улуска элдептиг чүүл болу бердим,
а Сен меңээ – ылап быжыг хоргадал сен.

8Аксы-дылым Сени алдаржыдар сөстерден бүткен,
хүннү бадыр Сени алгап-мактаар-дыр мен+.

9Кырып-чөнүй бээримге, тоовайн барба;
шыдал-күжүм суларай бээрге, мени кагба.

10Меңээ удур дайзыннарым сүлчээлешти;
амы-тыным үзүксээн улус сүмележип+:

11«Бурган ону каапкан-дыр; истеп-сүрүп, тудуп алыылы,
аңаа болчур кижи чогул» – дижип тур+.

12Бурган, менден ырап чорба;
мээң Бурганым, дүрген дузалап кел.

13Меңээ удурланып турар улус бак атка кирип, читсин;
меңээ бак чүве күзээн улус ыядып, дора көрүүшкүнге бүргетсин+.

14А мен кезээде Сеңээ идегеп,
Сени мактаан сөстеримни ам-даа немээйн.
15Аксы-сөзүм хүннү бадыр
чөптүг чорууң биле камгалалыңны медээлезин –
оларны көргүскен ажыл-херектериң көвей,
сан-түңүн-даа билбес мен+.
16Дээрги-Бурган-Чаяакчы,
өндүр улуг ажыл-херээңниң ачызында
Сеңээ чедип кээр мен,
Сээң, чүгле Сээң чөптүүңнү медээлээр мен.

17Бурганым, чажымдан бээр сургап келдиң.

Амдыгаа дээр кайгамчыктыг ажыл-херээң чарлап чор мен.

18Буурарып, кырыыжемче мени кагба, Бурганым –
амгы база келир салгалдарга
күчү-күжүң медээлеп четтигиптейн.

19Чөптүг чорууң дээрлерге четкен дег-дир+, Бурганым.

Өндүр бедик ажыл-херек кылган Бурган,

Сеңээ дөмей кым-даа чогул+.

20Эңмежок айыыл-халапты, аар-бергени менче салып-даа тургаш,
кезээде мени катап тынгарып,
черниң ханызындан катап үндүрүп кээп турдуң+.

21Алдар-адымны улгаттырып,
аргалалды база катап берип тур сен.

22А мен Сени, Сээң шынныыңны
чадаган-биле алдаржыдып ырлаар мен, Бурганым.
Израильдиң ыдыктыг Бурганы,
чанзы-биле Сени алгап ырлаар мен+.
23Сени мактап тура, аксы-сөзүм амырап ырлаар,

Сээң адырып хостааның сеткил-сагыжым өөрүй бээр.

24Чөптүг чорууңну хүннү бадыр медээлээш,
аксы-дылым могап шылавас;
меңээ хора чедирерин күзээн улус ыядып човап,
бак атка кирген болгай.

71

Соломоннуу+.

1О, Бурган, хаанывыска – шынныг шииткелдериңни,
хаанның оглунга – чөптүг чорууңну хайырлап көр+.

2Ол Сээң чонуңну шынныы-биле,
ядыы улузуңну чөптүү-биле шиитсин+.
3Чон дээш дагларга – чаагай чорук,
тейлерге – чөптүг чорук боттанзын.
4Хаан чон аразында ядыы улусту шын шиитсин,
түреңги улусту камгалазын, дарлакчыны хай дизин+.

5Салгалдан салгал дамчый,
хүн биле ай чырыдып-ла турар болза+,
улус Сенден коргуп чорзун.

6Хаан, шөлче чагган чаъс дег,
черни суггарган чаъс дамдылары дег, дүжүп келзин+;

7ооң чагырар үезинде, ай чырытпас апаргыже,
чөптүг-шынныг кижиниң амыдыралы чечектелзин+,
амыр-тайбың элбекшип, доктаазын.

8Ол ынчан бир далайдан өске далай чедир,
Евфрат хемден чер-делегейниң
ужу-кыдыынга чедир чагырзын+;
9ооң мурнунга ээн ховуларның чурттакчылары[*]

сөгүрүп, бараалгазын, дайзыннары довурак пактазын+.

10Фарсис деп чер+ биле ортулуктарның хааннары
албан-үндүдүн аңаа эккелзин,

Шева биле Севаның+ хааннары белектерин сунзун.

11Шупту хааннар аңаа мөгейзин+,
бүгү чоннар – бараан болзун.

12Ону кыйгырган ядыы кижини,
болчур чүвези чок түреңги кижини хаан камгалаар+;

13ядыы-түреңги кижиге ээ-хайыралыг болур,
эң түреңги улустуң амы-тынын камгалаар;

14оларның амы-тынын дарлал биле күчүлелден адырар;
оларның төккен ханы дээш,
ооң сеткил-сагыжы муңгараар болгай+.

15Хаан үр чурттазын, улус аңаа Шевадан алдынны эккеп берзин+,
хаан дээш үргүлчү мөргүзүн, ону хүннүң-не алгап-йөрээзин;

16ооң чуртунга, даглар бажынга тараа элбек болзун,
дүжүт, Ливанга үнер дүжүт дег, эгээртинмес хөй болзун;
хоорайларынга чурттаар улус,
черден үнген оът-сиген дег, өзүп-көвүдезин+.
17Ооң ады, хүн-не хүннеп турар болза,
кезээ мөңгеде артсын,
ат-алдары салгалдан салгал дамчып артсын+;
ооң ачызында бүгү чоннар ачы-буянны алзын+,
олар ону амыр-чыргалдыг кижи деп адазын.

18Дээрги-Чаяакчыга – Израильдиң Бурганынга алдар!

Ол чааскаан кайгамчык чүүлдерни бодарадып турар+.

19Ооң алдарлыг ады кезээ мөңгеде алгадып-йөрээтсин,

Ооң алдары бүгү чер-делегейни бүргезин+.

Аминь, ындыг-ла болзунам!+

20Иессейниң оглу Давидтиң мөргүлдери мооң-биле төнген-дир.

72

Мизмор-ыр. Асафтыы.

1Бурганның израиль чонга,
арыг чүректиг улуска ачы-буянныын!+

2А мээң буттарым бичии-ле болза, тендирий бээр часты,
таваңгайларым бичии-ле болза, тая бээр часты.

3Чүге дээрге бузуттуг улустуң чаагай амыдыралын көргеш,
шак ол турамык улуска адааргай берген мен+.

4Олар өлүр үезинде хилинчек көрбес,
чүге дээрге кадык-шыыраа кончуг-дур.

5Бүгү улус ышкаш, чилчик үзер күш-ажыл кылбас-тыр,
өскелер ышкаш хилинчек көрбес-тир.
6Ынчангаш олар адыыргак чорукту,
моюнга азар каасталга дег, азып алганнар,
каржы-дошкун чорукту, хеп дег, кедип алганнар.

7Оларның семирээн чүректеринден
бузут үндүр агып турар[*],
олар бузуттуг бодалдарынга бүрүнү-биле алзып алганнар.

8Ындыг улус кочулажып чугаалап,
нүгүлдү өш харап тарадып, улуургап турдулар.

9Дээрлерже өгү-дылын караңнаттылар,
аксы-дылын чер кырынга кызаңнаттылар.

10Ынчангаш Бурганның чону база ол улусту эдерип,
оларның сөстерин, аяк долдур суг
кудуп ишкен дег, хүлээп ап турар.
11Бузуттуглар: «Бурган канчап билип каарыл?+

Дээди Өрүкүнүүнде бүгү-ле чүвени билир деп бе?» – дижип турар.

12Шак мындыг – кезээ мөңгеде сагыш амыр,
эртине-байлакты эңдере чыып ап чоруур
бузуттуг улус турар боор-дур.

13Чүрээмни хей-ле арыглап ап,
холдарымны кем-буруу чок чоруумга
хей-ле чуп ап чораан мен бе?+
14Хүннү бадыр хинчек көрүп,
эртенниң-не кижизидилге ап келдим.
15Ынчалза-даа: «Бузуттуглар дег боданыйн» –
деп чугаалаар болзумза,
Сээң ажы-төлүң болур чоннуң мурнунга
буруудаар ийик мен.

16Ол бүгүнү билип аар дээш, боданып турдум,
ынчалзажок меңээ бергези кончуг болду –
17Бурганның ыдыктыг өргээзинче кире бергеш,
бузуттугларның салым-чолунуң канчаар төнерин+
чүгле ынчан билип алдым.

18Шынап-ла, Сен оларны тайгыр орукка тургузуп+,
кооргалче киир идип турар-дыр сен.

19Карак чивеш аразында олар буурап дүжүп, чиде берди,
коргунчуг айыыл-халаптардан кырлып калды.

20Оттуп келген кижиниң уттуптары дүш дег,

Сен оларның дүрзүлерин Бодуңнуң хоорайыңга
херекке албас сен, Дээрги.

21Мээң чүрээм хөлзеп-дойлуп турда,
ишти-хөңнүм ажып-саргып турда,
22чүнү-даа билбес, мелегей кижи турган мен,
Сээң мурнуңга мал-маган дег турган мен+.

23Ындыг-даа болза, мен кезээде Сээң-биле кады мен,

Сен мээң холумдан чедип ап турар сен;

24Бодуңнуң сүмең-биле меңээ орук айтып чор сен,
алызы барып, мени алдаржыдып, хүлээп аар сен.

25Дээрде меңээ Сенден өске кым барыл?

Сээң-биле кады тургаш, чер-делегейниң чүзүн-даа күзевес мен+.

26Мага-бодум биле чүрээм харыксырап турду,
а Сен – чүрээмниң быжыгланыр күжү сен,
меңээ кезээ мөңгеде онаашкан үлүүм сен, Бурганым+.

27Сенден ырай берген улус өлүп каар,

Сеңээ өскерилген кандыг-даа кижини узуткап турар болгай сен.

28А меңээ – Бурганче чоокшулаары ачылыг+.

Дээрги-Бурган-Чаяакчыны хоргадалым кылып алдым –

Сээң хамык ажыл-херектериң дугайында медээлээр мен+.

73

Маскил-ыр. Асафтыы.

1Бурганывыс, чүге бистен кезээ шагда ойталадың,
чүге Сээң килеңиң кодан хоюңче кыптыгып турарыл?+

2Эрте шагда бистиң аймаавысты
Бодуңга өнчү кылдыр садып хостап алгаш,
Сион дагга чурттап туруп алган сен+.
Ам ол чонуң дугайында бодап көр.
3Бүрүнү-биле бузуп каапкан өргээңче
базымнарың шиглеп, кылашта даан,
ыдыктыг черге турган бүгү чүвени
дайзын кайы хире үреп бузуп каапкан-дыр!

4Дайзыннарың Сээң тодарадып каан чериңге хөректенип турду,
аңаа бодунуң туктарын киискидип азып алды+.
5Шыргай аргаже балды аннып,
ыяш кезер диген кижилер-биле дөмей болуп,
6Сээң өргээңниң оюп сиилбээн каасталгазын+
маска болгаш балды-биле чуура шаап каапты.
7Ыдыктыг өргээңни өрттедипкеш,
ат-алдарың ээлээн черни таваан карартыр бужартадып каапты.

8«Оларны шуут таптай базып кааптаал» – дээн соонда+,
дайзыннарың Сээң тодарадып каан шупту черлериңни
бүгү чуртта өрттедипти.

9Бистиң туктарывыс ам киискип көзүлбестээн;

Бурганның медээчизи ам чок,
кажанга дээр ындыг боорун билир кижи база чок!+

10Бурганывыс, дайзын Сени кажанга дээр бак сөглээрил?

Өжээтен Сээң адыңны кезээ мөңгеде дора көөр бе?

11Холуңну чүге бистен чайладыр сен?+
Күштүг холуңну хойнуңдан ужулгаш,
дайзыннарны чок кылып каавыт!

12Бурганывыс, эрте-бурунгудан бээр Хаанывыс,

Сен чер-делегейге камгалалды боттандырып турар сен+.

13Далайны Сен күчү-күжүң-биле чылча шаптың,
күчүтен моостарның баштарын сугга чуура шаптың+.

14Сен Левиафанның[*] баштарын ууй шапкаш,
ээн ховунуң аң-меңинге[*] чемиш кылдыр октап бердиң.

15Сен суг бажын, соглуучал хемнерни аксып бадырыптың+,
үргүлчү агып чыдар хемнерни кургадыптың+.

16Дүн-даа Сээңии, хүн-даа Сээңии,
ай биле хүннү дээрге быжыглап кагдың+.

17Сен чер-делегейде шупту кызыгаарларны,
хемчээлдерни тургускан сен;
чай биле кышты бар кылып каан сен+.

18Мону сактып келем, Дээрги-Чаяакчы!

Дайзыннар Сени бак сөглеп турду,
угаан чок хейлер Сээң адыңны дора көрүп турду.

19Көге-бугаңның+ амы-тынын араатанга каап бербе,
кээргенчиг улузуңну долузу-биле утпайн көр.

20Чагыг-керээңни бода+ –
черниң дүмбей булуңнарын күш дөгээр улус ээлээн болгай.

21Дарлаткан чоннуң ады баксырап артып калбазын,
ядыы-түреңги чон Сээң адыңны алгап-мактазын.

22Бурганым, дүрген келем, чаргыңны удуп ап көр,
угаан чок хейниң хүннү бадыр
Сени бак сөглеп турганын бода даан.
23Дайзыннарыңның алгы-кышкызын,
Сенче халдап турар улустуң
үзүк-соксаал чок шимээн-даажын утпайн көрем+.

74

74^1Хөгжүм башкарыкчызынга. «Узуткава» деп аялга үдээр+.

Мизмор-ыр. Асафтыы.

2Сени алдаржыдып тур бис, Бурганывыс,
алдаржыдып-ла тур бис,
Сээң адың көңгүс чоокта дыңналып тур,
Сээң кайгамчык чүүлдериңни улус медээлеп тур.

3«Доктааткан үемде чөптүг шииткел кылыр мен+.

4Чер болгаш ында амыдыраан бүгү улус сириңейнип тур+:

Мен черни тургузар адагаштарны+ быжыг кылып каар мен. Сэла

5Турамык улуска: „Адыыргаваңар“ – деп,
бузуттуг улуска: „Күжүңерге менээргенмеңер“ – деп чугааладым».

6Күжүңерге аажок менээргенмеңер,
улуг туралап чүве чугаалаваңар –
7кижиге депшилге чөөн чүктен-даа,
барыын чүктен-даа, мурнуу чүктен-даа келбес,
8улусту Бурган шын шиидип турар:

бир кижини куду бадырар, а өске кижини өрү көдүрер+.

9Килеңниң дашказы Дээрги-Чаяакчының холунда –
ынаар куткан эзиртир арага хайнып шуурап тур,
Ол дашказындан улуска кудуп бээр,
чер-делегейниң бүгү бузуттуг улузу
араганы сөөлгү дамдызынга чедир ижер апаар+.

10А мен Израильдиң Бурганын алгап ырлаар мен,
кезээ мөңгеде Ооң дугайында медээлээр мен.
11Бузуттугларның күчү-күжүн буурадыр мен+,
чөптүг-шынныг улустуң күчү-күжү бедидир көдүртүр.

75

75^1Хөгжүм башкарыкчызынга. Хылдыг хөгжүм херексели үдээр. Мизмор-ыр. Асафтыы.

2Иудеяда Бурган билдингир,

Израильде Ооң ады өндүр улуг.

3Салимде[*] – Ооң чурттаар майгыны,

Сион дагда – Ооң турар чери бар+.

4Ол аңаа дайзыннарның ча биле согуннарын сый тыртып+,
дозуг-камгалал биле хылышты –
дайын-чааның чепсээн узуткап каан. Сэла

5Дээрги-Чаяакчы, мөңге даглардан[*]
чырыткылыг-даа, өндүр улуг-даа сен!
6Эрес-дидим дайзыннар эт-хөреңгизин
олчалаткан, одунмас уйгузунга алыскан+,
дайынчылар холдарын көдүрер күш тыппаан.
7Израильдиң Бурганы, Сээң чемелелиңден
мунукчу-даа, аът-даа+ мөңге уйгу-биле удуп калган.

8Сээң коргунчууң кончуг-дур, килеңней бээриңге,

Сеңээ удур туржуп шыдаар кым барыл?+

9-10Дээрлерден шииткелиңни дыңнаткан сен –
черниң бүгү томаанныг улузун камгалаар бодааш,

Бурган шииткел үндүрер дээш туруп келген –
чер-делегей кортканындан шимээн чок барган. Сэла

11Кижилерниң килеңи Сеңээ мактал бооп хуула бээр,

Бодуңнуң килеңиңниң арткан кезээн чавырып аар сен[*].

12Дээрги-Чаяакчыга – Бурганыңарга
берген даңгырааңарны күүседиңер!+
Ону хүрээлээн бүгү чоннар
сүрээденчиг Бурганга албан-үндүдүн эккеп берзин+.

13Ол чагырыкчыларның сузун базар,
чер-делегейниң хааннарын коргудар.

76

76^1Хөгжүм башкарыкчызынга. Идифунга+. Асафтыы. Мизмор-ыр.

2Бурганче үнүм чедирип, кыйгырар мен;

Бурганга үнүм четсин, Ол мени дыңнап кагзын.

3Айыыл-халап келген хүнде Дээргиже чүткүп тур мен+,
дүннү өттүр холдарымны Олче сунгаш, бадырбас мен,
сеткилим аргалалдан ойталап тур!

4Бурганны сактып ора, улуг тынып, човууртаар мен,
бодап-бодап орарымга, сагыш-сеткил харыксыраар. Сэла

5Карактарым шийдирбейн тур сен,
канчаар-даа аажок бергедээштиң, үнүм безин үнмейн тур.

6Эрте-бурунгу үелерни,
эрткен-барган чылдарны-даа бодап ор мен+,

7дүнелерде бадыра бээр ырларымны сактып тур мен,
бодалдарым дойлуп, сеткилим харыы дилеп, айтырып тур:

8«Таанда-ла Дээрги бистен кезээ мөңгеде ойталаан бе,
моон соңгаар ээ көрүнмес бе?

9Таанда-ла Ооң энерели кажан-даа эглип келбес бе,

Ооң сөзү салгалдан салгал дамчып дыңналбас бе?

10Таанда-ла Бурган ээ-хайыралдыын уттупкан бе,
килеңнеп тура, өршээл көргүзерин соксаткан бе?» Сэла

11«Дээди Өрүкүнүң холу ачы-дуза чедирбестээн-дир! –
аарышкы-човалаңым ында-дыр» деп бодандым.

12Дээрги-Чаяакчының ажыл-херектерин сактып кээр мен,
үе-дүптен бээр кылып турар кайгамчык чүүлдерин сактып кээр мен+.

13Сээң хамык ажыл-үүлеңни хандыр бодап,

Сээң кылган ажыл-херектериң дугайында боданыр мен.

14Бурганым, Сээң орууң ыдыктыг-дыр!

Бурганым ышкаш өндүр улуг бурган бар бе?+

15Кайгамчык чүүлдер кылып турар Бурган-дыр сен,
улус-чоннар аразынга күчү-күжүң көргүскен сен;

16Иаков биле Иосифтиң салгалын –

Бодуңнуң чонуңну күжүң-биле камгалаан сен. Сэла

17Суглар Сени көрген болгай, Бурганым,
олар Сени көргеш, девидей берген, дүп чок далайлар сирилей берген+.

18Булуттардан чаъс суу куттулуп,
дээрлерден дааш-шимээн дыңналып, Сээң согуннарың ужугуп турган+.

19Сээң диңмирээшкиниң үнү дээрлерге дагжап,
кызаңнааштар өртемчейни чырыдып,
чер сирилеп, серт кыннып турган+.

20Сээң эрткен орууң – далайда, Сээң кокпаң – терең сугларда,

Сээң истериңни кижи көрбээн+.

21Бодуңнуң чонуңну Моисейниң база Аароннуң холу-биле,
кодан мал дег, сүрүп аппар чыткан сен+.

77

Маскил-ыр. Асафтыы.

1Мээң чонум, өөредиимни тооп дыңна,
чугаа-сөзүмче кулааң ээктир.
2Аксымны угаадыглыг чугаа-биле ажыдайн,
эрте-бурунгу тывызык чугааларны медээлээйн+.
3Ол чугааларны дыңнаан база билир бис –
оларны биске өгбелеривис дамчыткан+.
4Ол чугаалар бистиң ада-өгбевистиң
ажы-төлүнге чажыт чүүл эвес турган+ –
а олар келир салгалга

Дээрги-Чаяакчының алдары биле күчү-күжүнүң дугайында,

Ооң кылганы кайгамчык чүүлдер дугайында дамчыдып чугаалаан+.

5Дээрги-Чаяакчы Иаковка дүрүмнерни доктааткан,

Израильге ыдыктыг хоойлуну тургускаш,
«Ажы-төлүңерге дамчыдыңар» деп,
ада-өгбелеривиске чагып каан+.

6Келир салгал – алызы барып төрүттүнер ажы-төл
ону билип алзын+,
боттарының ажы-төлүнге база дамчыдып чугаалап,

7Бурганга идегезин, Ооң ажыл-херектерин утпазын,
айтыышкыннарын сагызын.

8Олар боттарының ада-өгбелери –
хай-чагырга чок, чөрүү+, чүректери Бурганга бердинмээн,
сеткил-сагыжы-биле Аңаа шынчы эвес
салгалдың улузу дег болбазын+.

9Эфремниң ук-салгалы дайын шөлүнден чепсектиг,
чаларын атпышаан, дезипкен.

10Олар Бурганның берген чагыг-керээзин кадагалап албааннар,

Ооң дүрүм-хоойлузун эдерерин күзевээннер.

11Ооң ажыл-херектерин база
оларга көргүскен кайгамчык чүүлдерин уттупканнар+.

12Бурган Египетке, Цоан деп черге+,
оларның ада-өгбелериниң мурнунга
кайгамчык чүүлдерни көргүскен+:
13далайны ийи чарыпкаш, улусту кежире берген,
сугну ханалаштыр тургузупкан+;
14оларны хүндүс – булут-биле,
а дүннү өттүр – оттуң чырыы-биле эдертип бар чыткан+;

15ээн кургаг ховуга хаяны оя каккаш,
оларны, дүп чок далайдан дег, суггарып каан+;

16ол хаядан сугну аксырга, суг хемнер бооп агып бада берген.

17Ынчалзажок олар Дээди Өрүкүнүң мурнунга
бачыт үүлгедирин уламчылап,
ээн кургаг ховуга Ооң сеткилин хомудадып турганнар.

18А олар боттарының чүрээнге Бурганны шенеп+,
күзелин хандыр чиир аъш-чем айтырып турганнар+.

19Аңаа хамаарыштыр:

«Бурган ээн кургаг ховуга аъш-чем-биле хандырып шыдаар бе?

20Ол хаяны оя кагарга, суг аттыгып үнүп,
агым суглар бадып эгелээни шын болгай,
ынчалзажок Ол далган-тараа берип шыдаар бе,

Бодунуң чонун эът-биле чемгерип шыдаар бе?» – деп турганнар.

21-22Дээрги-Чаяакчы ону дыңнааш, аажок килеңнээн:

Бурганга бүзүревейн, Оон кээр камгалалга идегевейн барганы дээш,

Иаковка удур от кыпкан, Израильге удур килең кыптыккан+.

23Ол өрү көшкен булуттарга дужаап,
дээрниң эжиин ажыдыпкаш+,
24улуска аъш-чем кылдыр маннаны чагдырыпкан –
оларга дээрден баткан тарааны берген+.

25Дээрниң төлээлериниң аъш-чемин кижи амытан чип турган,

Дээрги-Чаяакчы кижилерге хүнезинни
сагыш хандыр бадырып берген.
26Ол чөөн чүктен хатты дээрге хадыдыпкаш,
мурнуу чүктен хатты Бодунуң күжү-биле доюлдурупкан.

27Оон оларже доозун дег хөй эътти,
далай элезини дег хөй чалгынныг куштарны чагдырыпкан+.

28Куштарны чоннуң турлааның ортузунче,
чадырлар чанынче бадырып берген.
29Улус куш эъдин пөккүже чип алган+ –

Дээрги-Чаяакчы оларның күзээн чүвезин хайырлаан.

30Ынчалзажок олар күзээн эът-чемин дайнавышаан турда,

31Бурганның килеңи оларже көдүрүлгеш, эң семис-шыырак улузун өлүрүп,

Израильдиң аныяк эрлерин чок кылып каан+.

32Ол хиреде-ле олар бачыт үүлгедирин уламчылап,

Ооң кайгамчык чүүлдеринге бүзүревейн турганнар+.

33Дээрги-Чаяакчы оларның назынын хей-бус дег чок кылып+,
чуртталгазын айыыл-халап-биле үзүп каан.

34Бурган израиль чонну узуткап эгелээрге,
олар Оон дилег кылып, дедир эглип кээп, Олче чүткүп,

35Бурган оларга чаштыр хая дээрзин+,
Дээди Өрүкү оларның Камгалакчызы дээрзин
сактып кээп турганнар.
36Олар Аңаа аксы-сөзү-биле авыяастап,

Ооң мурнунга аксы-дылы-биле мегелеп турганнар+,

37оларның чүректери Бурганның мурнунга шынныг эвес бооп,

Ооң-биле чарган чагыг-керээзинге шынчы эвес болганнар+.

38А Ол ээ-хайыралыг болгаш,
улустуң бачыттарын өршээп+, узуткавайн турган,

Бодунуң килеңин хөй катап чайладып,
күштүг килеңин бүрүнү-биле хайныктырбайн келген.

39«Олар – анаа-ла эът-мага-бот-тур+, үндүр үрүптерге,
ээп келбес тыныш-тыр» деп, Ол бодап турган.

40Олар Ону чеже катап ээн кургаг ховуга тооп дыңнаваан дээр,
кижи чок черге Ооң сеткилин чеже катап хомудаткан дээр?+

41Оон база-ла Израильдиң ыдыктыг Бурганын шенеп, хорададып,

42Ооң күштүг холун, дарлалдан оларны хостап каан хүнүн уттупканнар.

43Дээрги-Чаяакчының Египетке, Цоан деп черге,
оларга көргүскен кайгамчык демдектерин уттупканнар+.

44Ол үеде Ол, египетчилер суг ижип шыдавас кылдыр,
оларның хемнерин ханче хуулдурупкан+.

45Оларны чиир кылдыр – ызырар сээктерни,
узуткаар кылдыр – бөзүр-пагаларны оларже салыпкан+.

46Оларның үнүш-дүжүдүн – шергилерге,
күш-ажылының үре-түңнелин – мөөң шартылаага
дойлаттырып каапкан+.

47Дээрги-Чаяакчы оларның виноград шөлдерин – долу-биле,
чимистиг ыяштарын – борбак доштар-биле соп каапкан+.

48Мал-маганынче долу чагдырыпкан,
сүрүг малынче чаңныктар бадырыпкан+.
49Египетчилерже Бодунуң килеңиниң чалбыыжын,
кылыктанып хорадаан сагыжын, айыыл-халапты,
дээрниң хора чедирер төлээлерин ыдыпкан+.
50Бодунуң килеңинге орук ажыдып,
оларның амы-тынын өлүмден кадагалаваан,
мал-маганын[*] хамчык аарыгга хүлээдип берген.

51Египетке төрүттүнген дун төл бүрүзүн,

Хаамның[*] чадырларында баштай төрүттүнген оолдарны узуткап каан+.

52Оон Дээрги-Чаяакчы Бодунуң чонун
хойгулаштыр сүрүп алгаш,
ээн кургаг ховуга, сүрүг мал дег, хай деп бар чыткан+.

53Ол чонунга айыыл халдатпайн эдертип бар чыткан,

Ооң улузу коргуп-сүртевээн, а дайзыннарны далай хөме апкан+.

54Бурган Бодунуң чонун ыдыктыг девискээринче,
Бодунуң холунуң ээлеп алганы
ыдыктыг дагже эдертип эккелген+.

55Улузу чедип кээрге-ле, өске чоннарны үндүр сывырып,
оларның ээлээн черин Бодунуң улузунга
хувааглыг өнчү кылдыр үлеп бергеш, Израильдиң аймактарын
ол чоннарның чадырларынга чурттадып каан+.

56Ынчалза-даа израильчилер Дээди Өрүкү Бурганны шенеп,
хомудадырын уламчылап, Ооң хоойлуларын сагывайн турганнар+.

57Боттарының ада-өгбелери дег,
Бургандан ойталап, Аңаа өскерлип,
ыргак-дагыр согуннарга дөмейлежи бергеннер+.

58Бурганның хүннээшкинин дүрзү-бурганнары-биле оттуруп,
оларга мөгеер бедигээштери-биле Ону хорададып турганнар+.

59Бурган ону дыңнап кааш, килеңнеп,
Израильге дыка хөңнү чок болу берген.
60Ол Силомга турган майгынын+ –
кижилер аразынга чурттап турган өргээзин каапкаш барган;

61Бодунуң күчү-күжүн туттуруушкунга берипкен,

Бодунуң алдарын дайзынның холунга хүлээдипкен[*].

62Бодунуң чонун хылыш-биле узуткаар кылдыр берипкен+,

Бодунуң өнчүзү болур улузунче килеңней берген.

63Ооң чонунуң аныяк эрлерин от чипкен –
аныяк кыстарны мактап, куда ырлары куттулбастаан.

64Бурганның бараалгакчыларын хылыш хыдып турган+,
а дулгуяк кадайлары оларның ажыын ажып ыглашпаан+.

65Ооң соонда Дээрги, уйгузу чаштай берген дег, оттуп келген+,
арагага эзирээш, сергей берген мөге кижи дег+, туруп келген.

66Ол Бодунуң чонунуң дайзыннарын
артындан кээп узуткап каан,
оларның адын кезээ мөңгеде бакка суп каан.

67Ол Иосифтиң үре-салгалын хүлээп көрбээн,

Эфремниң аймаан шилип албаан,

68а Иуданың аймаан+ база ынак даа Сионну шилип алган+.

69Бодунуң ыдыктыг өргээзин

Сионга, бедик дээрлерге дег, тудуп үндүргеш,
чер дег быжыг кылдыр кезээ мөңгеде тургузуп каан.

70Ол Давидти Бодунга чалча кылдыр шилип алгаш,
ону хой кажаазындан эккелген+;

71Давидти мал аразындан Бодунуң чону – Иаковту,

Бодунуң өнчүзү – Израильди кадарар кылдыр ап алган+.

72Давид чонну арыг чүрээнден кадарып+,
мерген холдары-биле баштап чораан.

78

Мизмор-ыр. Асафтыы.

1Бурганывыс, өнчүң болур черже өске чоннар улузу чедип келгеш,

Сээң ыдыктыг өргээңни бужартатты+, Иерусалим хоорайны үреп бусту.

2Сээң чалчаларың мөчү-сөөгүн дээрниң куштарынга
хөндеп чиир кылдыр октап берген,
Сеңээ бердинген улустуң мага-бодун
черниң аң-араатаннарынга каап берген+.
3Иерусалимни долгандыр улустуң ханы
суг ышкаш агып чыдыр, оларны орнукшудар кижи чогул+.

4Кожа чоннарга кочуладып тур бис,
дескиндир чурттап турар улуска
дорамчыладып, бак сөгледип тур бис+.

5Дээрги-Чаяакчы, чежеге дээр килеңнээр сен?
Кезээ мөңгеде бе?
Хүннээн сеткилиң чежеге дээр от дег кыварыл?+
6Сээң килеңиң Сени билбес чоннарже,
Сээң адыңны мактавас күрүнелерже кыптыксын!+
7Чүге дээрге олар израиль чонну сыырыпкан+,
ооң чурттаан черин хоозурадып каан болгай.

8Бистиң ооң мурнунда кылган кем-буруувус дээш[*],
бисти кезетпе+; өршээлиң дүрген-не биске уткуй келзин –
аажок базындырып чор бис.

9Бодуңнуң алдарлыг адыңны бодааш, дузалап көр,

Камгалакчы Бурганывыс.

Бодуңнуң адың дээш бисти камгалап, бачыттарывысты өршээп көр+.

10Өске чоннар: «Боларның Бурганы кайыл?» – деп айтырбазын+.

Өске чоннар улузундан чалчаларыңның төгүлген ханы дээш
өжээн негээн кеземчең биске билдингир апарзын+.

11Хоругдаттырган кижиниң човууру Сеңээ дыңналып четсин;
өлүр четкен улусту өндүр улуг күжүң хостап кагзын+.

12Дээрги, Сени дорамчылап турган
кожа чоннарның дорамчылалын оларның боттарынга
чеди катап хөй кылдыр ээлдирип бер+.

13А бис – Сээң чонуң, коданыңда хой-сүрүүң+

Сеңээ кезээ мөңгеде өөрүп четтирип,

Сени салгалдан салгал дамчып алгап-мактаар бис!

79

79^1Хөгжүм башкарыкчызынга. «Шошанним-Эдуф» деп аялга үдээр+. Асафтыы. Мизмор-ыр.

2Израильдиң Кадарчызы+, дыңнап көрем!
Иосифтиң салгалын хой дег сүрген Сүрүкчү,
херувимнер[*] кырында саадап олурар Бурган+,
чырып көстүп келем!+
3Эфремниң, Вениаминниң,
Манассияның аймактарының мурнунга+
күчү-күжүң көргүзүп, бисти камгалап чедип келем!

4Бурган, бисти база катап тургузуп калам!+

Арның чайынналдыр чырызын+ – камгалалды ынчан чедип аар бис.

5Аг-шериглиг Дээрги-Бурган-Чаяакчы!

Чежеге дээр Бодуңнуң чонуң мөргүлүн хорадап дыңнавас сен?+

6Чонуңну Сен карак чажы-биле чемгердиң,
эңмежок карак чажын аңаа пөктүр ижиртип кагдың+.

7Сен бистиң черивисти кожа чоннарга
маргыжар чылдак кылып каан сен,
дайзыннарывыс бисти кочулап тур.

8Аг-шериглиг Бурган! Бисти база катап тургузуп калам!

Арның чайынналдыр чырызын+ –
камгалалды ынчан чедип аар бис.

9Сен Египеттен виноград сывы дег+ чонуңну көжүрүп эккелгеш,
өске чоннарны черден үндүр сывырыпкаш+, ону тарып каан сен;

10ооң өзер черин аштап-арыглап,
дазылдарын быжыглаан сен –
ол виноград чер кырын долдур үнүп келген.
11Ооң хөлегези дагларны шыва апкан,
ооң сыптары аажок бедик пөштер дег.
12Ол бодунуң сыптарын далайга чедир,
өзүмнерин Евфрат хемге чедир дөстелдирипкен+.

13Бодуңнуң виноградыңны долгандыр туткан
херимнерни ам чүге үреп бустуң?+ –
эрткен-дүшкен шупту улус ам ону үзе тыртып турар-дыр.

14Арганың черлик хаваны ону тура казып тур,
шөлдерниң хээкчилери хемирип чип тур.
15Аг-шериглиг Бурган! Эглип кээп, өршээ,
дээрден топтап көр+, бо виноградты карактап көр.

16Бодуңнуң холуң олурткан дөстерни,
Бодуңга шилип алганың өзүмнерни кадагала.
17Оларны от-даа чигген, кезип-даа каапкан+ –
Сээң килеңнээн алгыңдан олар өлүп каар-дыр.
18Бодуңнуң оң талаңга турар кижини,

Бодуңга шилип алганың кижини[*] Сээң күчү-күжүң карактазын.

19Бис база Сенден ойталавас бис.

Бисти тынгарып каг – Сээң адыңны мактап кыйгырар бис.

20Аг-шериглиг Дээрги-Бурган-Чаяакчы!

Бисти база катап тургузуп калам!

Арның чайынналдыр чырызын+ –
камгалалды ынчан чедип аар бис.

80

80^1Хөгжүм башкарыкчызынга. Гиттит деп хөгжүм херексели үдээр+. Асафтыы.

2Бистиң күжүвүс болур Бурганга өөрүп ырлаңар,

Израильдиң Бурганын кый деп ырлаңар!

3Өткүт ырдан бадырыңар, тимпандан[*] соктаңар,
эткир үннүг чадаган биле чанзыга ойнаңар.

4Ай чаазында, он бештиң айында,
байырлалывыс хүннеринде эдискиден этсиңер+.

5Иаковтуң Бурганы доктааткан,

Израильге айыткан дүрүм-хоойлу ындыг болгай.

6Бурган ону Иосифтиң салгалынга,

Египетке удур үнүп тура+, бадыткал кылдыр берген.

(Ол черниң дылын дыңнааш-даа, билбес турган бис.)+

7«Мен чоннуң эгиннеринде чүъктү дүжүрдүм,
ооң холдары аар ажылдан+ хосталы берди.
8Кыстырып-кыйдыргаш, Мени кый дидиң –
ынчан сени камгалап кагдым+;
диңмирээшкин дагжап турар булуттан сеңээ харыыладым,

Мериваның суунуң чанынга сени шенеп турдум+. Сэла

9Мээң чонум, дыңна, Сеңээ удур херечилеп чугаалаар мен+,
о Израиль, Мени тооп дыңнаарың кай!

10Сеңээ өске бурган турбазын,
хары бурганга мөгейбес сен+.

11Сени Египеттен үндүрүп эккелген Бурганың – Мен-дир мен,
аксың ажыдывыт – Дээрги-Чаяакчы мен сени тоттуруп каайн.

12Ынчалзажок Мээң чонум Мээң үнүмнү тооп дыңнавады,

Израиль Меңээ чагыртпады.

13Ынчангаш Мен оларга хамаарыштыр:

„Чөрүү улус боттары-ла билзин“ дээн мен –
бодалдарынга чагыртып чораайлар аан+.

14О, чонум Мени тооп дыңнаан болза,
Израиль Мээң оруумну истээн болза!+
15Мен ынчан ооң дайзыннарын базып,
ооң дарлакчыларынче холумну көдүрер ийик мен.

16Дээрги-Чаяакчыны көрбес улус Аңаа чашпаалаар апаар –
кезээ мөңгеде ындыг болур.

17А Израильди Мен эң чаагай далган-тараа-биле чемгерип,
эң амданныг ары-чигири-биле тоттурар ийик мен+».

81

Мизмор-ыр. Асафтыы.

1Бурган хуралынга
Бурган туруп келгеш, бурганнар аразынга[*]
шииткелин үндүрген+:

2«Чежеге дээр чөптүг эвес шииткел үндүрер силер,
бузуттуглар дээре кылдыр, улусту
чежеге дээр ылгай көөр силер?+ Сэла
3Ядыы, өскүс кижини шын шиидиңер,
базындырган, түреңги кижиге чөптүг болуңар+.
4Ядыы-түреңги кижини камгалаңар,
ону бузуттуглар холундан адырыңар+».

5Олар билбес-тир, угаап албаан-дыр,
караңгыда чоруп турар-дыр;
чер-делегейниң бүгү үндезиннери божаңайнып тур+.

6Мен: «Силер бурганнар-дыр силер, дөгереңер

Дээди Өрүкүнүң төлдери-дир силер» – деп чугааладым+.

7Ындыг-даа болза, кижилер ышкаш өлүп каар силер,
кандыг-даа ноян кижи ышкаш буураар силер+.

8Бурганым, чер-делегейни шын шиидип көрем –
бүгү чоннар Сээң өнчүң болгай.

82

82^1Мизмор-ыр. Асафтыы.

2Бурганым! Харыы-сөс чок олурба,
ыыт-шимээн, киржилге чок артпа, Бурганым+.
3Дыңна даан – дайзыннарың шимээргеп тур,
Сени көрбес улус баштарын көдүрүп келди;

4олар Сээң чонуңга удур кара сагыштыг сүлчээ кылып,
кадагалаан улузуңну канчаптарын сүмележип тур+.

5Дайзыннар: «Израиль деп ат моон соңгаар дыңналбас кылдыр,
ол чонну барып узуткап кааптаалы» – дижир болду+.

6Чаңгыс эп-биле дугурушкаш,

Сеңээ удур эвилелдежип турар дайзыннарың бо-дур:

7эдом чон, измаилчилер+, моав чон база агар аймак+,

8гевал+, аммон, амалик чоннар,
филистимнер база Тирниң чурттакчылары.
9Ассирия база оларга каттыжып+,
Лоттуң салгалынга[*] дуза кадып тур. Сэла

10Мадиан чонну тиилээниң дег база Киссон хем эриинге

Иавин биле Сисараны тиилээниң дег+,
дайзыннарыңны база шак ынчаар тиилеп көр;
11демги улус Эн-Дор+ чанынга узуткаттыргаш,
черде өдек дег болу берген болгай+.

12Дайзыннарыңның нояннарын – Орив биле Зивти дег+,
шупту баштыңнарын – Зевей биле Салманны дег аажылап көр+.

13«Бурганга хамааржыр одар-белчиирлерни эжелеп аалы» –
деп турган улус ол-ла болгай.

14Оларны каңмыыл сиген ышкаш аажыла[*], Бурганым,
хатка эстээн тараа саваңы дег кылып каг+.
15Оттуң арга-арыгны өрттедири дег,
чалбыыштың дагларны хуюктаары дег+,
16оларны Бодуңнуң шуурганың-биле сывыртавыт,
казыргың-биле сүртедивит+.
17Оларның ат-алдарын баксырадывыт –
адың адап, Сенче чүткүзүннер, Дээрги-Чаяакчы!

18Кочу-шоотка кирип, кезээ мөңгеде коргуушкунга алыссыннар,
бак атка кирип, узуткаттырып кагзыннар.

19Олар Сени дың чаңгыс, Дээрги-Чаяакчы деп аттыг+,
бүгү чер-делегейни чагырган

Дээди Өрүкү Бурган деп билип алзын.

83

83^1Хөгжүм башкарыкчызынга. Гиттит деп хөгжүм херексели үдээр+. Корахтың оолдарыныы. Мизмор-ыр.

2Аг-шериглиг Бурган,

Сээң өргээ-майгыныңның сеткилге тааржырын!

3Дээрги-Чаяакчының өргээзиниң мурнунче эрттиксээш,
сеткилим хинчектени берди+,
бүгү бодум дириг Бурган дээш өөрүп, ырлап тур.

4Бора-хөкпеш безин бодунга хоргадаар черни,
хараачыгай-даа төлдерин чыттырар уяны
Сээң өргүл бедигээштериңниң чанындан тып аар,
Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы,
мээң Хааным болгаш Бурганым!+

5Сээң өргээңде турумчуп алган улус амыр-чыргалдыг!+

Олар Сени үргүлчү алгап-мактаар. Сэла

6Сенден күш кирип ап турар,
Сээң өргээңге чедер орук дугайында+
бодап турар улус амыр-чыргалдыг.
7Олар Ыы-сыы шынаазы-биле эртип бар чыткаш,
аңаа суг бажын ажыдыптар,
чаъс ону ачы-буян-биле хөме аптар.
8Олар улам-на күш кирер,
Сионда бурганнарның Бурганы көстүп кээр[*].

9Аг-шериглиг Дээрги-Бурган-Чаяакчы,
мөргүлүмнү дыңна!
Израильдиң Бурганы, кичээнгейиң сал! Сэла
10О Бурган, дозуг-камгалалывыс+,
бээр көрнүп келем[*],
Бодуңнуң шилип алган хааныңны деткип көрем!

11Сээң өргээңниң мурнунга эрттирген чаңгыс-ла хүн безин
өске муң-даа хүнден дээре-дир.

Бурганымның бажыңының эргининиң чанынга турары –
бузуттуг улустуң өргээлеринге чурттаарындан дээре.

12Дээрги-Бурган-Чаяакчы – хүн-дүр, дозуг-камгалал-дыр+,

Ол ээ көрнүүшкүн биле алдарны хайырлаар;
кем-буруу кылбас улуска ачы-буянын хайырлаарындан ойталавас.

13Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы,

Сеңээ идегээр улус амыр-чыргалдыг!+

84

84^1Хөгжүм башкарыкчызынга. Корахтың оолдарыныы. Мизмор-ыр.

2Дээрги-Чаяакчы,

Бодуңнуң чер-чуртуңга ээ-хайыралыг болган сен,

Израильге эки чолду эгиткен сен[*].

3Бодуңнуң чонуңнуң кем-буруузун өршээп,
оларның шупту бачыттарын турбаан кылдыр санадың+. Сэла

4Бодуңнуң бүгү хорадаан хөңнүңнү оожургадып,
кыптыккан килеңиңни өжүрүп, чайлаттың+.

5Камгалакчывыс Бурган, бисти база катап тургузуп каг,
биске удур көдүрүлген килеңиңни соксадып көр.

6Таанда-ла бисче кезээ мөңгеде килеңнээр сен бе,
салгалдан салгал дамчып үзүк-соксаал чок хорадаар сен бе?!+

7Сээң чонуң Сен дээш өөрүп-байырлаар кылдыр,
бисти база катап тынгарар болгай сен.

8Дээрги-Чаяакчы, энерелиңни биске көргүс,
камгалалыңны биске хайырла.

9Дээрги-Бурган-Чаяакчының
чүнү чугаалаарын дыңнап алыйн –
Ол Бодунуң чонунга, Аңаа бердинген улуска
амыр-тайбыңны аазап турар –
чүгле олар боттарының угаан чогун
база катап көргүспезин.
10Шынап-ла, Оон коргар улуска
Ооң хайырлаар камгалалы чоокшулап келген-дир,

Ооң өндүр чырыы бистиң черивисти бүргеп аар-дыр!

11Шынчы чорук биле энерел ынчан ужуражыр,
чөптүг чорук биле амыр-тайбың уткушкаш, мендилежир.

12Алыс шын черден өзүп үнер,
чөптүг чорук дээрден көстүп кээр.

13Дээрги-Чаяакчы ачы-буянны хайырлаар,
бистиң черивис дүжүдүн бээр+.

14Чөптүг чорук Ооң мурнунга чоруур+,

Ооң эртер оруун белеткеп бээр.

85

Мөргүл. Давидтии+.

1Дээрги-Чаяакчы, кулааң менче ээктирип,
харыылап көрем – чөгенчиг күжүр-дүр мен+.
2Мени каракта – Сеңээ бердинген мен,

Бурганым, Бодуңнуң чалчаңны камгала – Сеңээ ынаныр мен.

3Дээрги, менче ээ көрнүп көр –

Сени хүннү бадыр кыйгырып тур мен.

4Бодуңнуң чалчаңның сеткил-хөңнүн өөртүп көр –

Дээрги, сеткилим ханызындан Сеңээ мөргүп тур мен+.

5Дээрги, Сени кыйгырган шупту улуска
ачы-буянныг, ээ-хайыралыг база элбек энерелдиг сен+.

6Мээң мөргүлүмнү дыңна,
тейлээн үнүмче кичээнгейден сал, Дээрги-Чаяакчы.

7Айыыл-халапка алыскан хүнүмде Сени кыйгырдым+ –
меңээ харыылаарыңны билир мен.

8Дээрги, бурганнар аразында
Сен дег кым-даа чок+,
Сээңии дег ажыл-херектер база чок.
9Сээң чаяап кааның хамык чоннар
чедип келгеш, мурнуңга мөгеер+, адыңны алдаржыдар, Дээрги.

10Сен – өндүр улуг сен, кайгамчык чүүлдерни кылып турар сен,
дың чаңгыс Бурган сен+.

11Дээрги-Чаяакчы, Сээң орууңну
эдерер кылдыр мени өөредип каг+,
ынчан Сээң шының ёзугаар амыдыраар мен;
бүгү-ле чүрээм-биле Сээң адыңга сөгүрүүйн[*].
12Дээрги Бурган, Сени
бүгү чүлдү-чүрээмден алгап-мактаар мен,
Сээң адыңны кезээ мөңгеде алдаржыдар мен;

13Сээң меңээ хайырлаан энерелиң өндүр улуг болгай:

амы-тынымны өлүглер оранының тамызындан адырган сен+.

14Бурганым, улуургак улус менче халдап келди,
түрлүг улус амы-тынымны үзер деп тур –
Сени тооп көрбес улус ол-дур+.
15А Сен, Дээргим,
килеңнээчел эвес, кээргээчел, ээ көрнүүчел, элбек энерелдиг
база бүзүрелдиг Бурган сен+.
16Көрүжүңнү менче углап, ээ көрнүп көр,
Бодуңнуң чалчаң болур меңээ күжүң хайырла –
чалча херээжениңниң оглу мени камгала+.
17Меңээ бүгү чүве эки боорунуң
бадыткал демдээн көргүс+ –
мени көөр хөңнү чок улус ону көрзүн, бак атка кирзин.

Дээрги-Чаяакчы, Сен меңээ дузалап,
аргалалды хайырлаан болгай сен.

86

86^1Корахтың оолдарыныы. Мизмор-ыр.

2Дээрги-Чаяакчы Бодунуң хоорайының
таваан ыдыктыг дагларда салган+.
Ол Сионнуң эжик-хаалгазынга

Израильдиң шупту оран-саваларындан артык ынак+.

3Бурганның хоорайы+, сээң дугайыңда
алдаржыдып чугаалап турар. Сэла

4Бурган: «Мени чоок таныыр улуска

Рахав[*] биле Вавилон чурттугларже айтыр мен.

Бо – филистимнер-дир,
бо – Тир биле Эфиопияның чурттакчылары-дыр.

Ол кижи аңаа, бо кижи дуу аңаа төрүттүнген» – дээр.

5А Сион дугайында:

«Ол-даа кижи, бо-даа кижи Сионга төрүттүнген.

Дээди Өрүкү ол хоорайны

Боду үндезилеп тургузуп турар» – деп чугаалажыр+.

6Дээрги-Чаяакчы улустарны чизелеп:

«Ол кижи аңаа, бо кижи дуу аңаа төрүттүнген» деп бижип каар. Сэла

7А ырлажып, самнап турар улус:

«Сион, суум баштары шупту сенден аттыгып үнген[*]» – дээр+.

87

87^1Мизмор-ыр. Корахтың оолдарыныы.

Хөгжүм башкарыкчызынга. Үрер хөгжүмге үдээр, ырлаарынга таарыштырган. Маскил-ыр. Зерах уктуг Еманныы+.

2Дээрги-Чаяакчы – мени камгалап турар Бурган,
Сээң мурнуңда хүндүс-даа, дүне-даа
дуза дилеп кыйгырып тур мен+.

3Сеңээ мээң мөргүлүм четсин, кыйгымче кулааңны ээктир!

4Айыыл-халап сеткилимниң эриин ажа берди,
амы-тыным өлүглер оранынче кирер деп барды+.

5Улус менче хөөрже кирип бар чыдар кижиже дег көрүп тур+,
күш-шыдал чок кижи дег болу бердим;
6мени өлүглер аразынга чорзун дээш салыпкан,
чевегде чыдар өлүртүп каан улус дег мен –
ындыг улусту Сен ам сагынмас-даа болу бердиң+,
оларже холуң сунмас-тыр сен.

7Сен мени алдыы оранче, дүмбей караңгы черже,
ханы тамыже киириптиң+.

8Сээң килеңиң мени хөме тавараан,
бүгү чалгыгларың-биле мени бүргей ап+, хинчектеп тур сен. Сэла

9Эш-өөрүмнү менден ырадып кааптың+,
мени оларның бужарзынар кижизи кылып кагдың+,
баш муңгаш байдалга таварышкаш, үнер арга тыппайн тур мен.

10Качыгдалдан карактарым аарып тур:

хүннүң-не Сени кыйгырып,
холдарымны Сенче сунуп тур мен, Дээрги-Чаяакчы.

11Өлүг улуска кайгамчык чүүл кылып бээр деп сен бе?

Өлүглер туруп келгеш, Сени алдаржыдар деп бе?+ Сэла

12Сээң энерелиңни чевегге,
Сээң шынчыңны өлүм оранынга
чугаалаар кижи турар деп бе?

13Сээң кайгамчык ажыл-херээңни дүмбей караңгыга+,

Сээң чөптүүңнү уттуушкун оранынга+
билип шыдаар улус турар деп бе?

14Дээрги-Чаяакчы, а мен Сени кыйгырып тур мен,
эртен эрте мээң мөргүлүм Сеңээ дыңналып чеде бээр+.

15Чүге менден ойталап тур сен,
чүге менден хая көрнүп тур сен, Дээрги-Чаяакчы?

16Аныяамдан-на түрегдеп, өлүр чазып,
Сээң чорудупкан коргунчуг байдалдарыңны
шыдажып эртип, харыксырап чор мен.
17Сээң килеңиң мени таварып эрте берген,
Сээң чорудупкан коргунчуг байдалдарың
мени узуткап каапкан+,
18олар мени хүннү бадыр суг ышкаш хөме ап,
шупту каттыжып алгаш, бүзээлеп турар+.

19Сен мээң эш-өөрүмнү, ынак улузумну ырадып кааптың+,
мени чоок кижилеримден чарып кагдың[*].

88

88^1Маскил-ыр. Зерах уктуг Эфанныы+.

2Дээрги-Чаяакчы, Сээң энерелиңни
мөңге шагда алгап ырлаар мен+,
Сээң шынчы чорууңну
салгалдан салгал дамчып чугаа-сөзүм медээлээр.

3Бадыткаар мен:

энерелиң мөңгези-биле тургустунган,
шынчы чорууң дээрлерде доктааттынган.

4«Шилип алганым хаан-биле керээ чардым,
Мээң чалчам Давидке:
5„Үре-салгалыңны кезээ мөңгеде
үстүп төнмес кылып каар мен,
сээң дүжүлгеңни салгалдан салгал дамчып тургузар мен+“ –
деп даңгырагладым» – дээн сен+. Сэла

6Дээрги-Чаяакчы,

Сээң кайгамчык ажыл-херектериңни дээрлер алдаржытсын+,

Сээң шынчы чорууңну
ыдыктыг төлээлериңниң чыыжынга+ алгап-мактазын.

7Дээрлерде Дээрги-Чаяакчы-биле эннежир кым барыл?+

Бурганның оолдарының аразында+

Дээрги-Чаяакчы-биле дөмейлежир кым барыл?

8Бурганның ыдыктыг төлээлериниң өндүр улуг чыыжынга

Ол аажок хүндүледир,

Бурганны хүрээлээн бүгү амытаннар Оон коргар.

9Аг-шериглиг Дээрги-Бурган-Чаяакчы!

Сен дег күчүлүг өске кым барыл?+

Сээң шынчы чорууң Сени бүргей апкан-дыр!

10Далайның калчаалыг килеңин чагырар сен:

ооң чалгыглары көдүрлүрге, оожургадыр сен+.

11Сен Рахавты[*], секти дег, чылча базып турдуң+;
улуг күжүң-биле дайзыннарыңны тарадыр сывырыптың.

12Дээрлер – Сээңии, чер база – Сээңии;
өртемчейни, ону долган бүгү чүвени Сен бодараттың+.

13Сен соңгу болгаш мурнуу чүктү чаяадың;
Фавор биле Эрмон даглар+
Сээң адың дээш өөрүшкүлүг ырлажып тур.
14Сээң күчү-күжүң улуг – холуң дыңзыг,
күштүг холуң бедидир көдүрүлген.

15Чөптүг чорук биле шын шииткел – Сээң дүжүлгең үндезини+;
шынчы чорук биле энерел Сени медээлеп бар чыдар.

16Бурганны өөрүшкүлүг алдаржыдып билир чон амыр-чыргалдыг.

Дээрги-Чаяакчы, олар Сээң
чырыткылыг шырай-арныңны көрүп чоруур+.
17Хүннү бадыр Сээң адың дээш өөрүүрлер-дир,
Сээң чөптүүң-биле бедидир көдүртүрлер-дир.
18Сен – улузуңнуң алдарлыг күжү сен;
Сээң ээ көрнүүшкүнүң-биле
күчү-күжүвүс бедидир көдүрткен-дир.

19Бистиң камгалалывыс Дээрги-Чаяакчыдан кээр+,
бистиң хаанывыс – Израильдиң ыдыктыг Бурганының төлээлекчизи.

20-21Сеңээ бердинген кижиге ажыдыышкын кылып тура,
кажан-бир шагда мынча дээн сен:
«Мээң чалчам Давидти тып алдым,
ону ыдыктыг олива үзү-биле чаап кагдым+;
ол мөге-шыырак кижиге дуза көргүстүм,
чон аразындан шилиттинген кижини бедидир көдүрдүм.

22Мээң холум ону кадагалаар,

Мээң күчү-күжүм ону быжыктырар.

23Дайзын ону ажып-тиилеп шыдавас,
кара сагыштыг кижи ону бастып шыдавас.

24Ооң мурнунга дайзыннарын чылча шавар мен,
ону көрбес улусту узуткаар мен+.

25Шынчым биле энерелим ооң-биле артып каар,

Мээң адым ачызында ооң күчү-күжү немежир.

26Ооң холун далайга чедир,
күштүг холун хемнерге чедир сундурар мен+.

27Ол Мени: „Сен – мээң Ачам сен, Бурганым сен,
мени камгалаар Хая сен+“ – деп адаар.

28Мен ону дун оглум кылып аар мен+,
чер-делегейниң хааннарындан бедидир олуртур мен+;

29Бодумнуң энерелимни аңаа кезээ мөңгеде көргүзер мен,
ооң-биле чарган керээмге шынчы боор мен+.

30Ооң үре-салгалы кезээ мөңгеде үстүп төнмес,
ооң дүжүлгези, дээр туруп турда+, тендиш дивес.

31А ооң үре-салгалы Мээң хоойлумну үрээр болза,
дүрүмнеримни сагывас болза,
32Мээң чагыгларымны тоовас болза,
айтыышкыннарымны күүсетпес болза,

33Мен оларны кемниг херектери дээш – шыкпыыш-биле,
бачыттары дээш – кымчы-биле кезедир мен+.

34Ынчалзажок энерелимни Давидтен дедир албас мен,
шынчы чоруумну өскертпес мен+.
35Чарган керээмни үревес мен,
аксымдан үнген сөстеримден ойталавас мен.
36Мен Бодумнуң ыдыктыым-биле
чаңгыс катап даңгыраглаан мен+ –
Давидти мегелеп каар ужурум чок.
37Давидтиң үре-салгалы кезээ мөңгеде артар,
ооң дүжүлгези, хүн дег, Мээң мурнумга чырыыр,

38ай дег, кезээ мөңгеде турар, а шынчы херечи – дээрлерде+». Сэла

39А Сен ам Бодуңнуң шилип алган хааныңны кааптың,
оон ойталадың, олче килеңней бердиң+;

40Бодуңнуң чалчаң-биле чарган керээңни тоовайн бардың,
чалчаңның оваадайын черже дүжүр октаптың+;

41ооң чурттаан хамык ханаларын үрегдеп, шивээлерин бузуп кааптың+.

42Чаны-биле эрткен-дүшкен улус
дөгерези ону үптеп-тонап тур,
кожаларынга ол кочу-шоот болду.

43Сен ооң дарлакчыларының күчү-күжүн өстүрдүң,
ооң хамык дайзыннарын амыраттың.

44Ооң хылыжының чидиг бажын
дайын-чаа үезинде дайзынга дыынмас кылып кагдың;

45ооң өндүр чайынын хунаагаш, дүжүлгезин черже дүжүр октаптың;

46ооң чалыы үезин кызыргаш, бак атка киирип кагдың+. Сэла

47Дээрги-Чаяакчы, чежеге дээр чаштынар сен?+

Кезээ мөңгеде бе?

Сээң килеңиң, от дег, чежеге дээр кыптыгарыл?+

48Назыным аргажогун бодап көр.

Кижи амытанны кандыг хоозун куруг чуртталга дээш чаяаган сен?+

49Мөңгези-биле амыдырап, өлүм көрбес кижи бар бе?

Алдыы орандан амы-тынын чайладып шыдаан кижи бар бе?+ Сэла

50Биеэги энерелиң кайыл, Дээрги?

Давидке шынчы чорууң-биле даңгыраглааның бода!

51Дээрги, Сээң чалчаларыңның
бүгү күштүг чоннарга базындырып келгенин –
ишти-хөңнүм саргыдып чоруур
шак ол дарлаашкынны бодап келем;

52Сээң дайзыннарыңның дора көрүүшкүнү кандыг ийик,

Дээрги-Чаяакчы, Сээң шилип алган хааныңны
кайы хире дорамчылаар ийик!

53Дээрги-Чаяакчыга кезээ мөңгеде алдар!

Аминь, ындыг-ла болзунам!+

89

89^1Мөргүл. Бурганның кижизи – Моисейнии+.

2Дээрги, Сен биске
салгалдан салгал дамчып хоргадал бооп чор сен+.

3Даглар төрүттүнериниң-даа мурнунда+,
чер биле өртемчейни чаяап кааныңның-даа мурнунда, үе-дүптен бээр,
кезээ мөңгеде Бурган-дыр сен!+
4Сен кижини довуракче хуулдуруп:
«Кижи амытан, келген чериңче дедир эг!» –
деп турар-дыр сен+.
5Сээң мурнунга муң чыл, дүүнгү хүн дег+,
дүнеки каш шак дег, эскет чок эрте бээр+.
6Сен кижилерни мөңге уйгуже,
үер дег, арыда шаап аппаар сен[*];
ол улус – эртен үнүп келгеш,
бүрүленип, чечектелгеш,
кежээ кадып, оңуп каар оът-сиген дег+.

7Бис Сээң килеңиңге узуткаттыргаш, чиде бээр бис,

Сээң хорадаарыңдан коргуп-сүртээр бис.

8Сен бистиң кем-буруувусту мурнуңга бөле салып аар сен,
чажыт чүүлдеривис

Сээң арын-шырайыңның чырыынга өттүр көстүп кээр+.

9Сен килеңнээриңге, бистиң бүгү назынывыс хей баар,
чуртталгавыс чылдарын, үндүр тынган дег,
дүрген төтчеглеп кааптар бис.

10Чурттап эртер хүннеривис чеден чылга деңнежир+,
а күштүг улус болза, сезен-даа хар чедир чурттаар,
ол хуусааның дургузунда бисти
муңгарал биле хилинчек тудуп чиир+,
чуртталгавыс караш дээр, өлүмче ужуга бээр –
ол-ла-дыр бис.
11Сээң килеңиң күжүн эки билир кижи бар бе?

Сенден коргарывыс Сээң килеңиңниң күжүнге дүгжүр.

12Назынывыс хүннерин шын үнелээринге өөредип көр –
мерген угаанны чүрээвис-биле чедип аалы+.

13Дээрги-Чаяакчы, килеңиң соксадып көр!

Кажанга дээр килеңнээр сен?!

Бодуңнуң чалчаларыңны өршээп көр.

14Эртен бисти энерелиң-биле тоттур,
ынчан бүгү назынывыста өөрүп-хөглээр бис.

15Бисти хинчектеп келген хүннериң саны-биле,
айыыл-халап көрүп келгенивис чылдарның хемчээли-биле
биске өөрүшкү-хөгнү шаңна.

16Сээң ажыл-херээң Бодуңнуң чалчаларыңга,

Сээң өндүр чырыың оларның үре-салгалынга көзүлзүн.

17Дээрги Бурганывыстың чаагай сеткили биске илерезин.

Холдарывыстың кылган ажыл-херектеринге
чедиишкинден хайырла, Дээрги-Чаяакчы,
холдарывыстың ажыл-херектеринге
чедиишкинден хайырла+.

90

90^1Дээди Өрүкү Бурганның чаглааның адаанда

чурттап турар болзуңза+,

Күчүлүг Бурганның хөлегезинде дыштанып турар болзуңза,

2Дээрги-Чаяакчыга: «Бурганым,
Сен мээң хоргадалым сен, быжыг шивээм сен+,
мен Сеңээ идегээр мен» – деп чугаалаар сен.
3Ол сени аңчының дузаандан чайладып+,
өлүмнүг аарыгдан камгалаар,
4Бодунуң чалгыннары-биле шуглап аар,
Ооң чүглериниң адаанга чаштына бээр сен+;

Ооң шынчы чоруу+ сеңээ камгалалдың куяк хеви дег болур.

5Дүне – коргунчуг айыылдардан+,
хүндүс – ужуп чоруур согундан кортпас сен+.

6Дүмбей караңгыда кедеңгирлээн халдавырлыг аарыгдан,
дал дүъште алгаш баар хамчык аарыгдан кортпас сен.

7Муң кижи сээң чаныңга, түмен кижи оң талаңга
кырлып каар-даа болза, сенче ол бүгү аарыг-човалаң халдавас.

8Чүгле ийи карааң-биле көөр сен –
бузуттугларның кеземче алганын көөр сен+.

9«Дээрги-Чаяакчы – мээң хоргадалым»+ – деп чугаалаан болгай сен,

Дээди Өрүкүнү бодуңга шивээ кылдыр шилип алган болгай сен+.

10Бак чүве сеңээ хора чедирбес,
айыыл-халап сээң аал-ораныңче чоокшулавас+.
11Ол сени шупту оруктарыңга камгалаар кылдыр
Бодунуң төлээлеринге чагып каар,
12олар сени, будуң дашка тептикпезин дээш+,
холдары-биле көдүрүп аарлар+.
13Араатан биле чыланны базар сен,
арзылаң биле хоран дылдыг чыланны таптаар сен+.

14Бурган мынча дээн: «Ол кижи меңээ ынак-тыр,
ынчангаш ону кадагалаар мен+;
ол Мээң адымны хүндүлеп билип алган боорга,
ону айыылдан адырар мен+.
15Мени кый дээрге, аңаа харыылаар мен+;
ол айыыл-халапка алзып аарга, ооң чанынга турар мен,
ону камгалап, алдаржыдар мен.

16Узун назынны аңаа пөктүр хайырлап+,
камгалалымны көргүзер мен».

91

91^1Амыр-дыш хүнүнде ырлаар мизмор-ыр.

2Дээрги-Чаяакчыны алгап-мактаары ачылыг-дыр+;

Дээди Өрүкү, Сээң адыңны алгап ырлаары эки-дир;

3эртен – Сээң энерелиңни,
кежээ – шынчы чорууңну медээлээри эки-дир;

4чанзыга, чадаганга үдеткеш, Сеңээ ырлаары эки-дир!

5Дээрги-Чаяакчы, Сээң ажыл-херээң мени өөртүп тур,

Сээң холуңнуң боттандырган чүүлдери дээш,
өөрүп ырлап тур мен.

6Сээң ажыл-херээң өндүр улуг-дур, Дээрги-Чаяакчы+;

Сээң бодалдарың кайгамчык ханы-дыр!

7Олар ындыг дээрзин чүгле мелегей кижи билбес,
чүгле бүдүүлүк кижи угаазылап шыдавас.

8Бузуттуг улус оът-сиген дег өзүп үнүп,
бачыт үүлгедикчилери чечектелип турар-даа болза,
кезээ мөңгеде узуткаттырар.

9А Сен, Дээрги-Чаяакчы,
кезээ мөңгеде бедидир көдүрткен сен+.

10Дайзыннарың бо-дур, Дээрги-Чаяакчы, олар кырлып тур,
бачыт үүлгедикчилери шупту тарай шаптырып аар.

11Сен мээң күчү-күжүмнү,
мөге-шыырак шарыныы дег, өстүрүп бердиң,
мени чаа олива үзү-биле хүндүлеп чаап кагдың+;

12дайзыннарым буураашкынын караам-биле көрүп кагдым+,
халдап келген өжээтеннерим аштырыышкынын кулаам-биле дыңнап кагдым.

13Чөптүг-шынныг улус пальма ыяш дег чечектелир+,

Ливан сыннарында пөш дег бедип өзер+.

14Оларны Дээрги-Чаяакчының өргээзинде тарып каан,
олар Бурганывыстың бажыңының мурнунга чечектелир+.

15Олар кырый бергеш-даа, чимизин бээр –
быжыг, ногаан артып каар.
16Ынчангаш мээң чалым-хаям болур+
Дээрги-Чаяакчы чөптүг дээрзин,

Ында шын эвес чүве чок дээрзин олар медээлээр+.

92

92^1Дээрги-Чаяакчы хааннап турар!+

Ол өндүр чырыкты хеп дег кедип алган+,
күчү-күштү кеткеш, куржанып алган,
Дээрги-Чаяакчы өртемчейни божаңнавас кылдыр
быжыг үндезинде тургузуп каан.

2Сээң дүжүлгең шаг шаанда үндезилеттинип тургустунган,
үе-дүптен бээр бар турган сен+.

3Суглар шимээргеп турду, Дээрги-Чаяакчы,
суглар ыыт-шимээнин улгаттырып турду,
агым суглар дагжап турду+.
4Ынчалзажок бедидир көдүрткен Дээрги-Чаяакчы+
хөй сугларның ыыт-шимээнинден-даа,
далайның сүртенчиг чалгыгларындан-даа күчүлүг.

5Сээң хоойлуларың ылап шынныг,

Сээң өргээңге кезээ мөңгеде ыдыктыг болуру чогуур.

93

93^1Өжээн негекчизи+ Бурган, Дээрги-Чаяакчы,

өжээн негекчизи Бурган, чырып көстүп келем!+

2Чер-делегейниң Шииткекчизи, туруп келем+,
улуургак улуска чогуур кеземчени онааштырып көрем.

3Дээрги-Чаяакчы, чежеге дээр
бузуттуг улус өөрүп-байырлаарыл, чежеге дээр?!+

4Олар бардам сөстер эдип, аажок турлар,
бузут үүлгедикчилери шупту мактанып турлар;
5Сээң чонуңну бастып турлар,
Дээрги-Чаяакчы,
Сээң өнчүң болур улусту дарлап турлар+.

6Дулгуяк херээженни база өскээртен келген кижини өлүрүп,
өскүс-чавыс улусту чок кылып турлар+.

7«Дээрги-Чаяакчы көрбес-тир ийин,

Израильдиң Бурганы билбес-тир ийин» – дижирлер-дир+.

8Чон аразында бүдүүлүк улус, угаан кириңер!

Мелегей улус, кажан орталаныр силер?!

9Бисти кулактыг кылып каан Бурган дыңнавас деп бе,
карак чаяап берген Бурган көрбес деп бе?+
10-11Чоннарны эдип-чазап турар Бурган
оларга яла онааштырбас деп бе?

Кижи амытанны билиглерге өөредип турар Дээрги-Чаяакчы
улустуң бодалдарын билир, олар – хей-бус дээрзин билир!+.

12Дээрги-Чаяакчы, Сээң эдип-чазап турарың,
дүрүм-хоойлуңга өөредип турарың кижи амыр-чыргалдыг+.

13Бузуттуг хейге оңгар кастынгыжеге чедир,

Сен ол кижиге айыыл-халап үезинде
сагыш амыр боорун хайырлаар деп турар-дыр сен.

14Дээрги-Чаяакчы Бодунуң чонундан ойталавас,

Бодунуң өнчүзү болур улусту каапкаш барбас!+

15Шииткел база катап чөптүг чорукка үндезилеттинер,
мөзүзү эки бүгү улус ону эдерер.

16Кым мен дээш бак сагыштыг улуска удур туржурул?

Кым меңээ болчуп, бузут үүлгедикчилеринге удур туржурул?

17Дээрги-Чаяакчы меңээ дузалаваан болза,
алдыы оранның шыпшыңынче бада бээр чыгыы турган мен+.

18«Будум тендиш деп тур!» – деп турган үемде,

Сээң энерелиң меңээ чөленгииш бооп турду, Дээрги-Чаяакчы.

19Ишти-хөңнүмде дүвүрел көвүдээн тудум,

Сээң аргалалың сеткилимни сергедип чор.

20Дүрүм-хоойлуну ажыглап, улуска бак чүве кылып,
оларны узуткап чоруур чагырыкчылар

Сээң-биле чаңгыс эп-сеткилдиг болур бе?

21Олар бөлүглешкеш, чөптүг-шынныг кижиже халдап,
кем-буруу чок улусту өлүрүп шиидип турар-дыр+.

22Ынчалзажок Дээрги-Чаяакчы – мээң быжыг шивээм,

Бурганым – мээң хоргадаар хаям+.

23Ол бузуттугларга кем-буруузу дээш кеземче көргүзер,
оларны багы дээш узуткап каар.

Дээрги-Чаяакчы – Бурганывыс оларны чок кылып каар.

94

94^1Барып, Дээрги-Чаяакчыга өөрүшкүлүг ырлап берээл,

камгалал бээр Хаявысты+ ыыткыр алгап ырлаал!

2Алдаржыдып ырлавышаан, Ооң мурнунга чеде берээл,
ырларывыска Ону алгап ырлаал!

3Дээрги-Чаяакчы дээрге өндүр улуг Бурган,
бүгү бурганнарны чагырар+ өндүр улуг Хаан болгай.

4Черниң ханызы-даа, дагларның баштары-даа Ооң холунда.

5Далай-даа Ооңуу болур, ону Ол чаяаган,
кургаг черни-даа Ооң холдары бодараткан+.

6Барып, Дээрги-Чаяакчының –
бистиң Чаяакчывыстың мурнунга сөгүрүп,
мөгейээли, дис кырынга олураалы+.
7Ол – бистиң Бурганывыс-тыр,
а бис – Ооң коданында чон бис
база Ооң карактааны хойлар бис+.

Бөгүн Бурганның мынча дээн үнүн дыңнап каан болзуңарза+:

8«Меривага дег, ол хүнде ээн кургаг ховуда Массага дег,
чүректериңер дашталдырбаңар[*].

9Ынчан аңаа силерниң ада-өгбеңер Мээң кылган
ажыл-херектеримни көргеш-даа, Мени шенеп турган.

10Дөртен чыл дургузунда ол улус Мээң хөңнүмге дээп кээрге:

„Бо дээрге чүректери будалып чоруур,

Мээң оруктарымны билип албаан чон-дур“ – дээш,

11килеңней берип: „Олар Мээң амыр-дыжым черинче
кирбес“ – деп даңгыраглаан мен+».

95

(1 Чыл. 16:23-33)

95^1Дээрги-Чаяакчыга чаа ырдан ырлап бериңер+;

бүгү чер-делегей, Дээрги-Чаяакчыны алгап ырла!

2Дээрги-Чаяакчыга ырлап бериңер, Ооң адын алгап-йөрээңер+,
хүннүң-не Ооң камгалалын медээлеңер.

3Шупту чоннарга – Ооң алдарын, бүгү аймактарга –

Ооң кылган кайгамчык чүүлдерин чугаалап чедиңер+.

4Дээрги-Чаяакчы өндүр улуг база макталга төлептиг+,
өске бурганнардан артык коргунчуг болгай+.

5Өске чоннарның бурганнары шуптузу хоозун дүрзүлер-дир,
а Дээрги-Чаяакчы дээрлерни чаяаган болгай+.

6Чайынналчак мактал-хүндү – Ооң мурнунда,
күчү-күш болгаш каас-чараш чорук – Ооң ыдыктыг өргээзинде.

7Чоннарның аймактары, Дээрги-Чаяакчыны мактаңар,

Ооң алдары биле күчү-күжүн мактаңар;+
8Дээрги-Чаяакчының алдарлыг адын алгаңар,
өргүлдериңер ап алгаш,
Ооң өргээзиниң шөлүнче кирип келиңер.

9Дээрги-Чаяакчы Бодунуң ыдыктыг өргээзинге турда,

Аңаа мөгейиңер.

Бүгү чер-делегей, Ооң мурнунга коргуп сириле!+

10Чоннарга дамчыдып чугаалаңар: Дээрги-Чаяакчы хааннап турар!+

Ол өртемчейни быжыг үндезинде тургузуп каан – тендиш дивес-тир.

Чоннарны Ол чөптүү-биле шиидер-дир.

11Дээрлер өөрүп-хөглезин, чер-делегей өөрүп-байырлазын;+
далай болгаш ону долган бүгү чүве шимээргеп доюлзун!+

12Хову-шөлдер болгаш ында амыдыраан бүгү чүве өөрүзүн,
арга-эзимде шупту ыяштар өөрүп ырлашсын!

13Дээрги-Чаяакчының мурнунга олар өөрүзүн,

Ол чер-делегейни шын шиидер дээш кел чыдар болгай.

Ол өртемчейни Бодунуң чөптүү-биле,
бүгү чоннарны – алыс шынныы-биле шиидер-дир+.

96

96^1Дээрги-Чаяакчы хааннап турар!+

Чер-делегей өөрүзүн, эңдерик ортулуктар хөглезин!

2Дээрги-Чаяакчыны сырый кара булут+ хүрээлеп турар;
чөптүг чорук биле шын шииткел – Ооң дүжүлгезиниң үндезини+.

3Долгандыр турар дайзыннарны өрттендир чиртпишаан,

Ооң мурнунда от хып бар чыдар+.

4Ооң чаңныктары өртемчейни чырыдар,
чер-делегей ону көргеш, сүрээдеп сирилээр+.

5Даглар Дээрги-Чаяакчының мурнунга –
бүгү чер-делегейниң Чагырыкчызының мурнунга+ –
чук ышкаш эстип тур+.

6Дээрлер Ооң чөптүүн медээлеп тур+,
бүгү чоннар Ооң өндүр чырыын көрүп тур.

7Дүрзү-бурганнарга мөгейген, хоозун дүрзүлер-биле мактанган
бүгү улус бак атка кирер+.

Бүгү бурганнар, Аңаа мөгейиңер!+

8Сээң шиитпирлериңни дыңнааш, Сион өөрүп-байырлап тур,

Иудеяның хоорай-суурлары өөрүп-хөглеп тур,

Дээрги-Чаяакчы+.

9Сен бүгү чер-делегейниң кырында өрү көдүрткен-дир сен,
бүгү бурганнардан бедий берген-дир сен+, Дээрги-Чаяакчы.

10Дээрги-Чаяакчыга ынак улус,
бузутка хөңнүңер чок болуңар!+

Ол Бодунга бердинген улустуң амы-тынын камгалаар+,
оларны бак улустуң холундан адырар.

11Чөптүг-шынныг кижиге – чырык чырыыр+,
мөзүзү эки кижи – өөрүп-хөглээр.

12Чөптүг-шынныг улус, Дээрги-Чаяакчы дээш өөрүңер+,

Ооң ыдыктыг адын алдаржыдыңар!

97

Мизмор-ыр.

1Дээрги-Чаяакчыга чаа ырдан ырлап бериңер+;

Ол кайгамчык чүүлдерни боттандырган болгай,

Ооң ыдыктыг күчү-күштүг холу Аңаа тиилелгени эккелди+.

2Дээрги-Чаяакчы Бодунуң тиилелгезин көргүстү,

Бодунуң чөптүүн, өске чоннар көрүп турда, ажытты.

3Ол Бодунуң израиль чонунга
шынчызы биле энерелин бодап келди.

Чер-делегейниң кайы-даа ужу-кыдыы

Бурганывыстың тиилелгезин[*] көрүп кагды+.

4Бүгү чер-делегей, Дээрги-Чаяакчыны алгап ырла+,
өөрүп-хөглеп, байырлап ырла!

5Ырны чадаганга үдеп ойнавышаан,

Дээрги-Чаяакчыны алгап ырлаңар!

6Хаанывыс болур Дээрги-Чаяакчының мурнунга
трубалар биле эдискилер этсип, өөрүп-байырлаңар!+

7Далай болгаш ону долган бүгү чүве,
чер-делегей болгаш ында амыдыраан
бүгү чүве шимээргеп доюлзун+.
8Хемнер адыштарын часказын+;
даглар хары угда өөрүп-байырлазын!

9Олар Дээрги-Чаяакчының мурнунга өөрүп-байырлазын,
чер-делегейни шиидер дээш, Ол кел чыдар болгай.

Дээрги-Чаяакчы өртемчейни – чөптүү-биле,
чоннарны – шынга дүүштүр шиидер+.

98

98^1Дээрги-Чаяакчы хааннап турар+,

бүгү чоннар сүрээдеп сирилезин!
Ол херувимнер[*] кырында саадаан-дыр+;
бүгү чер-делегей шимчеп сирилезин!
2Дээрги-Чаяакчы Сион дагга өндүр бедик,
бүгү чоннарның кырында Ол өрү көдүрткен!+

3Сээң өндүр улуг болгаш сүрээденчиг адыңны олар алдаржытсын;
ол ат ыдыктыг болгай.

4Күчүлүг Хаан чөптүг чорукка ынак+.

Сен чөптүг чорукту доктаадып кагдың,
шынчы чорукту Израильге эккеп бердиң.

5Дээрги-Чаяакчыны – Бурганывысты алгап-мактаңар;

Ооң буттарын салыр черинге[*] мөгейиңер,
ол чер ыдыктыг болгай!

6Моисей биле Аарон Бурганның бараалгакчылары тургаш,

Самуил Ооң адын кыйгырган улустуң бирээзи тургаш,

Аңаа мөргүп, Ону кыйгырып турганнар,
а Дээрги-Чаяакчы оларга харыылаан+.

7Дээрги-Чаяакчы булут чагы аразындан олар-биле чугаалашкан+,
а олар Ооң чагыгларын болгаш

Ооң берген дүрүм-хоойлузун сагып турганнар.

8Дээрги-Чаяакчы, Бурганывыс, Сен оларга харыыңны бердиң!

Оларны өршээп шыдаар,
үүлгедиглери дээш кезедир Бурган болдуң+.

9Дээрги-Чаяакчыны – Бурганывысты кымдан арттыр мактаңар,

Ооң ыдыктыг даанга+ мөгейиңер,
чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы Бурганывыс ыдыктыг болгай.

99

Өөрүп четтириишкинниң мизмор-ыры.

1Бүгү чер-делегей, Дээрги-Чаяакчыны алгап ырла!+

2Дээрги-Чаяакчыга өөрүшкүлүг мөгейиңер,

Ооң мурнунче Ону алгап ырлап барыңар!

3Дээрги-Чаяакчы – Бурган дээрзин билип алыңар+,

Ол бисти чаяап каан, Аңаа хамааржыр бис,

Ооң чону болгаш Ооң коданының хойлары бис+.

4Ооң эжик-хаалгазынче – өөрүп четтирип,
Ооң өргээзинче – алгап-мактап кириңер.
Ону мактаңар, Ооң адын алгап-йөрээңер!+
5Дээрги-Чаяакчы ачылыг-дыр,
Ооң энерели – кезээ шагда үстүп төнмес-тир+;

Ооң шынчы чоруу – салгалдан салгал дамчып артар.

100

Давидтии. Мизмор-ыр.

1Энерел биле чөптүг шииткелди ырлаар мен,

Дээрги-Чаяакчы, Сеңээ ырлап бээр мен+.

2Кем-буруу чок орукту бодап чор мен+: аңаа кажан чеде бээр мен?

Оран-савамда бодумну арыг чүректиг алдынып чор мен+.

3Кандыг-даа дүржок чорукту
мен көрүп турумда кылырын чөпшээревес мен,
кемниг херектерни көөр хөңнүм чок – олар меңээ чыпшынмас.

4Улуургак чүректи бодумдан ырадыр мен,
кара сагыш ишти-хөңнүмге турбас.

5Өске кижини бүдүү нүгүлдээр хейни узуткап каар мен+;
турамык көрүштүг, улуургак кижиден хөңнүм калыр+.

6Карактарым чер-делегейде бүзүрелдиг улусче көрүнген –
олар мээң чанымга олурар эргелиг;
кем-буруу чок орук-биле бар чыдар кижи
меңээ бараан болур.

7Мээң оран-савамга кара сагыштыг кижи чурттап шыдавас,
мээң мурнумга мегечи кижи артып каап шыдавас.

8Эртенниң-не чуртумнуң буруулуг улузун узуткап эгелээр мен –

Дээрги-Чаяакчының хоорайында
шупту бузут үүлгедикчилерин
дазылындан тура тыртып, узуткаар мен+.

101

101^1Харыксырай бергеш, Дээрги-Чаяакчының мурнунга бодунуң хомудалын чугаалап турар түрегдээн кижиниң мөргүлү+.

2Дээрги-Чаяакчы, мөргүлүмнү дыңна,
дуза дилээн кыйгым Сеңээ четсин.
3Айыыл-халап хүнүнде менден хая көрүнме,
кулааңны менче ээктир, кыйгырган хүнүмде дүрген харыыла.

4Амыдыралым ыш дег эстип читти+,
сөөктерим одагда оттуг кезек дег өрттенип калды+.

5Чүрээм оът-сиген дег саза бастырып, кадып калды+,
аъш-чем чиир безин хөңнүм чок апарды+.

6Човууртап тур мен, сөөктерим эът-кежимге чыпшына берди.

7Ээн куруг черлерде куш-биле дөмей апардым,
бузундуларда чурттаан үгү дег болу бердим+.

8Уйгум келбестеп, сери кырында
чааскаанзыргай бора-хөкпеш дег орар-дыр мен.

9Дайзыннарым хүннү бадыр мени бак сөглээр-дир,
мени кочулаан улус мээң адым-биле карганыр-дыр+.

10Хүлдү аъш-чем кылдыр чип,
суксунумга карак чажын холуп келдим+.

11Сээң килеңнеп хорадааныңдан ынчалдыр болганы ол –

Сен мени өрү көдүргеш, дүжүр октаптың.

12Назыным хөлеге дег чидип бар чыдыр+,
оът-сиген ышкаш када бердим.

13А Сен, Дээрги-Чаяакчы,
дүжүлгеңге кезээ мөңгеде саадаар сен+,
улус Сени салгалдан салгал дамчып сактып чоруур+.

14Сен туруп келгеш+, Сионга ээ-хайыралың көргүзер сен –
ону өршээр үе келген-дир, ындыг үе-шаг ол-дур+.

15Сээң чалчаларыңга Сионнуң даштары эргим болгай,
ооң довураа дээш безин хараадап турарлар болгай+.

16Ол үеде бүгү чоннар Дээрги-Чаяакчының адын,
чер-делегейниң шупту хааннары алдарлыг Сени аажок хүндүлээр-дир+.

17Дээрги-Чаяакчы Сионну катап тургузар,

Ооң өндүр чырыы чайынналып көстүп кээр+.

18Чаржынчыг түреңги улустуң мөргүлүн Ол хүлээп аар,
оларның чалынганын тоовайн барбас.

19Ол бүгүнүң дугайында улус келир салгалга бижип, арттырып каар+,
ынчан Дээрги-Чаяакчының чаяап каар чону Ону алгап-мактаар.

20Чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы
Бодунуң ыдыктыг кудайындан черже көрген,
дээрлерден черже хайгаарап көрген+.

21Ол хоругдаткан кижиниң човуурун дыңнап каарын,
өлүр четкен улусту хостаарын күзээн+.

22-23Ынчан чоннар биле күрүнелер

Дээрги-Чаяакчыга бараан болур дээш шупту чыглып кээп,

Сионга Дээрги-Чаяакчының адын алгаар,

Иерусалимге Ону мактаар+.

24Ол мээң күжүмнү орук ара төндүрдү, назынымны кыскалатты.

25Мен ынчан: «Бурганым, назыным орту чедип чорда,
мени алгаш барба» – дидим.

А Сен мөңге чурттаар сен+.

26Үе-дүпте чер-делегейни үндезилеп тургустуң+,
дээрлер база Сээң холуңнуң чаяалгазы.

27Чер биле дээр чиде-даа бээрге, Сен артып каар сен,
олар шупту хеп ышкаш элеп каар+;
оларны Сен тон ышкаш солуп кааптарыңга,
солуттунуп, чиде бээрлер+.

28А Сен биеэги хевээр сен, Сээң назының төнчү чок+.

29Сээң чалчаларыңның ажы-төлү
бо черге амыдырап артар, оларның үре-салгалы

Сээң хайгааралың адаанга бут кырынга быжыг турар+.

102

Давидтии.

1Сеткилим Дээрги-Чаяакчыны алгап-йөрээзин+,
бүгү ишти-хөңнүм Ооң ыдыктыг адын алгап-йөрээзин!

2Сеткилим Дээрги-Чаяакчыны алгап-йөрээзин,
Ооң хайырлаан хамык ачы-буянын утпазын!
3Ол мээң шупту кем-буруумну өршээр,
хамык аарыымны экиртир+;
4амы-тынымны өлүмден адырар,
энерел болгаш ээ-хайыралы-биле мени бүргээр+;
5амыдыралымны ачы-буян-биле долдурар;
эзирнии дег, чалыы назыным чаартынып, эглип кээр+.

6Дээрги-Чаяакчы бүгү базындырган улуска
чөптүг чорук биле шын шииткелди көргүзер.
7Ол Бодунуң оруктарын Моисейге,
ажыл-херектерин – израиль чонга көргүскен.
8Дээрги-Чаяакчы килеңнээчел эвес,
кээргээчел, ээ көрнүүчел база элбек энерелдиг+;

9Ол бисти үзүк-соксаал чок буруудатпас,
кезээ мөңгеде хорадавас+.

10Ол биске кем-буруувус ёзугаар хамаарылга көргүспеди,
бисти бачыттарывыс ёзугаар кезетпеди+.
11Чүге дээрге дээрниң черден бедии дег,
Ооң энерели Оон коргар улуска өндүр бедик+;
12чөөн чүктүң барыын чүктен ырак турары дег,
бузуттарывысты Ол бистен ырадып каапты+;
13ачазының оолдарынга ээ-хайыралыы дег+,

Дээрги-Чаяакчы Оон коргар улуска ээ-хайыралыг.

14Ол бистиң чүден бүткенивисти билир,
довурактан тывылганывысты бодап чоруур+.

15Кижиниң назыны оът-сиген дег: шөлде чечек дег частып кээр+,

16а салгын-хат эстедир хадып эртерге, ол чиде бээр,
ооң турган чери ону ам танывайн баар+.

17А Дээрги-Чаяакчының энерели Оон коргар улуска
үе-дүптен эгелээш, кезээ мөңгеде артып каар+;

18Ооң чагыг-керээзин сагып, айтыышкыннарын күүседирин
утпайн чоруур улустуң үре-салгалынга Ол чөптүүн көргүзер+.

19Дээрги-Чаяакчы Бодунуң дүжүлгезин
дээрлерде тургузуп алган+,
Ооң чагыргазы бүгү чүүлдү башкарып турар.
20Дээрги-Чаяакчының төлээлери –
Ооң сөзүн сагып, айтыышкынын тооп дыңнаар
күш-шыдалдыг дайынчылар, Ону алгап-йөрээңер!+
21Дээрги-Чаяакчының шупту аг-шерии –

Ооң күзел-соруун күүседип турар чалчалар, Ону алгап-йөрээңер!

22Дээрги-Чаяакчының хамык чаяалгазы

Аңаа чагырткан бүгү черлерге Ону алгап-йөрээңер!

Сеткилим Дээрги-Чаяакчыны алгап-йөрээзин!

103

103^1Сеткилим Дээрги-Чаяакчыны алгап-йөрээзин!+

Дээрги-Чаяакчы, Бурганым, канчаар-даа аажок өндүр улуг сен+,
чайынналчак мактал-хүндү – кеткен хевиң ол-дур+.

2Чырык-биле, тон-биле дег, шыптынып алган сен,
дээрни, чадырның сери-шывыын дег, чада салган сен+.

3Дээрниң сугларының кырынга үстүкү ордуңну тудуп алган сен+,
бодуңнуң чуузаңга дег, булуттарга олурупкаш,
чалгынныг хатты хөлге кылгаш, халдып турар сен+.

4Хаттардан+ – Бодуңнуң төлээлериңни,
чалбыышталган оттан+ –

Бодуңнуң бараан болукчуларыңны кылып аар сен+[*].

5Сен чер-делегейни быжыг үндезинге тургузуп кагдың+,
ол кажан-даа божаңнавас+.

6Ону дүп чок далай-биле, тон-биле дег, шуглап каан турган сен,
суг дагларны шыпкан турган.

7Суглар Сээң чемелээн сөзүңден дезип маңнап,

Сээң диңмирээн үнүңден хоюп ыңай бооп турган+.

8Дагларже үнүп, шынааларже бадып,

Сээң оларга айтып бергениң черже агып турган[*].

9Сен сугларның ажыр акпас кызыгаарын тургузуп кагдың,
олар ам черни хөме агар дээш дедир ээп шыдавас+.

10Сен дамырактарны шынааларже аксып бадырыптың;
суглар дагларның аразында агып бадып,
11шөлдерде шупту аң-меңге суксун болду,
черлик элчигеннер суксунун хандырып ап тур.

12Суг кыдыында дээрниң куштары чурттай берген,
будук-бүрү аразында эдип олурлар.

13Үстүкү ордуңдан дагларны суггарып тур сен,

Сээң ажыл-херээңниң үре-түңнели-биле чер-делегей тодуп тур.

14Мал-маганга оът-сигенни,
кижилерге болбаазырадыр үнүш-дүжүттү өстүрүп:

оларның чиир аъш-чемин черден уштуп берип тур сен+.

15Кижиниң сеткил-хөңнүн хөгледир араганы+,
арнын кылаңнадыптар олива үзүн,
шаг-шинээн быжыглаар тарааны берип тур сен+.
16Дээрги-Чаяакчының ыяштары –

Ооң олуртуп кааны Ливан пөштериниң суксуну ханып тур,

17оларга кушкаштар уялар тудуп аар;
шивилерге аист куштар уяланыр,
18бедик дагларга те-чуңма турумчуур+,
хая-даштарга сарлык-дегелер[*] хоргадаар.

19Дээрги-Чаяакчы үени тодарадыр дээш айны чаяап каан+,
хүн бодунуң ажар өйүн билир кылып каан+.

20Сен дүмбей караңгыны чаттылдыр салыптарыңга+,
дүн дүжүп кээр –
ол өйде арга-эзимниң аң-меңи чимзенип чоруур,

21арзылаңнар олча дилеп, ырланып, Бургандан аъш-чем дилээр+.

22Хүн үнүп кээрге, аң-мең ээп чанып,
үңгүрлеринге, ижээннеринге чыткылап аар+.
23Кижи амытан ынчан кежээге чедир
ажылдаар дээш үнүп келгеш, орайга чедир иженир.

24Дээрги-Чаяакчы,

Сээң ажыл-херектериңниң хөй деп чүвезин!

Бүгү чүүлдерни мерген угаанның-биле чаяап каан сен+,
олар чер-делегейни дола берген!

25А бо болза өндүр делгем далай-дыр.

Мында эмге-тикчок улуг-биче далай амытаннары бар,

26корабльдар эжиндирип турар;
мында аңаа эштип ойназын дээш
чаяап кааның левиафан[*] бар.

27Ол амытаннар шупту

«Аъш-чемни чогуур үезинде бээр боор» деп+, Сеңээ идегеп турар.

28Оларга бээриңге, чыып аарлар,
холуңну ажыда сунарыңга, ачы-буян-биле пөгүп тодарлар+.

29Олардан хая көрнүр болзуңза, корга бээрлер,
амы-тынын үзүп каарыңга, чок апарып,
тывылган довураанче дедир кире бээрлер+.
30Бодуңнуң тыныжыңны
оларга тындырыптарыңга+, чаяаттына бээрлер,
Сен чер-делегейни ынчалдыр чаартып турар сен.

31Дээрги-Чаяакчының алдары кезээ мөңгеде турзун+.

Ол Бодунуң чаяалгалары дээш өөрүзүн.

32Черже Ол көрүптери билек, чер сирилей бээр,
дагларга дээптери билек, олар ышталы бээр+.

33Дириг чорааш, Дээрги-Чаяакчыны алгап ырлаайн,
чурттап чорааш, Бурганымны мактап ырлаайн+.

34Мээң сөстерим Аңаа таарымчалыг болзун;

Дээрги-Чаяакчы дээш өөрүп-хөглээйн.

35А бачыттыг улус чырык чер кырындан арлып чиде берзин,
бузуттуг улус моон соңгаар турбазын.

Сеткилим Дээрги-Чаяакчыны алгап-йөрээзин!

Аллилуйя!

104

(1 Чыл. 16:8-22)

104^1Дээрги-Чаяакчыга өөрүп четтириңер,

Ооң адын адап, мактаңар,
өске чоннарга Ооң ажыл-херектерин медээлеңер;+

2Ону алгап ырлаңар, Аңаа ырлап бериңер;

Ооң кылган бүгү кайгамчык чүүлдерин чугаалап бериңер+.

3Ооң ыдыктыг ады дээш чоргаараңар;
Дээрги-Чаяакчыже чүткүп чоруур улустуң
сеткил-сагыжы өөрүп-хөглезин.
4Күчүлүг Дээрги-Чаяакчыны эдериңер,
Ооң-биле үргүлчү кады турар дээш чүткүңер+.

5-6Дээрги-Чаяакчының чалчазы Авраамның үре-салгалы,

Иаковтуң салгалы, Бурганның шилип алган улузу!

Ооң кылган кайгамчык чүүлдерин, Ооң көскү демдектерин,

Ооң аксындан үнген шын шииткелдерин сактып чоруңар+.

7Ол дээрге бистиң Бурганывыс, Дээрги-Чаяакчы-дыр:

бүгү чер-делегейде Ооң шын шииткелдери бар+.

8Ол Бодунуң берген чагыг-керээзин –
чоннуң муңгу салгалынга чедир+
чагаан сөзүн кезээ мөңгеде утпас+.
9Ол ону Авраам-биле чаргаш,
Исаакка Бодунуң даңгыраан берген+.

10Ол ону Иаковка дүрүм-хоойлу кылдыр доктааткаш,

Израильге мөңге чагыг-керээ кылдыр быжыглаан:

11«Сеңээ өнчү кылдыр ханаан черни бээр мен»+.

12Өгбелеривис аажок эвээш санныг, көңгүс хөй эвес турда,
олар Ханаанга өскээртен келген улус турда+,
13олар бир чондан өске чонче, бир күрүнеден
өске аймактың күрүнезинче көжүп чоруп турда,

14Бурган оларны дарлаар арганы кымга-даа бербейн,
хааннарны олар дээш чемелеп+:

15«Мээң шилип алган улузумга дегбеңер,

Мээң медээчилеримге+ багай чүве кылбаңар!» – деп турган.

16Дээрги-Чаяакчы чер кырынче ашты бадырып+,
тараалыг бүгү үнүштү узуткап каан.

17Ол Египетче бир кижини өгбелеривисти мурнай чорудупкан:

Иосифти кул кылдыр саттырыпкан+.
18Иосифтиң буттарын кинчилер бектеп,
демир дөңгү ооң мойнун боой кызып алган –

19Иосифтиң баш удур чугаалаан сөзү боттанмааже+, ындыг турган.

Дээрги-Чаяакчының сөзү Иосифти ынчалдыр шенээн.

20Фараон Иосифти эккелдирип алган, чоннарның чагырыкчызы
ооң кинчи-бегин адыртып, хостааш+,
21бодунуң ордузунуң дээргизи кылдыр база
бодунуң эдилээн бүгү байлаан
аайлап-башкарар кижи кылдыр томуйлап каан+.
22Иосиф ынчан хаанның дүжүметтерин
бодунуң туралааны-биле башкарып[*],
баштыңнарны мерген угаанга өөредип турган.

23Израиль ынчан Египетке чедип келген+,

Иаков Хаамның черинге[*] көжүп келген турган.

24Бурган Бодунуң чонун эңдере өстүрүп-көвүдеткеш,
ооң дайзыннарындан артык күштүг кылып каан+.
25Бурган ол дайзыннарның чүректерин
Ооң чонун көөр хөңнү чок кылып каарга+,
олар Ооң чалчаларынга удур кара сагышты бодаар апарган.

26Дээрги-Чаяакчы Бодунуң чалчазы Моисей биле
шилип алган кижизи Ааронну айбылап чорудупкан+.

27Олар Хаамның* чериниң чурттакчыларының аразынга

Ооң сөстерин ёзугаар
көскү демдектер болгаш кайгамчык чүүлдерни көргүскен+.

28Ол дүмбей караңгыны чорудуп, чер кырын караңгыладыпкан+,

Ооң сөзүнге кым-даа удурланып шыдаваан.

29Дээрги-Чаяакчы дайзыннарның суун ханче хуулдуруп,
оларның балык-байлаңын кырып каапкан+.

30Оларның черинге, хааннарның ордузунга безин
бөзүр-пагалар имиңейни берген+.

31Ооң чугаалаан сөзү-биле оларның черин бир кылдыр
ызырар сээктер, хүлчүктер үглей ужуп келген+.

32Дээрги-Чаяакчы чаъс орнунга долуну чагдырып,
оларның чуртунче кызаңнааштарын дүжүрген+;

33оларның виноградын, фига чимистерин дүжүр шаап,
ээлээн девискээринде ыяштарның шуптузун сыйып каапкан.

34Дээрги-Чаяакчының чугаалаан сөзү-биле
сан-түң чок мөөң шартылаа болгаш шерги үглей ужуп келгеш+,

35оларның черинде бүгү оът-сигенни,
шөлдеринде үнген дүжүттү сыырыпкан.
36Дээрги-Чаяакчы оларның черинде
дун төл бүрүзүн – оларның эң үнелиг эртине-байлаан –
узуткап каан+.

37Бурган израильчилерни ук черден
алдын-мөңгүннүг үндүре берген+,
оларның аймактарының аразында
арай деп калгып чоруур кижи чок болган.

38Египет чон израильчилерден коргуп-сүртээн болгаш,
оларның чоруй барганы дээш өөрээн+.

39Дээрги-Чаяакчы оларга шывыг кылдыр
булутту чада салып берген;
оруун дүне от-биле чырыдып берип чораан+.

40Оларның дилээ-биле Ол матпадактар чорудуп берип,
дээрден баткан тараа-биле оларны тоттуруп турган+.

41Хаяны хаптарга, суг аттыгып үнүп,
ээн кургаг ховуга хем агып бадып эгелээн+.

42Бурган Бодунуң чалчазы Авраамга берген
ыдыктыг аазаашкынын утпайн чораан болгай+.
43Ол Бодунуң чонун, шилип алган улузун

Египеттен үндүрүп эккээрге, олар өөрүп-хөглеп турган+.

44Оларга өске чоннарның чурттаан черлерин берген,
олар өске аймактарның өнчүзүн салгап алган+.

45Ынчангаш Дээрги-Чаяакчының чону

Ооң айтыышкыннарын сагызын,

Ооң дүрүм-хоойлузун кадагалап арттырзын.

Аллилуйя!

105

105^1Аллилуйя!

Дээрги-Чаяакчыга өөрүп четтириңер; Ол ачылыг-дыр,

Ооң энерели кезээ шагда үстүп төнмес-тир+.

2Дээрги-Чаяакчының күчү-күжүн чугаалап шыдаар,

Ооң макталга төлептиг шупту ажыл-херээн
медээлеп шыдаар кижи бар бе?
3Чөптүг чорукту сагып чоруур,
үргүлчү шын чүве кылып чоруур улус амыр-чыргалдыг+.

4Дээрги-Чаяакчы, Бодуңнуң чонуңче
ээ көрнүп тура, мени бодап кел:
Бодуңнуң камгалалыңдан меңээ хайырла –

5Сээң шилип алган улузуңнуң аас-кежиин көрүп алыйн,

Сээң чонуңнуң өөрүшкүзү-биле өөрүп-хөглээйн,

Сээң өнчүң болур чон-биле кады чоргаарланып көрейн.

6Ада-өгбевис-даа, бис-даа бачытты үүлгеткен-дир бис,
кем-бурууну, бузутту кылган-дыр бис+.
7Ада-өгбевис Египетке
Сээң кайгамчык чүүлдериңни угаап билбээн,
Сээң өндүр улуг энерелиңни уттупкан,
Кызыл далай чанынга Сеңээ удурланган+.

8Ынчалза-даа Бурган Бодунуң ат-алдарын бодааш,

Бодунуң күчү-күжүн көргүзер дээш оларны камгалап каан+.

9Дээрги-Чаяакчы Кызыл далайга дужаарга, далай кургап калган+;

Ол ада-өгбевисти терең ээремнер таварты,
кургаг черлеп дег, эрттире берген+;

10оларны көөр хөңнү чок улустуң холундан камгалап,
дайзынның холундан адырып каан+.

11Оларның дайзыннарын суг хөме аптарга,
чаңгызы-даа амылыг артпаан+.

12Израильчилер Ооң сөстеринге бүзүреп,

Ону мактап ырлажы бергеннер+.

13Олар үр болбайн, Ооң ажыл-херектерин уттуп+,
чагыгларын манап албайн барганнар;

14ээн кургаг ховуга аажок чем чиксей бергеннер,

Бурганны аңаа шенеп турганнар+.

15Ол ынчан оларның дилээн күүсеткен+,
ындыг-даа болза, оларже арып-дорар аарыг ыдыпкан.

16Олар турлаанга Моисейге база

Дээрги-Чаяакчының ыдыктап кааны Ааронга адааргай бергеннер+.

17Чер ойлуп кире бергеш, Дафанны ажырыпкан,

Авиронну бүгү талалакчылары-биле кады хөөп алган+.

18Оларның бөлүүнче от өөскүп кыпкаш,
буруулуг улусту чалбыыш өрттендир чипкен+.

19Израильчилер Хорив дагның чанынга бугажык дүрзүзү
шуткуп кылып алгаш, аңаа мөгейип+,
20боттарының алдарлыг Бурганын
оът-сиген чиир мал дүрзүзүнге орнапканнар+.

21Египетке өндүр улуг үүле-херек кылып турган Бурганны –
боттарының Камгалакчызын уттупканнар+.
22Олар Хаамның черинге[*] –
кайгамчык чүүлдер,
Кызыл далай чанынга – коргунчуг чүүлдер
кылып турган Бурганны уттупканнар.

23Дээрги-Чаяакчы израильчилерни узуткаар деп барган,
ынчалза-даа Ооң шилип алганы Моисей чонга болчуп,
оларны узуткавас кылдыр, Дээрги-Чаяакчының килеңин чайладыпкан+.

24Оон израильчилер Ооң сөзүнге бүзүревейн,
күзенчиг черни тоовайн барганнар+.
25Олар боттарының чадырларынга

Дээрги-Чаяакчының үнүн тооп дыңнавайн, хыйланып турганнар.

26Ол ынчан даңгыраглап:

«Оларны ээн кургаг ховуга чок кылып каар мен,

27оларның үре-салгалын чоннар аразынга узуткап каар мен,
өске чер-чурттарга тоо быдарадып каар мен» – деп турган+.

28Олар Фегор дагның бурганы Ваалга мөгейип,
амы-тыны чок дүрзүлерге салган өргүл эъди чип+,

29ажыл-херектери-биле Дээрги-Чаяакчыны килеңнедип турганнар.

Ынчан оларның аразынга айыыл-халап өөскүп үнген.

30А Финеес киржи берип, шииткел үндүрерге,
айыыл-халап соксай берген+.
31Бурган ол дээш Финеести
салгалдан салгал дамчып, кезээ мөңгеде чөптүг-шынныг кижи деп санаан+.

32Израильчилер Мериваның суунуң чанынга
Бурганны хорададып алганнар+,
Моисей ынчан олар дээш айыылга таварышкан:

33олар ооң сеткил-сагыжынга килеңни оттуруптарга,
ол бодунуң аксы-сөзүн тудуп шыдавайн барган+.

34Олар Дээрги-Чаяакчының узутказын дээни чоннарны узуткавааннар+,

35харын өске чоннар улузу-биле холужуп+,
оларның ёзу-чаңчылдарынга өөренип,

36оларның дүрзү-бурганнарынга мөгейгеш, дузакка туттурганнар+.

37Олар оолдар, кыстарын буктарга өргүл кылдыр салып турганнар+.

38Ханаанның дүрзү-бурганнарынга өргүл кылдыр салган
оолдар, кыстарының кем чок ханын төп,
ол черни бужартадып кааннар+.

39Кылган ажыл-херектери-биле боттарын бужартадып,
үүлгеткен херектери-биле самыыралга алзып турганнар.

40Дээрги-Чаяакчының килеңи Бодунуң чонунче кыптыгып,

Бодунуң өнчүзү болур улустан хөңнү калып,

41израильчилерни өске чоннар улузунуң холунга хүлээдип берген,
а демгилери оларны эдилеп эгелээн+.

42Дайзыннары дарлап-бастырга,
израильчилер оларның кадыг холунга кыстыртып алганнар+.

43Дээрги-Чаяакчы оларны хөй катап камгалаан+,
а олар аңаа удур үймээн үндүрер чөрүү сагыштыг турганнар,

Ол ынчан оларны бузуттары дээш берге байдалга киирип каан.

44Ынчалза-даа Дээрги-Чаяакчы
израильчилерниң кыйгызын дыңнап,
оларның кызагдадып алганын көрүп турган+.
45Олар-биле чарган чагыг-керээзин бодап,

Бодунуң өндүр улуг энерелинден оларны кээргеп+,

46израильчилерни тудуп алгаш барган бүгү чоннарның оларга
ээ-хайыралыг болур сагыжын оттурупкан+.

47Дээрги-Чаяакчы, Бурганывыс,
бисти камгалап көр;
Сээң ыдыктыг адыңны мактаар кылдыр,
Сээң мактал-хүндүң-биле чоргаарланыр кылдыр,
өске чоннар аразындан бисти бөлүп чыып көр.
48Израильдиң Бурганынга – Дээрги-Чаяакчыга
кажан-даа, кезээ мөңгеде алдар!

Бүгү чон: «Ындыг-ла болзунам!» деп чугаалазын+.

Аллилуйя!

106

106^1Дээрги-Чаяакчыга өөрүп четтириңер;

Ол ачылыг-дыр, Ооң энерели кезээ шагда үстүп төнмес-тир+.

2-3Дээрги-Чаяакчының камгалап кааны,
дайзынның холундан адырып кааны+,
өске чурттардан – чөөн болгаш барыын чүктерден,
соңгу чүктен болгаш далайдан бээр+ –
чыып эккелгени бүгү улус ынча деп чугаалазын.

4Израильчилер ээн кургаг ховуга улчуп-тояап,
чурттакчылыг хоорайга таварышпайн чораан.

5Аштап-суксап, амы-тыны хылдың кырында чораан.

6Ынчан олар кызагдаткаш,
Дээрги-Чаяакчыдан дуза дилеп кыйгырган –
а Ол түрегделден оларны камгалап,
7чурттакчылыг хоорайга чеде берзиннер дээш,
дорт орук-биле эдертип чорупкан.
8Олар Дээрги-Чаяакчыга
Ооң энерелдии дээш, кижи төрелгетенге кылган
кайгамчык чүүлдери дээш өөрүп четтирзин!
9Ол суксаан кижини хандырган,
аштаан кижини буян-биле тоттурган болгай+.

10Израильчилер демирге бектедип алгаш+,
дүмбей караңгыга качыгдап олурганнар+.

11Олар Бурганның сөстерин тооп дыңнавайн барган,

Дээди Өрүкүнүң күзел-соруун хүлээп көрбээн+.

12Дээрги-Чаяакчы оларның тура-хөөнүн
албадалдыг ажыл-биле чаажыктырарга, могап турупканнар,
а оларга дузалажыр кижи тывылбаан+.
13Олар кызагдаткаш,
Дээрги-Чаяакчыдан дуза дилеп алгырган,
Ол ынчан оларны түрегделден адырып каан;
14оларны дүмбей караңгыдан үндүре бергеш,
кинчи-бегин үзе шаап каапкан.
15Олар Дээрги-Чаяакчыга Ооң энерелдии дээш,
кижи төрелгетенге кылган
кайгамчык чүүлдери дээш өөрүп четтирзин!
16Ол хүлер хаалгаларны буза шапкаш,
демир дээктерни үреп каапкан болгай+.

17Мелегей улус бачыттыг оруктары
болгаш бузуттары дээш качыгдап турган.
18Олар кандыг-даа аъш-чемни чип албастап+,
өлүмнүң эжиин ажыдып киреринге чоокшулап келген+.

19Олар кызагдаткаш, Дээрги-Чаяакчыдан дуза дилеп алгырган,

Ол ынчан оларны түрегделден адырып каан.

20Ол Бодунуң айтыышкыны-биле оларны экиртип каан,
чевегге чыдарындан камгалап каан+.

21Олар Дээрги-Чаяакчыга Ооң энерелдии дээш,
кижи төрелгетенге кылган
кайгамчык чүүлдери дээш өөрүп четтирзин!

22Олар өөрүп четтириишкин өргүлүн Аңаа эккеп салзын+,

Ооң ажыл-херектериниң дугайында ырлашпышаан медээлезин.

23Корабльдарга далайже эжиндирип үнген,
сугларның делгемнеринге ажыл-үүлезин кылып чоруткан далайжылар

24Дээрги-Чаяакчының ажыл-херектерин,
кайгамчык чүүлдерин далайга чорааш, көрүп турган.

25Ол дужаарга, күштүг шуурган хадып,
далайның чалгыгларын бедидир диргелдирип турган+.

26Далайжылар дээрже өрү үнүп,
далайның дүвүнче куду бадып турган,
оларның тура-соруу айыыл-халаптардан эстип-хайлып калган;

27эзирик улус ышкаш, ол-бо долганып, тендирээннер+,
оларның арга-мергежили херекчок чүве апарган.

28Олар кызагдаткаш,

Дээрги-Чаяакчыдан дуза дилеп кыйгырган,

Ол ынчан оларны түрегделден адырып каан.

29Ол дужаарга, шуурган шуут ыржымналдыр оожургап,
чалгыглар ыыт-шимээн чок барган+.

30Чалгыглар дагжаваска, далайжылар өөрүп-хөглей берген,

Дээрги-Чаяакчы оларны күзеп-чүткээн өртээлинге эккелген.

31Олар Дээрги-Чаяакчыга Ооң энерелдии дээш,
кижи төрелгетенге кылган
кайгамчык чүүлдери дээш өөрүп четтирзин!

32Олар Ону чоннуң чыыжынга кымдан арттыр мактазын,
баштыңнарның чөвүлелинге алдаржытсын!

33Дээрги-Чаяакчы хемнерни ээн кургаг хову кылдыр,
суг баштарын – кургаг чер кылдыр хуулдуруп турар+;

34үнүш-дүжүткүр черни, ында чурттаан улустуң бачыды дээш,
кужурлуг чер кылдыр хуулдуруп турар+.

35Ол ээн кургаг ховуну хөлче,
кадып кургаан черни – суг бажынче хуулдуруп+,

36аштаан улусту аңаа чурттадып каар.

Олар боттарының чурттаар хоорайын тудуп алгаш,

37шөлдерге тараазын тарып, виноград сыптарын олуртуп,
элбек дүжүттү, чимистерни ажаап, чыып алыр.

38Дээрги-Чаяакчы улуска ачы-буянын хайырлап турар,
олар аажок өзүп-көвүдээр, оларның мал-маганын Ол немеп бээр+.

39А олар дарлалга, айыыл-халапка,
качыгдалга бастырткаш, эвээжей бээрге,

40Дээрги-Чаяакчы ызыгууртаннарны бак ат-биле бүргээш,
орук-чирик чок ээн черге азып-тояарынче албадаптар+.

41А ядыы кижини түрегделден ушта тыртып+,
ооң өг-бүлезин, кодан хойну дег, өстүрүп-көвүдедип турар.

42Ак сагыштыг улус ону көргеш, өөрүп турар+,
а бузуттуглар шупту аксын хаап алыр+.

43Мерген угаанныг кижи бо чүүлдү чүрээнге кадагалап алзын+,

Дээрги-Чаяакчының энерелин бодап чорзун.

107

(Ыд. ыр. 56:8-12; 59:7-14)

107^1Мизмор-ыр. Давидтии.

2Бурганым, мээң чүрээм быжыг соруктуг+,
сеткилимниң ханызындан
Сени алгап ырлап, алдаржыдар мен!
3Чанзы биле чадаган, одунуңар!+
Эртенги хаяаны оттурайн!

4Дээрги-Чаяакчы, мен Сени чоннар аразынга мактаар мен,
аймактар аразынга алгап ырлаар мен.

5Сээң энерелиң дээрлерден бедик,

Сээң шынчы чорууң булуттарга үзүп турар+.

6Бурганым, дээрлерден-даа бедидир көдүртүп, мактат,

Сээң алдарың бүгү чер-делегей кырынга чайынналзын!

7Бодуңнуң ынак улузуңну күчү-күжүң-биле камгалап,
меңээ харыылап көр.

8Бурган Бодунуң ыдыктыг өргээзинге мынча дээн:

«Сихем хоорайны+ өөрүшкүлүг үлеп-хуваар мен,
Сокхот шынааны хемчээп-хуваар мен+:
9Галаад биле Манассияның черлери – Мээңии,
Эфремниң чери – Мээң бажымда куяк бөрт,
Иуданың чери – Мээң даянгыыжым болур;

10а Моавтың чери – Мээң бут чуур таваам болур,

Эдомнуң черин сапыым таптай базар.

Филистим черни тиилээним дээш өөрүп-байырлаар мен».

11Быжыглаттынган хоорайже кым мени киире бээрил?

Эдомче кым мени чедирерил?

12Сен эвес сен бе, бисти каапкан Бурганывыс?

Бистиң аг-шериивис-биле кады үнмезиң ол бе?

13Кызагдаткан биске дузалап көр,
кижи амытандан кээр дуза – хоозун идегел болгай+.

14Бурганның ачызында күжүвүстү көргүзер бис:

дайзыннарывысты Ол таптай базып каар.

108

Хөгжүм башкарыкчызынга. Давидтии. Мизмор-ыр.

1Алгап мактап турар Бурганым, ыыт чок барба!+

2Бузуттуглар, нүгүлчүлер аксы-дылын менче кызаңнадып,
мээң-биле мегелеп чугаалажып турлар+;

3көөр хөңнү чок сөстери-биле бүзээлеп, чылдагаан чок черге
мээң-биле дайылдажып турлар+.

4Оларга ынак-даа болзумза, меңээ удурланып турлар,
а мен мөргүп тур мен.

5Буянымга бузут-биле+,
ынак сеткилимге – көөр хөөн чок чорук-биле
харыылап турлар.

6Дайзынымны бузуду дээш кезедип көрем,
удурланыкчызы аңаа удур херечилезин+.

7Шииткел черинге дайзыным буруудап үнзүн,
ооң мөргүлүн безин бачыт кылдыр саназын+.

8Ооң назы-хары кызырылзын,
өске кижи ооң эрге-дужаалын эдилезин+.

9Дайзынымның ажы-төлү адазы чок артсын,
алган кадайы дулгуяк апарзын+.

10Уруг-дарыы аал-оранының
бузундуларын каггаш, диленип, улчузун+.

11Ооң бүгү өнчү-хөреңгизин чээли кылган улус былаап алзын,
ажыл-ижиниң үре-түңнелин өске улус үптеп алзын.

12Аңаа ээ-хайыралыг кижи тывылбазын,
ажы-төлүн кээргеп көөр кижи турбазын.
13Үре-салгалының хуу-салымы – өлүм болзун;
дараазында салгалга оларның ады шуут уттундура берзин+.

14Дээрги-Чаяакчыга ооң ада-өгбезиниң
кем-буруузу уттундурбазын,
ооң авазының бачыт-багы өршээттирбезин+.
15Дээрги-Чаяакчыга
оларның бачыттары кезээде көскү болзун+,
чырык черден оларның дугайында
сактыышкынны Ол балап каапсын+.

16Чүге дээрге мээң дайзыным улуска
энерел көргүзерин уткан-дыр,
ядыы-түреңги, чүрээ ундараан кижини
өлүрерин бодап, истеп-сүрүп турган-дыр.

17Дайзыным каргыш салырынга хандыкшаан турду –
салган каргыжы дедир ээп келзин;
улуска йөрээл салырын күзеведи –
алгыш-йөрээл оон ырай берзин.
18Каргышты ол, хеп ышкаш, кедип алзын,
каргыш, суг дег, иштинче сиңип кирзин,
үс дег, эът-кежинче сиңип кирзин+.
19Каргыш ооң мага-бодун шыпкан хеви дег,
үргүлчү куржанып чоруур куру дег апарзын.
20Ол бүгүнү Дээрги-Чаяакчы меңээ удур
бак чүве чугаалап чоруур удурланыкчыларым-биле кылзын.

21А Сен Бодуңнуң адыңны бодап, меңээ буяндан көргүзем,

Дээрги-Чаяакчы, Дээргим; Сээң энерелиң ачылыг-дыр+.

Мени камгала, чүге дээрге

22чөгенчиг күжүр-дүр мен+, чүреккейим качыгдап тур.

23Хөлеге дег, чидип бар чыдыр мен+,
шартылаа-даа дег, сывыртадып чор мен+.

24Шээрленгеш, дискектерим суларады,
арып-дорааш, дөрт сөөк болдум.

25Дайзыннарым мурнунга адым баксырады,
мени көргеш, олар баштарын чайып, шоодар-дыр.

26Дээрги-Чаяакчы, Бурганым, дузалап көр,
энерелдииң-биле камгалап көр.
27Сээң холуң камгалаан деп,
Дээрги-Чаяакчы ынчаар кылган-дыр деп,
дайзыннарым билип алзын.

28Олар мени каргап турлар, а Сен – алгап-йөрээп көрем;
халдап келген улус бак атка кирзин, а Сээң чалчаң амыразын.

29Меңээ удурланыр улус бак ат-биле шыптынзын,
ыядыын хеп дег кедип алзын+.

30Хөй улус мурнунга Дээрги-Чаяакчыга өөрүп четтирейн,
аксы-сөзүм Ону алгап-мактазын.

31Түреңги кижини шиидип турар улустан камгалаар дээш,

Ол ооң-биле турар+.

109

Давидтии. Мизмор-ыр.

1Дээрги-Чаяакчы мээң дээргимге+:

«Дайзыннарыңны буттарың адаанга эккеп салбаан шаамда+,

Мээң оң таламга олур» – дээн+.

2Сээң эрге-күжүң демдеглээн мергени

Дээрги-Чаяакчы Сион дагдан+ сунар –
сени бүзээлээн дайзыннарыңны чагырар сен+.

3Аг-шерииңни ыдык дагларже эдертип аппаарың хүнде
чонуң сеңээ эки туразы-биле чедип кээр;
даң хаяазы чырып орда, шалың дүшкен ышкаш,
аныяк эрлериң сеңээ чедип кээр[*].

4Дээрги-Чаяакчы өскерлиш чок даңгыраан берип+:

«Мелхиседек+ ышкаш, сен кезээ мөңгеде

Бурганның бараалгакчызы сен» – дээн+.

5Дээрги сээң-биле кады-дыр.

Ол Бодунуң килеңиниң хүнүнде хааннарны чылча шаап каар+.

6Бүгү чоннарны Ол шиидерге+, чер кырын мөчү-сөөктер долар;
чер болганга Ол дайзыннарының баштарын чара шавар+.

7Хаан орук ара дамырак сугну ижер, ынчангаш бажын көдүрер.

110

110^1Аллилуйя!

א

Мөзүзү эки улустуң ниитилел-чыыжынга+

ב

бүгү-ле чүлдү-чүрээм-биле

Дээрги-Чаяакчыны алдаржыдып тур мен!+

ג

2Дээрги-Чаяакчының ажыл-херектери өндүр улуг+,

ד

оларга ынак бүгү улуска билип алыксанчыг.

ה

3Ооң ажыл-херээ – чайынналчак алдар-макталдыг;

ו

Ооң чөптүү кезээ мөңгеде артып каар+.

ז

4Дээрги-Чаяакчы Бодунуң кайгамчык чүүлдерин
уттундурбас кылып кагды;

ח

Ол кээргээчел болгаш ээ көрнүүчел-дир+.

ט

5Оон коргар улуска аъш-чемни Ол берип турар-дыр,

י

Бодунуң чагыг-керээзин кезээ мөңгеде утпас-тыр+.

כ

6Ол Бодунуң чонунга өске чоннарның ээлээн черин берип,

ל

ажыл-херектериниң күчү-күштүүн ооң-биле көргүстү.

מ

7Ооң холдарының ажыл-херектери –
алыс шынныг болгаш чөптүг;

נ

Ооң бүгү чагыгларынга идегеп болур –

ס

8олар кезээ мөңгеде доктааттынган,

ע

алыс шын болгаш чөптүг чорук-биле тургустунган.

פ

9Ол Бодунуң чонунга хосталыышкынны хайырлаан+,

צ

Бодунуң чагыг-керээзин кезээ мөңгеде берип каан;

ק

Ооң ады ыдыктыг болгаш сүрээденчиг+.

ר

10Дээрги-Чаяакчыдан коргары – мерген угаанның үнер дөзү+.

ש

Ооң чагыгларын күүседип турар бүгү улус чарт угаанныг+.

ת

Дээрги-Чаяакчыга мактал кезээ мөңгеде артар.

111

111^1Аллилуйя!

א

Дээрги-Чаяакчыдан коргар,

ב

Ооң айтыышкыннарынга аажок ынак кижи амыр-чыргалдыг!+

ג

2Чер кырынга ол кижиниң үре-салгалы күш-шыдалдыг болур,

ד

мөзүзү эки улустуң салгалы йөрээттирер+.

ה

3Элбекшил биле эртине-байлак ооң аал-оранында турар,

ו

ооң чөптүү кезээ мөңгеде артып каар+.

ז

4Дүмбей караңгы турда, мөзүзү эки улуска чырык чырып кээр+.

ח

Ындыг улус кээргээчел, ээ көрнүүчел, чөптүг[*].

ט

5Буянныг кижи өршээлдиг, улуска чээли бээр+,

י

бодунуң ажыл-херектерин чөптүү-биле чорудар[*].

כ

6Ол кезээ мөңгеде тендиш дивес.

ל

Чөптүг-шынныг кижи дугайында сактыышкын
мөңге тураскаал бооп артып каар+.

מ

7Ындыг кижи бак медээлер дыңнаарындан кортпас,

נ ооң чүрээ Дээрги-Чаяакчыга идегеп, чайгылыш чок болур+.

ס

8Ооң чүрээ туруштуг, коргуш чок –

ע

ол алызы барып, дайзыннарының буураарын көөр+.

פ

9Ол кижи ядыы улуска ачы-дузаны элбээ-биле берип турар+,

צ

ооң чөптүг-шынныг чоруу кезээ мөңгеде артып каар+,

ק

күчү-күжү улгадып, алдаржыыр.

ר

10Бузуттуг кижи ону көргеш, анчыгзынып,

ש

диштерин кыжырадыр+ база эстип чиде бээр.

ת

Бузуттугларның күзел-бодалы узуткаттырар.

112

112^1Аллилуйя!

Дээрги-Чаяакчының чалчалары, Ону алгап-мактаңар,

Ооң адын алгап-мактаңар!

2Дээрги-Чаяакчының ады амдыгааштан эгелээш,
кезээ мөңгеде алгадып-йөрээттирзин+.

3Хүн үнер черден хүн ажар черге чедир

Дээрги-Чаяакчының ады алдаржызын+.

4Дээрги-Чаяакчы бүгү чоннарның кырында өрү көдүрткен+,

Ооң алдары дээрлерден бедик+.
5Дээрги-Чаяакчы Бурганывыс ышкаш кым барыл?+
Ол бедикте саадап орар,

6дээр биле черни көөр дээш, куду алзы ээгип турар+.

7Ол довурактан ядыы кижини тургуза тыртып,
боктан түреңги кижини көдүрүп турар+;
8ону баштыңнарның,

Бодунуң чонунуң баштыңнарының чанынга олуртуп турар.

9Аал-оранында үре-төл чок херээженни

Ол ажы-төлүнге өөрээн ава кижи кылдыр хуулдуруп турар+.

Аллилуйя!

113

113^1Израильчилер Египеттен үне бээрге,

Иаковтуң салгалы хары чондан чоруй баарга+,
2Иудея – Бурганның ыдыктыг чери,
Израиль – Бурганның ээлээн чери болу берген.

3Далай Ону көрүп кааш, Оон дезип маңнап турган+,

Иордан хем дедир ага берген;+
4даглар ынчан кошкарлар дег халып,
тейлер хураганнар дег шурап турган+.

5Далай, сен канчап бардың, чүге дезип маңнаарың ол?

Иордан, чүге дедир агарың ол?

6Даглар, силер чүге кошкарлар дег халыдыңар,
тейлер, силер чүге хураганнар дег шурадыңар?

7Дээргиниң мурнунга коргуп сириле, чер-делегей,

Израильдиң Бурганының мурнунга коргуп сириле+.

8Дээрги хаяны – терең хөл кылдыр+,
дашты – суг бажы кылдыр хуулдурган[*].

9Бисти эвес, Дээрги-Чаяакчы, бисти эвес,
а Бодуңнуң адыңны алдаржыт;
энерелдииң-биле, шынчы чорууң-биле Бодуңну алдаржыт.

10Өске чоннар улузу:

«Оларның Бурганы кайдал?» – деп айтырар чүзүл?+

11Бистиң Бурганывыс – дээрлерде+;

Ол күзээн-не чүүлүн боттандырып турар+.

12А ол чоннарның дүрзү-бурганнары –
алдын болгаш мөңгүнден бүткен, кижи холу шуткаан чүүлдер-дир+.

13Ол чүүлдер аастарлыг-даа болза, чугаалавас;
карактарлыг-даа болза, көрбес+;
14олар кулактарлыг-даа болза, дыңнавас;
думчуктарлыг-даа болза, чыт тыртпас;

15олар холдарлыг-даа болза, суйбап билип албас;
буттарлыг-даа болза, кылаштавас+;
оларның өктери үн үндүрбес.

16Ындыг дүрзү-бурганнарны кылып турар, оларга идегээр бүгү улус
шак ол дүрзүлеринге дөмейлежи берзин+.

17А израильчилер Дээрги-Чаяакчыга идегээр:

Ол – оларга дузалап чоруур дозуг-камгалал.

18Аароннуң салгалы Дээрги-Чаяакчыга идегээр:

Ол – оларга дузалап чоруур дозуг-камгалал+.

19Дээрги-Чаяакчыдан коргуп чоруурлар Аңаа идегээр:

Ол – оларга дузалап чоруур дозуг-камгалал.

20Дээрги-Чаяакчы бисти бодап, ачы-буянын хайырлазын:

израиль чонга ачы-буянын хайырлазын,

Аароннуң салгалынга ачы-буянын хайырлазын,

21Оон коргуп чоруур улуска ачы-буянын хайырлазын –
улуг-биче дивейн, ачы-буянын хайырлазын.

22Дээрги-Чаяакчы ачы-буянын силерге-даа,
ажы-төлүңерге-даа немей берзин+.

23Дээрги-Чаяакчы – дээр биле черниң Чаяакчызы
силерни алгап-йөрээн-дир.

24Дээр – Дээрги-Чаяакчыныы,
а черни Ол кижи төрелгетенге хайырлаан.

25Алдыы оранның шыпшыңынче бада берген өлүг улус

Дээрги-Чаяакчыны алгап-мактаар эвес+,

26бис харын амдыгааштан эгелээш,
кезээ мөңгеде Ону алгап-йөрээр бис+.

Аллилуйя!

114

114^1Дээрги-Чаяакчыга ынак-тыр мен+:

Ол мээң мөргүл кылган үнүмнү дыңнап кагды,
2Бодунуң кулаан менче ээктирди;
назыным дургузунда Ону кыйгырар мен.
3Өлүмнүң дузаа мени боой тудуп алды+,
өлүглер оранының какпазы мени хап алды,
кызагдаашкын биле айыыл-халапка алыстым.

4Мен ынчан Дээрги-Чаяакчының адын адап, диледим:

«О, Дээрги-Чаяакчы, мени адырып көр!»

5Дээрги-Чаяакчы ээ көрнүүчел, чөптүг,

Бурганывыс ээ-хайыралдыг+.

6Дээрги-Чаяакчы бөдүүн улусту кадагалаар –
мен түрей бээримге, Ол камгалады.

7Сеткил-сагыжым амыр-дышка бүргетсин,
Дээрги-Чаяакчы меңээ буянын хайырлаан-дыр+.
8Дээрги-Чаяакчы, Сен мени өлүмден,
карактарымны – ыглаарындан,
буттарымны – тептигип кээп дүжеринден чайлаткан сен+.

9Дириглер оранынга+

Дээрги-Чаяакчыга дыңнангыр амыдыраар мен[*].

115

115^1«Базындырганым аажок» деп тура безин,

бүзүрелим чидирбээн мен+[*].

2Сеткил-хөңнүм доюлгаштың:

«Мегелевес кижи чок» – деп чугаалаан мен+.

3Дээрги-Чаяакчының меңээ хайырлаан
бүгү буяны дээш, чүнүң-биле харыылаар мен?+

4Камгалалдың дашказын хүлээп аар мен,

Дээрги-Чаяакчының адын мактап кыйгырар мен.

5Дээрги-Чаяакчыга берген даңгырактарымны

Ооң бүгү чонунуң мурнунга күүседир мен+.

6Дээрги-Чаяакчыга бердинген улустуң өлүмү дээш Ол муңгараар+.

7О, Дээрги-Чаяакчы! Мен Сээң чалчаң мен, шын,
Сээң чалча херээжениңниң оглу мен+,
Сен мени кинчи-бектен адырып кагдың.

8Өөрүп четтириишкин өргүлүн Сеңээ эккеп салыр мен+;

Дээрги-Чаяакчының адын кый деп, мактаар мен.
9Дээрги-Чаяакчыга берген даңгырактарымны
Ооң бүгү чонунуң мурнунга күүседир мен;

10Дээрги-Чаяакчының өргээзиниң мурнунга, Иерусалимге күүседир мен.

Аллилуйя!

116

116^1Бүгү чоннар, Дээрги-Чаяакчыны алгап-мактаңар;

бүгү аймактар, Ону алдаржыдыңар+.

2Ооң биске энерели өндүр улуг-дур+,

Дээрги-Чаяакчының шынчы чоруу кезээ мөңгеде артар-дыр.

Аллилуйя!

117

117^1Дээрги-Чаяакчыга өөрүп четтириңер; Ол ачылыг-дыр,

Ооң энерели кезээ шагда үстүп төнмес-тир+.

2Израиль чон: «Ооң энерели кезээ шагда
үстүп төнмес-тир!» – деп чугаалазын.

3Аароннуң үре-салгалы: «Ооң энерели кезээ шагда
үстүп төнмес-тир!» – деп чугаалазын.

4Дээрги-Чаяакчыдан коргар бүгү улус:

«Ооң энерели кезээ шагда
үстүп төнмес-тир!» – деп чугаалазын.

5Кызагдаашкынга таварышкаш, Дээрги-Чаяакчыны кыйгырдым –

Ол мени дыңнап кааш, делгем шөлээн черже үндүрүп каан+.

6Дээрги-Чаяакчы мээң таламда-дыр, корткан херээм чүл,
кижи амытан меңээ чүнү кылып шыдаарыл?+

7Дээрги-Чаяакчы меңээ дузалаар:

дайзыннарым буураашкынын көрүп каар мен+.

8Дээрги-Чаяакчыдан хоргадал алыры
кижи амытанга ынанырындан канчап-даа дээре+.

9Дээрги-Чаяакчыдан хоргадал алыры
баштыңчыларга ынанырындан канчап-даа дээре.

10Бүгү чоннар мени бүзээлеп келгеннер+,
ынчалза-даа Дээрги-Чаяакчының ады-биле оларны ойтур шаптым.

11Олар мени бүгү чүктерден бүзээлеп келгеннер,
ынчалза-даа Дээрги-Чаяакчының ады-биле оларны ойтур шаптым.

12Олар мени арылар ышкаш үглеп келгеннер,
ынчалза-даа, отка кыпкан тенниг хараган дег,
дүрген хып, өже бергеннер,

Дээрги-Чаяакчының ады-биле оларны ойтур шаптым.

13Кээп ушсун дээш, күш-биле иткеннер,
ынчалза-даа Дээрги-Чаяакчы меңээ дузалады.

14Дээрги-Чаяакчы – күчү-күжүм болгаш ырым;

Ол мээң Камгалакчым болду+.

15Чөптүг-шынныг улустуң оран-саваларында
камгалал дээш өөрүшкүлүг ыыт-шимээн дыңналган:

«Дээрги-Чаяакчының холу күчү-күжүн көргүскен!+

16Дээрги-Чаяакчының холу бедидир көдүрүлген,

Ооң холу күчү-күжүн көргүскен!»

17Өлбес мен, харын амыдырап,

Дээрги-Чаяакчының ажыл-херектерин медээлээр мен+.

18Дээрги-Чаяакчы мени шыңгыы кезеткен,
ынчалза-даа өлүмге хүлээдип бербээн.

19Чөптүг-шынныг улустуң кирер эжик-хаалгазын
меңээ ажыдып бериңер+:

ынаар кире бергеш, Дээрги-Чаяакчыны алдаржыдайн.

20Ол эжик – Дээрги-Чаяакчыныы-дыр:

чүгле чөптүг-шынныг улус ону ажыдып кире бээр+.

21Дээрги-Чаяакчы, Сеңээ өөрүп четтирип тур мен –
мени дыңнап кагдың, Камгалакчым болу бердиң.

22Тудугжуларның херекчок дээш, октапкан дажы
эң чугула даш апарган+;

23Дээрги-Чаяакчы ынчалдыр кылган, ону көөрү биске кайгамчык-тыр!

24Бо хүн дээрге Дээрги-Чаяакчының биске
өөрүп-хөглезин дээш берген хүнү-дүр[*].

25О, Дээрги-Чаяакчы, бисти камгалап көрем!

О, Дээрги-Чаяакчы, үүле-херээвис чедимчелиг болзун!

26Дээрги-Чаяакчының өмүнээзинден
кел чыдар кижи алгадып-йөрээтсин!+

Силерни Дээрги-Чаяакчының өргээзинден
алгап-йөрээп тур бис.

27Дээрги-Чаяакчы – Бурган-дыр.

Ол биске чырыкты эккеп берген+.

Өргүл малын хүлүп-шарааш, өргүл бедигээжинче эккелиңер.

28Сен – мээң Бурганым сен, Сеңээ өөрүп четтирер мен.

Бурганым Сени кымдан арттыр мактаар мен.

29Дээрги-Чаяакчыга өөрүп четтириңер;

Ол ачылыг-дыр,

Ооң энерели кезээ шагда үстүп төнмес-тир+.

118

א

(алеф)

1Бодунуң эртер оруктарынга кем-буруу үүлгетпес+,

Дээрги-Чаяакчының хоойлузун сагып чоруур улус амыр-чыргалдыг!

2Ооң доктаалдарын кадагалап,
бүгү чүлдү-чүрээ-биле Олче чүткүп чоруур улус амыр-чыргалдыг!

3Ооң оруктары-биле чорааш, олар бузут үүлгетпес+.

4Сээң чагыгларыңны быжыы-биле кадагалаарын дужааган сен.

5Мээң оруктарым Сээң дүрүмнериңни сагыырынче угланган болзун!

6Ынчан мен Сээң шупту айтыышкыннарыңче
ылавылап көргеш, бак атка кирбес мен+;
7Сээң чөптүг шиитпирлериңни шинчилеп,
шынныг чүрээм-биле Сени мактаар мен;
8Сээң дүрүмнериңни кадагалаар мен –
мени шуут кагбайн көр!+

ב

(бет)

9Аныяк оол бодунуң оруун бачыттан канчап арыглап аарыл?+

Сээң сөзүңнү кадагалап чорааш!

10Бүгү чүлдү-чүрээм-биле Сенче чүткүп чор мен+,

Сээң айтыышкыннарыңны күүседиринден чайлаар арга меңээ бербе.

11Сеңээ удур бачыт үүлгетпес дээш,

Сээң сөзүңнү чүрээмде шыгжап чор мен+.

12Дээрги-Чаяакчы, Сеңээ алдар!

Бодуңнуң дүрүмнериңге мени өөредип каг+,

13Сээң аксыңдан үнген шупту шиитпирлерни
бодумнуң аксы-сөзүм-биле медээлээр мен+.

14Сээң доктаалдарыңның айтып берген оруун эдерип,
эртине-байлактың кандыызынга-даа дег, өөрүп чор мен+.

15Сээң чагыгларың дугайында бодап,
оруктарыңче топтап көөр-дүр мен+.

16Сээң дүрүмнериң дээш өөрүп-хөглеп чор мен,
сөзүңнү утпас мен!

ג

(гимел)

17Бодуңнуң чалчаңга ачы-буяндан көргүс,
ынчан дириг артып, сөзүңнү кадагалаар мен.
18Мээң карактарымны ажыдып бер –

Сээң хоойлуңдан тыптыр кайгамчык чүүлдерни көрүп алыйн.

19Чер-делегейде түр када турумчуп алган кижи-дир мен+,

Бодуңнуң айтыышкыннарыңны менден чажырбайн көр.

20Сеткил-сагыжым Сээң шиитпирлериңни үргүлчү күзеп,
оларже доктаадыр аргажок чүткүп чоруур+.

21Адыыргак улусту чемелээр сен,

Сээң айтыышкыннарыңдан өскээр барган улус каргаттырар+.

22Дора көрүүшкүн биле бак атты менден ап каавыт –

Сээң доктаалдарыңны кадагалап чоруур болгай мен.

23Чагырыкчылар меңээ удур сүлчээ кылып тур+,
а Сээң чалчаң мен дүрүмнериңни хандыр бодап олур мен.

24Сээң доктаалдарың – өөрүшкүм-дүр,
дүрүмнериң – сүмелекчилерим-дир.

ד

(далет)

25Довуракка хөмдүрүп каар деп бардым,
Бодуңнуң сөзүң ёзугаар мени диргизип көр.
26Мээң-биле чүү болганын Сеңээ чугааладым,
а Сен меңээ харыыладың – ам меңээ дүрүмнериң өөредип каг.

27Чагыгларың оруун угаап билип аар аргадан бер,
ынчан Сээң кайгамчык чүүлдериң дугайында
хандыр боданыр мен.

28Сеткил-сагыжым ундаралдан эстип чидер деп тур+,

Бодуңнуң сөзүң ёзугаар мени быжыктыр.

29Мегениң оруундан мени чайлат,
хоойлуң-биле менче ээ көрүн.

30Шынның оруун шилип алган мен,

Сээң шиитпирлериң-биле чөпшээрежип чоруур мен.

31Дээрги-Чаяакчы, Сээң доктаалдарыңдан
салдынмайн халбактаныр мен –
адымны баксыратпайн көр!

32Сен мээң чүрээмге делгемнерни ажыдып бээриңге,
айтыышкыннарың оруу-биле дүрген маңнаптар мен.

ה

(хе)

33Дээрги-Чаяакчы, дүрүмнериң оруун меңээ айтып бер,
төнчүзүнге чедир оон өскээр барбас мен.

34Мени угаан киир сурга, ынчан Сээң дүрүм-хоойлуңну сагып,
ону бүгү чүлдү-чүрээм-биле кадагалаар мен+.
35Айтыышкыннарың оруу-биле
мени эдерт – күзээн чүвем ол-дур.
36Мээң чүрээмни ажык-кончааже эвес+,
а Сээң доктаалдарыңче ээлдирип көр.
37Хоозун чүүлдер көрбес кылдыр,
карактарымны өскээр көрүндүрүп көр,

Бодуңнуң орууңга мени амы-тынныг арттырып көр.

38Чалчаң Сенден коргуп чорзун дээш,
Бодуңнуң сөзүңнүң шынныын аңаа көргүс.
39Сээң шиитпирлериң ачылыг болгай,
ынчангаш бак атка киреринден мени чайлат –
коргар чүвем ол-дур.
40Сээң чагыгларыңны күүседирин күзеп тур мен,
Бодуңнуң чөптүүң-биле мени тынгарып көр.

ו

(вав)

41Сээң энерелиң мээң-биле кады болзун, Дээрги-Чаяакчы,

Сээң сөзүң ёзугаар камгалалың меңээ келзин.

42Ынчан мени дора көрген кижиге
харыылаар аргалыг болур мен+ –
чүге дээрге идегелим Сээң сөзүңде болгай.

43Аксы-дылымдан чүгле шынныг сөстер үнер кылдыр кылып каг –

Сээң шиитпирлериңге идегеп турар болгай мен.
44Сээң хоойлуңну кезээ шагда,
кезээ мөңгеде кадагалаар мен;
45Сээң чагыгларыңче чүткүп чораан болгаш,
хостуг-шөлээн чоруур мен;
46Сээң доктаалдарың дугайында
хааннар мурнунга ыятпайн чугаалаар мен+;
47ынакшааным айтыышкыннарың
өөрүшкүнү хайырлаар+;

48ынакшааным айтыышкыннарыңче холдарым сунар мен,
дүрүмнериң дугайында хандыр боданыр мен.

ז

(зайин)

49Бодуңнуң чалчаңга чугаалааның,
идегелди меңээ берип келген сөзүңнү бодап келем –

50Сээң сөзүң мени тынгарар болду –
түрегдээн үемде аргалалды ынчангаш ап турдум.

51Адыыргак улус мени аажок кочулап турган-даа болза+,

Сээң хоойлуңдан өскээр барбаан мен.

52Шаг шаанда берген шиитпирлериңни
бодап келгеш, аргалалды ап турдум, Дээрги-Чаяакчы.

53Сээң хоойлуңга чагыртпайн турар бузуттуг улус көргеш,
хөлзеп хорадаар-дыр мен+.

54Түр када турумчуп алганым чер-делегейге+

Сээң дүрүмнериң дугайында ырлап чордум.

55Дээрги-Чаяакчы, дүне када Сээң адыңны бодап,
хоойлуңну кадагалап келдим.

56Сээң чагыгларыңны кадагалап чоруур боорумга,
мээң салым-чолум ындыг болуп турар.

ח

(хет)

57«Дээрги-Чаяакчы, мээң хуу-салымым+

Сээң сөстериңни сагыырында» – деп чугаалаан мен.

58Бүгү чүлдү-чүрээм-биле Сенден ээрежип дилеп тур мен:

Бодуңнуң сөзүң ёзугаар менче ээ көрнүп көр.

59Бодумнуң оруктарым дугайында бодангаш,
буттарымны Сээң доктаалдарыңче углап келдим.

60Сээң айтыышкыннарыңны
сагыыр дээш далажып, бичии-даа саадавадым.

61Бузуттуг улустуң четки-дузаа
мени ораап-баглап алза-даа+, Сээң хоойлуңну утпаан мен.

62Чөптүг шиитпирлериң дээш, дүн ортузунда

Сеңээ өөрүп четтирип туруп кээр-дир мен+.

63Сенден коргуп, чагыгларыңны кадагалап чоруур
кандыг-даа кижиге эш боор мен.

64Сээң энерелиң чер-делегейни бүргей алган+,
мени дүрүмнериңге өөредип каап көр, Дээрги-Чаяакчы.

ט

(тет)

65Бодуңнуң сөзүң ёзугаар
чалчаңга ачы-буянны көргүскен сен, Дээрги-Чаяакчы.

66Сээң айтыышкыннарыңга бүзүрээр болгай мен –
шын билип алыышкынга база билигге мени өөредип каг.

67Базындырып аарым бетинде будалып чораан мен,
а ам Сээң сөзүңнү кадагалап чор мен.

68Буянныг-дыр сен+, ажыл-херектериң-даа буянныг-дыр,

Бодуңнуң дүрүмнериңге мени өөредип каг.

69Адыыргак улус мени нүгүлдеп турар-даа болза,
бүгү чүлдү-чүрээм-биле Сээң чагыгларыңны кадагалаар мен+.

70Ол улустуң чүректери чагланып, дөгейлени берген+,
а мен Сээң хоойлуң дээш өөрүп чор мен.

71Базындырганым меңээ буян болду+,
ооң ачызында Сээң дүрүмнериңни өөренип аар мен.

72Сээң аксыңдан дыңнааным хоойлу
меңээ муң-муң алдын, мөңгүн чоостардан дээре+.

י

(йод)

73Сээң холдарың мени чаяап, боттандырып каан+;
ам мени угаан киирип каг – айтыышкыннарыңга өөренип аайн.

74Сенден коргар улус мени көрүп кааш,

Сээң сөзүңге идегелим дээш өөрүп-байырлаар+.

75Дээрги-Чаяакчы, сээң шиитпирлериңниң чөптүүн,
мени базынганыңның шынныын билир мен.
76Сээң энерелиң Бодуңнуң сөзүң ёзугаар
чалчаң меңээ аргалал болзун.
77Мени тынгарып, өршээлиң меңээ чедип келзин,
Сээң хоойлуң мени өөртүп чоруур болгай.
78Адыыргак улустуң ады баксыразын –
оларның мени дарлап турары чөптүг эвес-тир,
а мен Сээң чагыгларың дугайында хандыр бодап чор мен.

79Сенден коргар,

Сээң доктаалдарыңны хүлээп көөр улус менче ээп келзин.

80Сээң дүрүмнериңге хамаарыштыр
чүрээм буруу чок болзун, ынчан мээң адым баксыравас+.

כ

(каф)

81Сээң хайырлаарың камгалалды манааш,
сеткил-сагыжым ийлеп, Сээң сөзүңге идегеп чор мен.

82Сээң сөзүңнүң боттанырын манааш, карактарым имистелип өштү+,
кажан мени аргалап кээр сен?

83Отка дырыштыр каткан көгээржик дег апардым,
ынчалзажок дүрүмнериң утпадым.

84Чалчаң мээң манаар үем ам кайы хире артканыл?

Мени истеп-сүрген улусту шиидер үең кажан кээрил?+

85Адыыргак улус Сээң хоойлуңга чөрүштүр
меңээ оңгарлар казып кагды+.
86Сээң шупту айтыышкыннарың шынныг,
а демги улустуң мени истеп-сүрүп турары
чөптүг эвес-тир – меңээ дузала!
87Мени чер кырынга узуткап каар частылар,
ынчалзажок Сээң чагыгларыңны тоовайн барбаан мен.

88Бодуңнуң энерелиң ёзугаар мени амы-тынныг арттырып көр,
ынчан Сээң аксыңдан үнген доктаалдарны кадагалаар мен.

ל

(ламед)

89Дээрги-Чаяакчы, Сээң сөзүң дээрлерде кезээ мөңгеде тургустунган+.

90Сээң шынчы чорууң салгалдан салгал дамчып артып каар.

Сен чер-делегейниң үндезинин салып каарыңга,
ол турбушаан хевээр-дир+.
91Дээр биле чер

Сээң шиитпириң ёзугаар амга чедир туруп турар+,
бүгү чүве Сеңээ бараан бооп турар болгай.

92Сээң хоойлуң мени өөртүп чорбаан болза,
базындырыышкындан өлүп каар турган мен.

93Чагыгларыңны кажан-даа утпас мен –
олар-биле мени тынгарып турар сен.

94Сээңии мен, камгалап көр –

Сээң чагыгларыңче чүткүп чоруур болгай мен.

95Бузуттуг улус мени узуткаар дээш кедеп турду,
а мен Сээң доктаалдарыңны топтап көрүп турдум.

96Кандыг-даа болбаазыраңгай чүүл кызыгаарлыг дээрзин көрүп турдум,
а Сээң айтыышкының хемчээл билбес делгем-дир.

מ

(мем)

97Сээң хоойлуңга ынаамны чүү дээр!

Ооң дугайында хүнзедир хандыр боданыр-дыр мен.

98Сээң айтыышкының мени дайзыннарымдан
мерген угаанныг кижи кылып кагды+ –
ол үргүлчү мээң-биле кады болгай.

99Сээң доктаалдарың дугайында хандыр бодап чоруур болгаш,
мен шупту башкыларымдан угаанныг болу бердим.

100Сээң чагыгларыңны сагып чоруур болгаш,
кырганнардан шыырак билиглиг мен+.

101Сээң сөзүңнү кадагалаар дээш,
кандыг-даа бак орукче буттарымны баспайн чоруур мен+.

102Сээң шиитпирлериңден өскээр барбас мен –
Сен мени өөредип турар болгай сен.
103Сээң сөстериңниң дылымга амданныын –
олар аксымга ары чигиринден-даа чаагай-дыр+.
104Сээң чагыгларың ачызында угаан кирдим,
ынчангаш мегениң кандыг-даа оруунга хөңнүм чок.

נ

(нун)

105Сээң сөзүң – мээң оруумга чырыткы-дыр,
мээң кокпам чырыдар чырык-тыр+.
106Мен Сээң чөптүг шиитпирлериңни
кадагалаар бооп даңгыраглаан мен+ –
аазаан сөзүмнү күүседир мен.
107Дыка-ла базындырып келдим, Дээрги-Чаяакчы,
Бодуңнуң сөзүң ёзугаар мени тынгарып каг.

108Мээң аксымдан үнген мөргүлдү хүлээп ап көр,

Дээрги-Чаяакчы, Бодуңнуң шиитпирлериңге мени өөредип каг.

109Амы-тыным үргүлчү айыыл адаанда,
ынчалзажок Сээң хоойлуңну утпаан мен.
110Бузуттуг улус меңээ дузак салып каан+,
ынчалзажок Сээң чагыгларыңдан өскээр барбадым.

111Сээң доктаалдарың кезээ мөңгеде мээң өнчүм болду+,
олар – мээң чүрээмниң өөрүшкүзү болгай+.

112Чүрээмни Сээң дүрүмнериңни күүседир кылдыр
кезээ мөңгеде, бүрүнү-биле ээлдирип алдым.

ס

(самех)

113Сеңээ бүрүнү-биле бердинмээн улуска хөңнүм чок,
а Сээң хоойлуңга ынак мен.

114Сен – мээң чаштыр черим+, дозуг-камгалалым сен+;

Сээң сөзүңге идегээр мен.

115Менден ырап чоруңар, бак хейлер!+

Бурганымның айтыышкыннарын кадагалаайн.

116Тынгарлыр кылдыр, Бодуңнуң сөзүң ёзугаар мени детки,
идегелим хоозун куруг болбазын;
117камгалал алыр кылдыр, меңээ дузала,
Сээң дүрүмнериң үргүлчү кичээнгейим төвүнде.

118Сээң дүрүмнериңден ойталаар бүгү улусту херекке албас сен,
чүге дээрге оларның оп-мегези – Сеңээ удур өскерликчи чорук-тур.

119Чер-делегейниң бүгү бузуттуг улузун
паштың кагы кылдыр санаар сен,
ынчангаш Сээң доктаалдарыңга ынак мен.
120Сенден сүртээш, мага-бодум сирилеп тур+,
шииткелдериңден база коргар-дыр мен.

ע

(айин)

121Мен шынчы база чөптүг чорукту боттандырып келдим,
бастып чоруур улустуң холунга мени арттырбайн көр.

122Чалчаң мен дээш дагдынып көр+ –
бүгү чүве меңээ ачылыг болзун, адыыргак улус мени базынмазын.

123Сээң камгалалың биле чөптүг сөзүңнү манааш,
карактарым имистелип өжер четти+.

124Чалчаң меңээ энерелдиг хамаарылгаң көргүзүп,
дүрүмнериңге мени өөредип каг.

125Чалчаң болур мени угаан киир сурга,

Сээң доктаалдарыңны билип алыйн.

126Дээрги-Чаяакчының хөделип үнер үези келген-дир –
улус Сээң хоойлуңну үреп каан болгай.

127А мен Сээң айтыышкыннарыңга
холумак чок арыг алдындан артык ынак мен+.

128Ынчангаш Сээң шупту чагыгларыңны
шынныг кылдыр хүлээп көөр мен,
кандыг-даа меге орукка хөңнүм чок.

פ

(пе)

129Сээң доктаалдарың кайгамчык онза,
ынчангаш оларны кадагалап чор мен.

130Сээң сөстериңниң илерээшкини улусту чырыдар,
кенен кижилерни угаан киирер+.

131Сээң айтыышкыннарыңны манаарым аажок болгаш,
аксым ажыдып, сөстериңни суг дег ижип тур мен+.

132Көрүжүңнү менче углап, ээ көрнүп көр –
Сээң адыңга ынак улусче
ынчаар ээ көрнүрүн шиитпирлээн болгай сен.

133Мээң базымнарымны Бодуңнуң сөзүң-биле быжыктыр,
кандыг-даа бузутка мени башкартпа.
134Кижилерниң базымчазындан мени адыр –
ынчан Сээң чагыгларыңны кадагалаар мен;

135Чырыткылыг арныңны Бодуңнуң чалчаңга көргүс+,
дүрүмнериңге мени өөредип каг.

136Сээң хоойлуңну кадагалавас улус бар боорга,
караам чажы суг дег агып тур+.

צ

(цаде)

137Чөптүг сен, Дээрги-Чаяакчы, Сээң шиитпирлериң шынныг.

138Сээң айтып-чагаан доктаалдарың шуут чөптүг, шуут шынныг.

139Дайзыннарым Сээң сөстериңни уттупкан боорга,
сеткилимде килеңим хайнып-хөлзеп тур.

140Сээң сөзүң дыка арыг+, чалчаң аңаа ынак.

141Бичии ынай, куду көрдүрген кижи мен,
ынчалзажок чагыгларың утпайн чор мен.

142Сээң чөптүүң – мөңге турар чөптүг чорук-тур,

Сээң хоойлуң – шынныг-дыр+.

143Айыыл-халап биле түрегдел мени сүрүп келди,
а Сээң айтыышкыннарың – өөрүшкүм-дүр.

144Сээң доктаалдарың кезээ мөңгеде чөптүг бооп артар,
амы-тынныг артсын дээш, мени угаан киир сурга!

ק

(коф)

145Бүгү чүлдү-чүрээм-биле мөргүп, Сени кыйгырдым,
харыылап көр, Дээрги-Чаяакчы, Сээң дүрүмнериңни сагыыр мен.

146Сени кый деп тур мен, камгалап көр,
ынчан Сээң доктаалдарыңны кадагалаар мен.
147Даң атпаанда-ла тургаш, кыйгырып тур мен+,
Сээң сөстериңге идегедим.
148Сээң сөзүңнү хандыр бодаар дээш,
чер кыры чырываанда оттуп кээр мен.
149Энерелдииң-биле мээң үнүмнү дыңна,

Дээрги-Чаяакчы, шиитпириң ёзугаар мени тынгар.

150Кара сагыштыг улус халдап келди;
олар Сээң хоойлуңдан ырай бергеннер-дир.
151А Сен меңээ чоок-тур сен, Дээрги-Чаяакчы+,
Сээң шупту айтыышкыннарың шынныг-дыр.
152Шагдан тура Сээң доктаалдарың дугайында,
оларны кезээ мөңгеде күштүг
кылып кааның дугайында билип алган мен.

ר

(реш)

153Базындырган мени көргеш, камгалап көр,
чүге дээрге Сээң хоойлуңну утпайн келдим.
154Мээң чаргымны шиитпирлежип, меңээ болуш+,

Бодуңнуң сөзүң ёзугаар мени амы-тынныг арттырып көр.

155Дүрүмнериңни күүседир чүткүл бузуттуг улуста чок болгаш,

Сээң камгалалың олардан ыракта.

156Сээң өршээлиң өндүр улуг болгай, Дээрги-Чаяакчы+,

Бодуңнуң шиитпириң ёзугаар мени тынгар.

157Мени истеп-сүрген дайзыннар хөй-дүр+,
ынчалзажок Сээң доктаалдарыңдан ойталаваан мен.

158Сенден ойталаан улус көргеш,
олар Сээң сөзүңнү кадагалавас боорга, бужарзынарым аажок+.

159Сээң чагыгларыңга ынаамны көр даан, Дээрги-Чаяакчы,

Бодуңнуң энерелдииң-биле мени тынгарып каг.

160Сээң сөзүңнүң алыс ужур-утказы шынныг-дыр+,

Сээң кандыг-даа чөптүг шиитпириң кезээде мөңгеде доктааттынган.

ש

(шин)

161Чагырыкчылар мени чылдагаан чок черге истеп-сүрүп тур+,
ынчалзажок мээң чүрээм чүгле Сээң сөзүңден сүрээдээр.

162Аажок хөй олча-ажык алган кижи дег+,
Сээң сөзүңге өөрүп тур мен+.
163Мегени көөр хөңнүм чок, оон ческинер мен,
а Сээң хоойлуңга ынак мен.
164Чөптүг шиитпирлериң дээш
Сени хүнде чеди катап алгап-мактаар мен.
165Сээң хоойлуңга ынак улуска
өндүр улуг-чаагай чорук доктаар, оларга чүү-даа чүве моондак болбас.

166Сээң хайырлаарың камгалалга идегеп турдум+, Дээрги-Чаяакчы,
айтыышкыннарыңны күүседип келдим.

167Сеткил-сагыжым Сээң доктаалдарыңны
кадагалап келди, оларга аажок ынак мен.

168Сээң чагыгларың биле доктаалдарыңны
кадагалап келдим, мээң шупту оруктарым

Сеңээ көскү болгай+.

ת

(тав)

169Мээң кыйгым Сеңээ четсин, Бодуңнуң сөзүң ёзугаар мени
угаан киирип көр, Дээрги-Чаяакчы.

170Мээң чалынган үнүм Сеңээ дыңналзын,

Бодуңнуң аазаашкының ёзугаар мени камгалап көр.

171Бодуңнуң дүрүмнериңге мени өөреткениң дээш,
аксы-дылым мактал сөзүн сөглээр.

172Шупту айтыышкыннарың чөптүг боорга,
мээң дылым Сээң сөзүңнү алгап ырлаар.

173Сээң холуң меңээ дузалазын –
күүседир дээш, чагыгларыңны шилип алган болгай мен.

174Сээң хайырлаар камгалалыңны
күштүү-биле күзеп чор мен, Дээрги-Чаяакчы,
Сээң хоойлуң – өөрүшкүм-дүр.

175Сени алдаржытсын дээш, мени амы-тынныг арттырып каг,

Сээң шын шиитпирлериң меңээ дузалазын.

176Аза бергеш, читкен хой дег апардым+,

Бодуңнуң чалчаңны дилеп тып ал –
айтыышкыннарың утпаан болгай мен.

119

119^1Көдүрлүүшкүн ыры[*].

Бергелерге кызагдаткаш, Дээрги-Чаяакчыны кыйгырар мен,
а Ол меңээ харыылаар.
2Дээрги-Чаяакчы, мени мегечи дылдыг+,
авыяас аас-дылдыг улустан адырып көр.
3Мегечи дыл, Ол сени канчаптар эвес,
канчаар кезедир эвес![*]
4Сени дайынчының чидиг согуннары өттүр адар,
үр өшпес көстер өрттедир+.

5Мешех черде+ чурттап турарым дээш,
Кедарның чадырларының аразынга+
турумчуп алганым дээш, ат боорум ол-дур![*]
6Амыр-тайбыңга хөңнү чок улус-биле кады
дыка-ла үр чурттап тур мен!
7Тайбыңзырак мен,
а олар, чугаа-сөзүм дыңнап кааш-ла, дайылдажыр деп баар.

120

Көдүрлүүшкүн ыры+.

1Даглардыва шиглей көрдүм: «Дуза меңээ кайыын кээрил?!»[*]

2Дээр биле черни чаяаган Дээрги-Чаяакчы – Ол меңээ дузалаар!+

3Сээң будуңну Ол соора бастырбас+,
сени карактаар дээш, удуп дыштанмас.

4Көрүңер, Израильдиң Кадагалакчызы
дыжын-даа харавас-тыр, уйгузун-даа удувас-тыр.

5Дээрги-Чаяакчы сени карактаар;

Дээрги-Чаяакчы сеңээ дузалап, чаглактаар+ –

6хүндүс-даа, дүне-даа орук-чолуңга айыыл таварышпас[*].

7Кандыг-даа багай чүве сээң-биле болбас кылып,

Дээрги-Чаяакчы сени тынныг арттырып каар.

8Ол сени чүнү-даа кылып туруңда, карактаар –
ам болгаш кезээ мөңгеде карактаар+.

121

Көдүрлүүшкүн ыры+. Давидтии.

1Улус меңээ:

«Дээрги-Чаяакчының өргээзинче бараалы» – дээрге+,
өөрүп-хөглеп турганым кай.

2Иерусалим, бистиң буттарывыс эжик-хаалгаң аксында тур.

3Иерусалим, бажыңнарын тудушкак кылдыр туткан хоорай сен[*].

4Израильдиң Дээргиге хамааржыр аймактары,

Ооң адын мактаар дээш, Израильдиң хоойлузун ёзугаар

Иерусалимче көдүрлүп үнүп турар+.

5Ында Давидтиң салгакчылары дүжүлгелеринге олуруп алгаш,
чөптүг шииткелди үндүрүп турар+.

6Иерусалимни амыр-тайбың-биле алгап-йөрээңер+:

«Сеңээ ынак улус амыр-шөлээн чурттазын.

7Быжыг ханаларың иштинге тайбың догунназын,
шивээлериңге амыр-дыш доктаазын».

8Мээң ха-дуңмам дээш, чоок кижилерим дээш:

«Иерусалим, сеңээ амыр-тайбың!» – деп чугаалаайн.

9Дээрги-Чаяакчы Бурганывыстың өргээзи сенде боорга,
сеңээ буян-кежик доктаазын дээш чүткүлүм көргүзер мен+.

122

Көдүрлүүшкүн ыры+.

1Дээрлерде саадаан Бурган+,
карактарым Сенче шиглей көрүп тур мен+.
2Кулдарның карактары дээргилеринче,
кыс чалчаның карактары херээжен ээзинче
идегеп көрүп турары дег,
бистиң карактарывыс база
Дээрги-Чаяакчыже – Бурганывысче,
Ол бисче ээ көрүнмээн шаанда, көрүп-ле турар.

3Бисче ээ көрүн, Дээрги-Чаяакчы, бисче ээ көрүн –
дорамчылалды кустуктур сыгап кагды+.

4Турамык улустуң кочу-шооду-биле,
улуургак улустуң куду көөрү-биле
сагыш-сеткиливисти кустуктур сыгап кагды+.

123

Көдүрлүүшкүн ыры+. Давидтии.

1Израиль чугаалазын+:

Дээрги-Чаяакчы бистиң талавыста турбаан болза,
чүү бооп болур турганыл?+

2Дайзын бисче халдап кээрге,

Дээрги-Чаяакчы бистиң талавыста турбаан болза,
чүү бооп болур турганыл?!

3Дайзынның биске удур кыптыккан килеңи
бисти диригге-ле сыырыптар ийик+.

4Сугларга дүжүп өлүр ийик бис,
агым бисти чууй шаап аппаар ийик+,

5шапкын суглар бисти чууй шаап аппаар ийик.

6Дээрги-Чаяакчыга алдар!

Ол бисти дайзынның азыг-дижинге чемиш кылдыр бербээн.

7Куш тудукчуларының дузаандан
адырылган куш дег, хосталы бердивис:

дузак үстү берген, а бис – хосталдывыс+.

8Дээр биле черни чаяаган

Дээрги-Чаяакчының адындан дуза биске кээп турар+.

124

Көдүрлүүшкүн ыры+.

1Дээрги-Чаяакчыга идегээр улус Сион даг-биле дөмей –
а ол даг шимчеш дивейн, кезээ мөңгеде турар.

2Даглар Иерусалимни дескиндир турар,
а Дээрги-Чаяакчы амдыгааштан эгелээш,
кезээ мөңгеде Бодунуң чонунуң чанынга турар.

3Бузуттуглар чөптүг-шынныг улустуң
хувааглыг черин башкарып артпас –
оон башка ол улус кем-буруулуг херектерже холдарын сугар болгай.

4Мөзүзү эки, буянныг улуска ачылыг бол, Дээрги-Чаяакчы.

5А ыргак оруктар-биле будалып чоруй баар улусту+

Дээрги-Чаяакчы бузут үүлгедикчилери-биле кады
сывырып чорудупсун.

Израильге амыр-тайбың доктаазын!+

125

Көдүрлүүшкүн ыры+.

1Дээрги-Чаяакчы Сионга эки чолду эгидип бээрге[*],
уйгу-дүште дег болдувус.
2Ынчан бистиң аксывыстан каткы төктүп+,
өөрүшкүлүг ырлажып турдувус;
а өске чоннар: «Дээрги-Чаяакчы оларга
өндүр улуг чүүлдү кылды!» – деп аразында чугаалашты.

3Дээрги-Чаяакчы биске
өндүр улуг чүүлдү кылган+ –
өөрүп-хөглеп шаг болган бис.

4Кургап калган хем унун сугнуң катап долары дег,
эки чолду биске дедир эгит, Дээрги-Чаяакчы.

5Ыглап-сыктавышаан үрезин тарып турган улус
дүжүдүн өөрүшкүлүг ажаап аар.

6Карааның чажын төп, шоодайда үрезинин көдүрүп алгаш
чоруй барган кижи дүжүдүнүң моожаларын тудуп алгаш,
өөрүшкүлүг чанып кээр+.

126

Көдүрлүүшкүн ыры+. Соломоннуу+.

1Бажыңны Дээрги-Чаяакчы тудуп кагбас болза,
ооң тудугжулары хей черге ажылдаар;
хоорайны Ол кадагалавас болза,
ооң таңныылдары хей черге уйгу чок хонар.
2Силер хей черге эртежик туруп,
орайга чедир удувайн+, чилчииңер үзүлдүр ажылдап,
аъш-чем тып чиир силер+;
Бодунуң ынак кижизинге
Дээрги-Чаяакчы чыргалдыг дүштү хайырлаар.

3Дыңнаңар даан! Ажы-төл –
Дээрги-Чаяакчының берген өнчүзү-дүр,
ижин-хырында үре-төл –
Ооң хайырлаан шаңналы-дыр+.
4Сээң чалыы назыныңда төрүттүнген оолдарың
дайынчы кижиниң холунда согуннар ышкаш.

5Оолдары-биле бодунуң саадаан долдуруп алган кижи
амыр-чыргалдыг!

Ындыг улус эжик-хаалга чанынга
дайзыннар-биле маргыжып тура, адын баксыратпас.

127

Көдүрлүүшкүн ыры+.

1Дээрги-Чаяакчыдан коргар,
Ооң оруктарын эдерип чоруур кижи бүрүзү
амыр-чыргалдыг+
2Бодуңнуң холдарың-биле ажылдап+,
кылган аъш-чемиңни чиир сен:
амыр-чыргалдыг, амыр-менди болур сен.

3Сээң бажыңыңда кадайың дүжүткүр тараа сывы дег болур,
чемненир столуң долгандыр олурар оолдарың
ногаан үнүштер дег болур+.

4Дыңнаңар даан, Дээрги-Чаяакчыдан коргар кижи
шак ындыг ачы-буян алыр.

5Дээрги-Чаяакчы сеңээ Сион дагдан ачы-буян хайырлаар+,

Иерусалимниң менди-чаагайын назының дургузунда көөр сен;

6ажы-төлүңнүң ажы-төлүн көөр сен.

Израильге амыр-тайбың доктаазын!+

128

Көдүрлүүшкүн ыры+.

1Израиль чугаалазын+:

аныяамдан-на дайзыннарым мени аажок кызагдап келген.

2Аныяамдан-на дайзыннарым мени аажок кызагдап келген,
ынчалза-даа ажып-тиилеп шыдаваан.

3Дайзыннар – үрезин тарып, чер чарган чажыкчы дег+,
ооргамны балыглап, ханы истер арттырып каан.

4Ынчалза-даа Дээрги-Чаяакчы чөптүг шиидип,
бузуттугларның мени хүлээн кинчи-бегин үзе шаапты.

5Сион дагны көөр хөңнү чок бүгү улус кочу-шоотка кирип,
дедир дессин+.

6Олар – бажың кырындан[*] үнүп келгеш,
өзүп четтикпейн чыда-ла, кадып каар оът-сиген дег болзун+.

7Шак ол оът-сиген
тараа кезикчизиниң холунга туттунмас,
моожа баглакчызының адыжын долбас;
8оларның чаны-биле эрткен-дүшкен улус-даа:
«Дээрги-Чаяакчының ачы-буяны силерде-дир!
Дээрги-Чаяакчының ады-биле
силерни алгап-йөрээп тур бис!» – деп чугаалавас+.

129

Көдүрлүүшкүн ыры+.

1Айыыл-халаптың ханы дүвүнден
кыйгырып тур мен, Дээрги-Чаяакчы+.

2Дээрги, үнүмнү дыңна, чаннып дилээн кыйгымны

Сээң кулактарың кичээнгейлиг дыңназын+.

3Кем-буруулуг херектеривисти сагыжыңга шыгжап алгаш,
өршээвейн турган болзуңза,
шыдажып үнер кижи бар бе, Дээрги-Чаяакчы?

4Ынчалзажок Сен өршээлдиг сен,
ынчангаш чон Сенден коргуп чорзун+.

5Дээрги-Чаяакчыга идегеп тур мен,
сеткил-сагыжым Аңаа идегеп тур,
Ооң сөзү – ынаныжым ол-дур.

6Сеткил-сагыжым Дээргини таңныылдарның даң адып,
чер чырыырын манаанындан артык күштүг манап тур.

7Энерел биле өндүр улуг камгалал –

Дээрги-Чаяакчыда, Израиль Аңаа идегезин+.

8Чүгле Ол Израильди ооң бүгү
кем-буруузундан адырып хостаар+.

130

Көдүрлүүшкүн ыры+. Давидтии.

1Дээрги-Чаяакчы,
мээң чүрээм улуургавады, карактарым өрү көрдүнмеди,
чедип ап шыдавазым, өндүр улуг чүвеже чүткүп, идээргеведим.

2Харын сеткил-сагыжымны томаартып,
оожургадып алган мен.
Сеткил-сагыжым авазының
куспаанда чыдар чаш төл дег.
3Израиль амдыгааштан эгелээш,
кезээ мөңгеде Дээрги-Чаяакчыга идегезин!+

131

Көдүрлүүшкүн ыры+.

1Давидти база ооң хамык човалаңын
бодап кел, Дээрги-Чаяакчы.
2Ол Дээрги-Чаяакчыга даңгыраглап,

Израильдиң күштүг Бурганынга мынчаар аазап туржук:

3-5«Дээрги-Чаяакчыга турар чер –

Израильдиң күштүг Бурганынга чурттаар өргээ тып бербээн шаамда+,
бодумнуң аал-оранымче кирбес мен, орун-дөжээмге чытпас мен;
карактарым шийип, удумзуравас мен,
карактарым хавыын хаап, удувас мен».

6Бис ыдыктыг аптара дугайында Эфрата деп черге дыңнаан бис,
ону Иарим шөлдеринден ап алган бис[*].

7Бурганның чурттап турар өргээзинче бараалы,

Ооң буттар салыр черинге[*] мөгейээли+.

8Дээрги-Чаяакчы, туруп келгеш, амыр-дыжың черинче чедип кел –

Сен Бодуң, күчү-күжүңнү демдеглээн ыдыктыг аптара база+.

9Сээң бараалгакчыларың чөптүг чорукту хеп дег кедип алзын+,

Сеңээ бердинген улус өөрүп-байырлазын.

10Бодуңнуң чалчаң Давидти бода,
Бодуңнуң шилип чагганың хаандан хая көрүнме+.
11Дээрги-Чаяакчы Давидке бүзүрелдии-биле
даңгыраглап турган болгай+,
Ол мынча деп аазаан сөзүнден ойталавас:
«Сээң үре-салгалыңны дүжүлгеңге олуртур мен+.
12Сээң салгакчыларың
Мээң оларга өөредип каарым чагыг-керээм биле
дүрүм-хоойлумну сагыыр болза,
оларның салгакчылары база кезээ мөңгеде дүжүлгеңни ээлээр+».

13Дээрги-Чаяакчы Сион дагны шилип алгаш,
ону Бодунуң чурттаар чери кылып алыксай берген+:

14«Бо дээрге кезээ мөңгеде Мээң амыр-дыжым чери-дир,
маңаа чурттаар мен, бо чер Меңээ тааржыр-дыр.

15Сионну элбек аъш-чем курлавыры-биле хандырар мен+,
ооң ядыы улузун тоттур чемгерер мен+;
16мында турар бараалгакчыларымга
камгалалды хеп дег кедирер мен,
мында чурттап турар, Меңээ бердинген улус өөрүп-байырлаар.

17Давидке Сионга күчү-күштү өстүрер мен;

Бодумнуң шилип чаап алганым хаанга өшпес чырыкты белеткеп каар мен+.

18Ооң дайзыннарын бак ат-биле шывар мен,
а ооң кеткен оваадайы чайынналдыр чырыыр».

132

Көдүрлүүшкүн ыры+. Давидтии.

1Ха-дуңма улус эп-сеткилдиг кады чурттаар болза,
эки-даа, таарымчалыг-даа+:

2башче кударга, салче агып баткан эки олива үзү дег,

Аароннуң салынче, ооң моюндуруунче
агып баткан олива үзү дег+;

3Сион дагларынче агып баткан Эрмон сынның шалың суу дег+.

Дээрги-Чаяакчы Сионга ачы-буян шаңнап+,
амыдырал кезээ мөңгеде бар болзун деп чагаан болгай.

133

Көдүрлүүшкүн ыры+.

1Дээрги-Чаяакчының өргээзинде дүне безин
бараан бооп турар Ооң бүгү чалчалары+,
Ону алгап-йөрээңер!
2Холдарыңарны ыдыктыг черже сунуп+,
Дээрги-Чаяакчыны алгап-йөрээңер!

3Дээр биле черни чаяап каан Дээрги-Чаяакчы

Сион дагдан ачы-буянын сеңээ хайырлазын!+

134

134^1Аллилуйя!

Дээрги-Чаяакчының адын алгап-мактаңар-ла!

Дээрги-Чаяакчының чалчалары, Ону алгап-мактаңар!

2Дээрги-Чаяакчының өргээзинде,

Бурганывыстың бажыңының мурнунда турар улус+,

3Дээрги-Чаяакчыны буянныы дээш алгап-мактаңар!

Ооң тааланчыг адын алгап ырлаңар!

4Дээрги-Чаяакчы Иаковту Бодунга шилип алган,

Израильди Бодунуң улуг үнелиг өнчү-хөреңгизи кылдыр
шилип алган болгай+.

5Дээрги-Чаяакчы өндүр улуг деп,

Дээргивис бүгү бурганнардан бедип турар деп билир мен+.

6Дээрги-Чаяакчы күзээн-не бүгү чүүлүн
дээрлерге-даа, черге-даа,
шупту дүп чок далайларга-даа кылып турар+.
7Ол булуттарны черниң кыдыг-кызыгаарындан
бөлүп эккеп, чаъс чаап турда, чаңныктарны чаяап,

Бодунуң шыгжамырындан хатты үндүр хадыдып турар+.

8Ол Египетке бүгү дун төлдерни – кижилерниин-даа,
мал-маганныын-даа – узуткап каапкан+;

9Египет чоннуң аразынга кайгамчык демдектерин көргүзүп,
оларны фараон биле ооң бүгү дүжүметтеринге удурланыштыр кылган+.

10Дээрги-Чаяакчы хөй чоннарны базып каан,
күчүлүг хааннарны өлүрүп каан+.

11Амор хаан Сигонну, Васанның хааны Огту+ болгаш

Ханаанның бүгү күрүнелерин узуткап кааш+,
12оларның черлерин Бодунуң израиль чонунга
өнчү кылдыр берипкен+.

13Дээрги-Чаяакчы,
Сээң адың кезээ мөңгеде артар!
Дээрги-Чаяакчы,
салгалдан салгал дамчып Сени кым-даа утпас!+

14Дээрги-Чаяакчы Бодунуң чонун чөптүү-биле шиидер
база Бодунуң чалчаларынче ээ көрнүр+.

15Өске чоннарның дүрзү-бурганнары –
алдын биле мөңгүнден бүткен, кижи холу шуткаан чүүлдер-дир+.

16Ол шуткумалдар аастарлыг-даа болза, чугаалавас;
карактарлыг-даа болза, көрбес+;
17олар кулактарлыг-даа болза, дыңнавас;
оларның аастарында амыдыралдың тыныжы чок+.
18Ындыг дүрзү-бурганнарны кылып турар,
оларынга идегээр бүгү улус
шак ол дүрзүлеринге дөмейлежи берзин+.

19Израиль чон, Дээрги-Чаяакчыны алгап-йөрээ!

Аароннуң салгалы, Дээрги-Чаяакчыны алгап-йөрээ!

20Левийниң аймаа, Дээрги-Чаяакчыны алгап-йөрээ!

Дээрги-Чаяакчыдан коргар улус, Ону алгап-йөрээңер!+

21Иерусалимде оран-савалыг Дээрги-Чаяакчы
Сионга алгаттырып-йөрээттирзин!+
Аллилуйя!

135

135^1Дээрги-Чаяакчыга өөрүп четтириңер; Ол ачылыг-дыр.

Ооң энерели кезээ шагда үстүп төнмес-тир+.

2Бурганнарның Бурганынга өөрүп четтириңер+.

Ооң энерели кезээ шагда үстүп төнмес-тир.

3Дээргилерниң Дээргизинге өөрүп четтириңер.

Ооң энерели кезээ шагда үстүп төнмес-тир.

4Өндүр улуг кайгамчык чүүлдерни чүгле Бурган кылып турар+.

Ооң энерели кезээ шагда үстүп төнмес-тир.

5Дээрлерни мерген угаан-биле Ол чаяап каан+.

Ооң энерели кезээ шагда үстүп төнмес-тир.

6Кургаг черни суглар кырынга Ол чада салып каан+.

Ооң энерели кезээ шагда үстүп төнмес-тир.

7Дээди чырымалды Ол чаяап каан+.

Ооң энерели кезээ шагда үстүп төнмес-тир.

8Хүндүскү үени башкарары-биле хүннү Ол чаяап каан.

Ооң энерели кезээ шагда үстүп төнмес-тир.

9Дүнеки үени башкарары-биле айны база сылдыстарны Ол чаяап каан.

Ооң энерели кезээ шагда үстүп төнмес-тир.

10Бурган Египеттиң бүгү дун оолдарын узуткап+, ону буурадып каан.

Ооң энерели кезээ шагда үстүп төнмес-тир.

11Израильди Египеттен Ол үндүрүп эккелген+.

Ооң энерели кезээ шагда үстүп төнмес-тир.

12Израильди сунган холунуң күчү-күжү-биле

Ол үндүрүп эккелген. Ооң энерели кезээ шагда үстүп төнмес-тир.

13Кызыл далайны Ол ийи чара аксыпкан+.

Ооң энерели кезээ шагда үстүп төнмес-тир.

14Израильди Ол далай ортузу-биле эрттире берген.

Ооң энерели кезээ шагда үстүп төнмес-тир.

15Фараонну база ооң аг-шериин Кызыл далайже Ол дүжүр октапкан+.

Ооң энерели кезээ шагда үстүп төнмес-тир.

16Бурган Бодунуң чонун ээн кургаг ховуга эдертип бар чыткан+.

Ооң энерели кезээ шагда үстүп төнмес-тир.

17Улуг хааннарны Ол узуткап каан+.

Ооң энерели кезээ шагда үстүп төнмес-тир.

18Ат-сураглыг хааннарны Ол өлүрүп каан.

Ооң энерели кезээ шагда үстүп төнмес-тир.

19Амор хаан Сигонну Ол өлүрүп каан+.

Ооң энерели кезээ шагда үстүп төнмес-тир.

20Васанның хааны Огту Ол өлүрүп каан+.

Ооң энерели кезээ шагда үстүп төнмес-тир.

21Оларның ээлээн черлерин Ол биске өнчү кылдыр берип каан.

Ооң энерели кезээ шагда үстүп төнмес-тир.

22Бодунуң чалчазы израиль чонга черни өнчү кылдыр Ол берип каан.

Ооң энерели кезээ шагда үстүп төнмес-тир.

23Базындырып чораан бисти Ол бодап келген.

Ооң энерели кезээ шагда үстүп төнмес-тир.

24Бисти дайзыннарывыстан Ол адырып хостап каан+.

Ооң энерели кезээ шагда үстүп төнмес-тир.

25Шупту дириг амытаннарга аъш-чемни Ол берип турар+.

Ооң энерели кезээ шагда үстүп төнмес-тир.

26Дээрде саадаан Бурганга өөрүп четтириңер.

Ооң энерели кезээ шагда үстүп төнмес-тир.

136

136^1Вавилоннуң хемнериниң кыдыынга+

Сионну сактып, ыглап-сыктап олурар турдувус.

2Ол черде үнген талдарга
чадаганнарывысты азып кааптып, ойнавастаан бис.

3Орта бисти тудуп аппарган улус бистен ырлар негеп,
бисти дарлап турган улус – хөглээшкин негеп:

«Сионнуң ырлары-биле биске аян тудуңар!» – деп турган.

4Хары черге Дээрги-Чаяакчының
ырларын канчап ырлажыр бис?!

5Иерусалим, сенден ойталаар болзумза+,
оң холум менден ойталазын;
6сени сагынмас болзумза,

Иерусалимни өөрүшкүмнүң эң бедии кылып албас болзумза,
дылым таалайымга чыпшына берзин+.

7Дээрги-Чаяакчы,

Иерусалимниң буураан хүнүнде:

«Ону таваанга чедир үрегдеп бузуңар-ла!» – деп турган
эдом чонну кеземче чок арттырба+.

8Вавилон-кыс, хоозураар сен![*]

Биске кылган үүлгедииң дээш сеңээ чөптүг кеземчени+
онааштырар кижи амыр-чыргалдыг!

9Сээң чаш төлдериңни тудуп алгаш,
хая-дашка чуура шааптар+ кижи амыр-чыргалдыг!

137

Давидтии.

1Бүгү чүлдү-чүрээм-биле Сени алгап-мактап+,
өске бурганнар мурнунга+ Сени алгап ырлап тур мен!

2Сээң ыдыктыг өргээңге сөгүрүп мөгеер мен+,
шынчың биле энерелиң дээш, адыңны алгап-мактап тур мен,

Бодуңнуң сөзүңнү
бүгү аттардан өндүр улуг кылып каан болгай сен[*].

3Сени кый дээн хүнүмде, ол дораан харыылап,
сеткилимни күш киирер-дир сен.

4Сээң аксы-сөзүң дыңнап кааш,
чер-делегейниң хааннары шупту Сени алгап-мактазын.

5Дээрги-Чаяакчының алдарының өндүр улуун көргеш,
хааннар Ооң оруктарын алгап ырлазын.

6Дээрги-Чаяакчы эң өндүр бедик –
томаарааннарны-даа көрүп турар,
турамыкты-даа талыгырдан танып турар.

7Бергелерге кызагдады бергенимде,
амы-тынныг арттырар сен+, холуң менче сунуп,
ооң күчүзү-биле дайзыннарым килеңинден
мени камгалаар сен.
8Дээрги-Чаяакчы мээң өжээним негээр![*]
Энерелиң кезээ шагда үстүп төнмес+,
Бодуңнуң ажыл-херээң ара кагбайн көр.

138

Хөгжүм башкарыкчызынга. Давидтии. Мизмор-ыр.

1Дээрги-Чаяакчы,

Сен мени шылгап көрген сен, эки билир сен+.

2Олуруп алганымны-даа, туруп келгенимни-даа билир сен,
бодалдарымны ырактан-на билип каар сен+.
3Орукка чорумда азы дыштанып чыдырымда,
мени шылгаар сен,
мээң баар оруктарым шуптузу Сеңээ билдингир+.
4Сөзүмнү чугаалап четтикпээнимде-ле,

Сен ону долузу-биле билир сен, Дээрги-Чаяакчы.

5Артымдан, мурнумдан мени бүзээледиң,
холуңну менче салып алдың.

6Сээң билииң меңээ кайгамчык онза,
аажок бедик – ону билип аар харыым чок+.

7Сээң Сүлдеңден ырап кай баар мен,
Сенден дезип кай баар мен?+
8Дээрже үне бээр-даа болзумза, Сен ында сен;
алдыы оранга чыдып аар-даа болзумза, Сен база ында сен+.

9Даң хаяазын чалгыннангаш,
далай ындынче ужуп чеде берзимзе безин,
10Сээң холуң мени аңаа чедип аар,
күштүг холуң мени орта тудуп аар.
11«Дүмбей караңгы мени чажырып аар,
хүн чырыы меңээ дүн бооп хуула бээр» деп бодаан дижик мен.

12Ынчалзажок дүмбей караңгы безин
мени Сенден чажырып шыдавас,
дүн безин хүн ышкаш чырыдар,
дүмбей караңгы Сеңээ чырык дег болур+.

13Мээң чүрээмни Сен чаяап каан сен,
иемниң хырнының иштинге
мени боттандырып тургускан сен+.
14Ол хире кайгамчык тургузуум дээш[*]
Сени мактап тур мен,
Сээң ажыл-херектериң кайгамчыктыг деп
сеткилим ылап-ла медереп билип тур.
15Кажан мени чажыт черге чаяап турда+,
черниң ханызынга[*] чогаадып тургузуп турда,
мээң бүгү эът-сөөгүм Сеңээ илдең турган.

16Сээң карактарың мээң боттанып орарымны көрген;
меңээ доктааткан хуусаа, чаңгыс-даа хүнү үнмээнде-ле,
бүрүнү-биле Сээң номуңда бижиттинген+.

17Сээң бодалдарыңны билип аарымның бергезин, Бурганым,
оларның эмге-тикчогун!+

18Оларны санап шенээр болзумза,
черниң элезининден-даа хөй-дүр.

Оттуп келгеш, Сээң-биле хевээр-дир мен.

19Бурганым, бузуттуг хейни өлүрүп каарың кай!+

А силер, өлүрүкчүлер, менден ырап чоруңар!

20Олар Сеңээ удур кара сагыштыг чугаалар чорудуп тур;
дайзыннарың хоозун меге чүүлдер чугаалап тур.

21Сени көөр хөңнү чок улуска мээң база хөңнүм чок.

Дээрги-Чаяакчы,

Сеңээ удурланып турар улусту көөр хөңнүм чок+.

22Оларны шуут-ла көөр хөңнүм чок –
олар мээң дайзыннарым апарды.

23Мени шылгап көр, Бурганым,
сеткил-чүрээмни билип ал+,
мени шенээш, дүвүрелимни билип ал.
24Човалаңга чедирер орукта[*]
эвес-тир мен бе – көрүп көр,
мөңге орук-биле мени эдертип көр.

139

139^1Хөгжүм башкарыкчызынга. Мизмор-ыр. Давидтии.

2Дээрги-Чаяакчы, бак кижиден мени камгала,
күш дөгээр улустан мени кадагала+.
3Олар – чүректеринде кара бодалдарлыг,
хүннүң-не чаалажыр чүткүлдүг улус-тур;
4дылдарын, чылан ышкаш, шагарынга
мергежидип турар улус-тур,
оларның эриннеринде ок-чыланныы дег хоран бар+. Сэла

5Дээрги-Чаяакчы,
бузуттуг хейниң холун менден чайлат,
буттарымны тендиңнедир сагыштыг
күш дөгээр улустан мени кадагала+.
6Адыыргак улус меңээ дузак чажыра салып каан,
бак хейлер оруумга четки чада салып,
буттарымга какпа салып каан+. Сэла

7Дээрги-Чаяакчыга: «Сен – мээң Бурганым сен,
чалынган үнүмнү дыңна» – деп чугааладым.
8Дээрги-Чаяакчы, күчү-күштүг Камгалакчым,
Дээргим, тулчуушкун хүнүнде
бажымны камгалап турар сен.

9Дээрги-Чаяакчы, бузуттуг улустуң күзээн чүвезин бербе,
оларның кара сагыштыг бодалы боттанмазын –
оон башка идээргей бээрлер. Сэла

10Мени бүзээлээн улустуң тейин
оларның бак аксы-сөзү шыва алзын.
11Оларже оттуг көстер кээп дүшсүн+,
олар ханы оңгарже киир октадыпкаш, оон үнүп шыдавазын.

12Бак аас эдер кижи чер-чүртка
быжыы-биле туруп шыдавас болзун,
күш дөгээр кижини айыыл-халап аглап-сүрзүн.

13Билир мен: Дээрги-Чаяакчы
базындырган улуска шын шииткелди,
түреңги улуска чөптүг шииткелди үндүрер+.

14Ынчангаш чөптүг-шынныг улус Сээң адыңны мактаар,
мөзүзү эки улус Сээң хайгааралың адаанга чурттаар.

140

Мизмор-ыр. Давидтии.

1Дээрги-Чаяакчы, Сени кыйгырып тур мен:

дүрген чедип кел, Сени кый дээн үнүмче кулааңны ээктир.

2Мээң мөргүлүмнү, Сээң мурнуңга
айдызаар өргүл дег, хүлээп ал+,
холумну өрү сунганым – кежээки өргүл дег болзун+.

3Дээрги-Чаяакчы, аксымга таңныылдан тургузуп,
аксы-дылымның эжиин+ кадартып каг;
4мени бак сөстер эдеринче,
бузут үүлгедикчилери-биле кады
кем-буруулуг херектер кылырынче ээлдирбейн көр,
оларның дойларынга киришпээйн.

5Ооң орнунга чөптүг-шынныг кижи
мени сопсун – энерел болур;
чемелезин – бажымга хора чедирбес
эки олива үзү дег болур+.
А мен бузуттуг улустуң үүлгедиглеринге удур
үргүлчү мөргүп чоруур мен.

6Бузуттугларның баштыңчыларын хаядан дүжүр октаптар+,
бузуттуг улус ынчан мээң сөстеримни дыңнап,
таарымчалыг сөстер дээрзин билип каар.

7«Черни чарып, үүрмектеп турары дег, бистиң сөөктеривисти
өлүглер оранының аксынче киир+
тарадыр чажып турар» – дээрлер.

8А мээң карактарым

Сенче углай көрүп турар+, Дээрги-Чаяакчы,

Сенден хоргадал алдым, амы-тынымны үспейн көр!

9Меңээ салган дузактан,
бузут үүлгедир улустуң какпаларындан мени чайладып көр+.

10Бузуттуглар шупту боттарының четкилеринге ораашсын+,
а мен кыдыы-биле эрте берейн.

141

Маскил-ыр. Давидтии. Ооң куйга чаштып турган үезинге хамааржыр мөргүл+.

1Дээрги-Чаяакчыны ыыткыр кыйгырдым,

Дээрги-Чаяакчыга мөргүп, кый дидим;

2Ооң мурнунга хомудал-дилээмни ажыдып бердим+,
айыыл-халавымны чугаалап бердим.

3Эр соруум кошкай бээрге;+, эртер оруумну Сен билир сен.

Чоруп турган оруумга дузак салып каан болду+.

4Бодумнуң чанымче көөрүмге, таныш эжим тывылбайн баар-дыр –
хоргадаар черим чок апарган-дыр,
мен дээш кым-даа сагыш човавайн турар-дыр.

5Дээрги-Чаяакчы, Сенден дуза дилеп алгырып:

«Сен – мээң хоргадалым сен,
дириглер оранынга+ чурттаар үлүүм сен» – деп чугааладым.

6Чалынган кыйгымны кичээнгейге ал – аажок куду көрдүрүп чор мен;
истеп-сүрген улустан мени камгала – олар менден күштүг-дүр+.

7Сээң адыңны мактаар кылдыр, хоругдалдан мени хоста+.

Сен меңээ буян хайырлаарыңга,
чөптүг-шынныг улус мени долгандыр чыглып кээр.

142

Мизмор-ыр. Давидтии.

1Дээрги-Чаяакчы, мөргүлүмнү дыңна,
чалынган үнүмнү кичээнгейге ал,
шынчың база чөптүүң ёзугаар меңээ харыыла;
2мээң-биле чаргы-чаалы кылбайн көр –

Сээң мурнуңга кандыг-даа кижи актыг бооп шыдавас!+

3Дайзын мени истеп-сүрүп, черге чыпшыр таптай базып,
үе-дүпте өлген улус дег, караңгыга турарын албадап тур+.

4Эр соруум кошкай берди, чүрээм көжүй берди.
5Шагда эрткен үелерни сактып ор мен+,
Сээң шупту ажыл-херээңни,
холдарың-биле кылган ажыл-херээңни бодап ор мен.

6Холдарымны Сенче өрү сундум:

кургаан чер сугже дег, сеткилим Сенче чүткүп тур+. Сэла

7Дүрген меңээ харыылап көр, Дээрги-Чаяакчы,
амы-тыным үстүр деп барды, менден хая көрүнмейн көр,
оон башка хөөрже кире берген улуска дөмей апаар мен+.

8Эртен эрте энерелдиг харыыңны
дыңнаар аргадан бер – идегелим Сенде болгай.

Эртер оруумну айтып берем –
сеткилимниң ханызындан Сеңээ мөргүп тур мен+.

9Дайзыннарымдан мени камгала, Дээрги-Чаяакчы,
чаглактаныр черим Сенде болгай.

10Күзел-сорууңну күүседиринге өөредип каг,
чүге дээрге Бурганым-дыр сен.

Ачылыг Сүлдең мени оргу-дески черлеп аппарзын+.

11Бодуңнуң адыңны бодааш+, мени амы-тынныг арттырып көр,

Дээрги-Чаяакчы, чөптүүң-биле мени айыыл-халаптан адырып көр.

12Меңээ энерелдииң-биле дайзыннарымны узуткап каг+,
мени кызып-кыйган улустуң шуптузун кыргып-хыдып каг –
чүге дээрге Сээң чалчаң-дыр мен.

143

Давидтии.

1Дээрги-Чаяакчыга алдар! Ол – чалым-хаям+;
Ол мээң холдарымны дайылдажырынга,
салааларымны – тулчурунга өөредип турар+;
2Ол меңээ шынчы, Ол – мээң шивээм,
хоргадалым, камгалакчым, дозуг-камгалалым+;
Оон хоргадал алыр мен,

Ол мээң чонумну[*] меңээ чагыртып берип турар.

3Дээрги-Чаяакчы, кижи деп кымыл ол, Сен ол дээш чүге сагыш човаар сен;
кижи амытан деп кымыл ол, Сен чүге ону бодап чоруур сен?+

4Кижи – хей-бус ышкаш+,
ооң назыны – чидип бар чыдар хөлеге дег+.

5Дээрги-Чаяакчы! Кудай-дээриңни ээктир тырткаш, дүжүп кел+;
дагларга дээвит – ышталы бээр+;

6чаңныыңны кызаңнадыпкаш, дайзыннарны тарадыр сывырывыт;

Бодуңнуң согуннарың адыпкаш+, оларны девидедивит;

7Бодуңнуң холуңну бедиктен сунгаш,
мени терең сугдан ушта тырт+, хары улустуң холундан камгала.

8Олар – мегечи, аксы-сөзү шынныг эвес улус-тур+.

9Бурганым, Сеңээ чаа ырдан ырлап берейн+,
эткир үннүг чанзыга үдеткеш, Сени алгап ырлаайн –

10Сен хааннарга тиилелге шаңнап+, Бодуңнуң чалчаң Давидти
хайыра чок хылыштан чайладып турар сен.

11Мени камгалап, хары улустуң холундан адыр –
олар – мегечи, аксы-сөзү шынныг эвес улус-тур.

12Чалыы назынында оолдарывыс частып үнген үнүштер дег болзун+,
кыстарывыс – ордунуң уранчыды чазаан адагаштары дег болзун.

13Аңмаарларывыс эриин ажыр янзы-бүрү тараа аймаа долзун,
одар-белчиирлеривиске кодан хоювус муң, түмен бооп өзүп-көвүдезин,

14инек малывыс семирзин;
дайзыннарывыс бисти туттуруушкунче аппарбазын,
кудумчуларывыска ыы-сыы дыңналбазын+.

15Шак ындыг чол эдилээн чон амыр-чыргалдыг.

Дээрги-Чаяакчы оларга Бурган болган чон амыр-чыргалдыг+.

144

Макталдың ыры. Давидтии.

א

(алеф)

1Бурганым болгаш Хааным, Сени кымдан арттыр мактаар мен,

Сээң адыңны кезээ мөңгеде алгап-йөрээр мен.

ב

(бет)

2Хүннүң-не Сени алгап-йөрээр мен,
кезээ мөңгеде Сээң адыңны алгап-мактаар мен.

ג

(гимел)

3Дээрги-Чаяакчы өндүр улуг, алдар-макталга дыка төлептиг+.

Ооң өндүр бедиин билип аары болдунмас+.

ד

(далет)

4Салгалдан салгал дамчый улус Сээң ажыл-херектериңни алгап-мактаар
база Сээң күчү-күжүңнү медээлээр.

ה

(хе)

5Олар Сээң өндүр бедик ат-алдарыңны медээлээр,
мен база Сээң кайгамчык ажыл-херектериңни угаап бодаар мен.

ו

(вав)

6Улус Сээң сүртенчиг ажыл-херектериңниң
күчү-күжүн чугаалажы бээр,
мен база Сээң өндүр бедииңни чарлап чугаалаар мен+.

ז

(зайин)

7Улус Сээң буянныыңның элбээн үргүлчү алдаржыдып чугаалай бээр,

Сээң чөптүүңнү алгап ырлай бээр.

ח

(хет)

8Дээрги-Чаяакчы килеңнээчел эвес, кээргээчел,
ээ көрнүүчел болгаш элбек энерелдиг+.

ט

(тет)

9Дээрги-Чаяакчы бүгү улуска буянныг,

Ооң чаяаганы бүгү чүүлдерге ээ-хайыралы илереп кээр.

י

(йод)

10Дээрги-Чаяакчы, чаяалгаң шуптузу Сени алдаржытсын,

Сеңээ бердинген улус Сени алгап-йөрээзин,

כ

(каф)

11Сээң Чагыргаңның алдарын суртаалдазын,

Сээң күчү-күжүңнү дамчыдып чугаалазын.

ל

(ламед)

12Кижи төрелгетен олардан Сээң күчү-күжүң дугайында
база Сээң Чагыргаңның алдарлыг
өндүр бедииниң дугайында билип алзын.

מ

(мем)

13Сээң Чагыргаң кезээ мөңгеде турар,
кижи төрелгетенниң бүгү салгалдарын хааннаар сен+.

נ

(нун)

Дээрги-Чаяакчының чугаалааны бүгү сөстерге бүзүреп боор,

Ол Бодунуң чаяап кааны бүгү чүүлдеринге энерелдиг[*].

ס

(самех)

14Кээп ужуп чыдар бүгү улуска Дээрги-Чаяакчы чөленгииш болур,
бүшкүйтүр бастырган бүгү улусту дорттай хөндүрер+.

ע

(айин)

15Бүгү улустуң карактары Сенче ынаныштыг көөр,

Сен оларга аъш-чемни чогуур өйүнде бээр сен+:

פ

(пе)

16холуңну чада сунгаш, бүгү амылыгларның күзээн чүвезин
хандырып, оларны тоттурар сен+.

צ

(цаде)

17Дээрги-Чаяакчы Бодунуң бүгү оруктарынга чөптүг,

Бодунуң бүгү ажыл-херектеринге энерелдиг.

ק

(коф)

18Дээрги-Чаяакчы Ону кый деп мөргүүр бүгү улуска –
шынныы-биле Ону кый деп мөргүүрлерге – чоок+.

ר

(реш)

19Оон коргар улустуң күзээн чүүлүн Ол күүседип бээр+,
оларның дуза дилээн кыйгызын дыңнап кааш, камгалаар.

ש

(шин)

20Дээрги-Чаяакчы Аңаа ынак бүгү улусту
карактап-кадагалаар, а бузуттуг шупту улусту узуткап каар.

ת

(тав)

21Мээң аксы-сөзүм Дээрги-Чаяакчыны мактазын,
бүгү амылыглар Ооң ыдыктыг адын кезээ мөңгеде алгап-йөрээзин.

145

145^1Аллилуйя!

Сеткилим Дээрги-Чаяакчыны мактазын-на!+

2Дириг чорааш, Дээрги-Чаяакчыны алгап-мактаайн;
чурттап чорааш, Бурганымны алгап ырлаайн+.

3Эрге-дужаалдыг улуска идегевеңер –
камгалалыңар кижилерден кээр деп ынанмаңар+.

4Кижи хөөкүй амызы үстүп, кара черже кире бээр,
боттандырар дээн бодалдары ол-ла дораан чиде бээр+.

5Израильдиң Бурганының дузазын
көрүп турар кижи амыр-чыргалдыг!
Дээрги-Чаяакчыга –
Бурганынга идегээр кижи амыр-чыргалдыг!
6Ол кижиниң Бурганы дээр, чер болгаш далайны
оларда бар бүгү чүүл-биле кады чаяаган;
ооң Бурганы кезээ мөңгеде шынчы,

7базындырган улуска болчур, аштаан улуска аъш-чемни бээр+.

Дээрги-Чаяакчы туттурганнарны хостаар+,

8Дээрги-Чаяакчы согурларның караан ажыдар+,

Дээрги-Чаяакчы бүшкүктерни дорттай хөндүрер+.

Дээрги-Чаяакчы чөптүг-шынныг улуска ынак.

9Дээрги-Чаяакчы өскээртен келген улусту кадагалаар,
өскүс-чавысты, дулгуяк кадайны деткиир+,
а бузуттуг улусту оруундан астырар.
10Дээрги-Чаяакчы кезээ мөңгеде хааннаар!+

Сион, сээң Бурганың салгалдан салгал дамчып хааннаар!

Аллилуйя!

146

146^1Аллилуйя!

Бистиң Бурганывысты алгап ырлаары ачылыг-дыр,

Ону алгап-мактаары эки болгаш тааланчыг-дыр!+

2Дээрги-Чаяакчы Иерусалимни катап тудуп турар+,

Ол тудуп аппарган израиль чонну чыып эккээр+.

3Ол сеткил-хөңнү карарган улусту сегидип,
оларның балыгларын шарып берип турар+.

4Ол сылдыстарның санын билип,
оларның шуптузун аттары-биле адап турар+.

5Дээргивис өндүр улуг, кедергей күчү-күштүг,

Ооң угааны хемчээл-кызыгаар билбес+.

6Ол базындырган улусту өрү көдүрүп,
бузуттуг улусту черге чедир куду базып турар.

7Дээрги-Чаяакчыга өөрүп четтирип ырлаңар,

Бурганывыс мурнунга чадаганнап ырлап бериңер+.

8Ол дээрни булут-шывыг-биле дуглап, черже чаъсты чагдырып+,
дагларны оът-сиген-биле шып турар;

9мал-маганга база кыйгы салып алгырган кускун төлдеринге
аъш-чемни берип турар+.

10Дээрги-Чаяакчы аъттың күш-шыдалын херекке албас+;
кижиниң буттарының дүргени Аңаа хамаан чок;
11а Оон коргар, Ооң энерелинге идегээр улус
Ооң сеткилинге кирер+[*].

147

147^1Иерусалим хоорай,

Дээрги-Чаяакчыны алдаржыт-ла;

Сион даг, Бурганыңны алгап-макта!

2Дээрги-Чаяакчы сээң хаалгаларыңның дээктерин быжыглап+,
чурттакчы чонуңга ачы-буян хайырлап турар;

3сээң кызыгаарларың иштинге тайбыңны догуннадып,
сени эң-не эки кызыл-тас-биле тоттуруп турар+.

4Ол Бодунуң айтыышкынын черже чорудуп бээрге,
Ооң сөзү дүргени кончуг күүсеттинер.
5Ол ак дүк ышкаш харны чада салыр,
хүл ышкаш хырааны черже тө чажар+;
6дош-долузун черже даш ышкаш октап бадырар –
Ооң соогун шыдажыр кижи бар бе?

7А ынчан Ол Бодунуң сөзүн чорудупкаш, ол бүгүнү эргизиптер;
хадын көдүрүлдүр үрүптерге, суглар ага бээр.

8Дээрги-Чаяакчы Бодунуң сөзүн Иаковка;

Бодунуң дүрүм-хоойлузун – Израильге медээлээр.

9Өске кандыг-даа чонга Ол ынчаар кылбаан+,

Ооң дүрүмнерин өске чоннар билбес+.

Аллилуйя!

148

148^1Аллилуйя!

Дээрги-Чаяакчыны кудайлардан алгап-мактаңар,
Ону өрү дээрден алгап-мактаңар!+
2Дээрги-Чаяакчының бүгү төлээлери,
бүгү аг-шерии, Ону алгап-мактаңар!+
3Хүн биле ай, Ону алгап-мактаңар!

Чайынналган хамык сылдыстар, Ону алгап-мактаңар!

4Дээрлерниң эң бедии+ база
дээрлерниң кырында суглар+, Ону алгап-мактаңар!

5Олар шупту Дээрги-Чаяакчының
сөзүн ёзугаар чаяаттынган болгай+,
ынчангаш Ооң адын алгап-мактазын;
6Дээрги-Чаяакчы оларны кажан шагда,
кезээ мөңгеде тургузуп каан,
ажыр базып болбас дүрүмүн оларга берген+.

7Дээрги-Чаяакчыны чер кырындан алгап-мактаңар:

далайның улуг амытаннары биле дүп чок бүгү ээремнер+,

8чаңнык биле долу, хар биле бус-туман,

Ооң айтыышкынын күүседип турар шуурган+,

9даглар биле бүгү тейлер, чимистиг ыяштар биле бүгү пөштер,

10аң-мең биле бүгү мал-маган, соястаарлар биле чалгынныг куштар,

11черниң хааннары биле бүгү чоннар,
чагырыкчылар биле черниң баштыңнары,

12аныяк оолдар-кыстар, кырган-чалыы – Ону алгап-мактаңар!

13Олар шупту Дээрги-Чаяакчының адын алгап-мактазын.

Чүгле чаңгыс Ооң адын кымдан-даа арттыр мактаан-дыр,

Ооң чайынналчаа чер биле дээрден бедээн-дир+.

14Ол Бодунуң чонунуң күчү-күжүн көвүдеткен-дир,

Аңаа бердинген бүгү улуска,

Аңаа чоок израиль чонга макталды берген-дир!

Аллилуйя!

149

149^1Аллилуйя!

Дээрги-Чаяакчыга чаа ырдан ырлап бериңер+,

Аңаа бердинген улустуң чыыжынга+ Ону алгап ырлаңар.

2Израиль чон бодунуң Чаяакчызы дээш өөрүп-хөглезин,

Сионнуң улузу боттарының Хааны дээш өөрүп-байырлазын.

3Ооң адын самнавышаан алгап-мактазын,
тимпан[*] биле чадаганга үдеттирип, алгап ырлазын.

4Дээрги-Чаяакчының сеткили Бодунуң чону дээш ханган болгай,

Ол томаараан улусту, тиилелге хайырлап, каастаар.

5Бурганга бердинген улус алдаржып, өөрүп-байырлазын,
орун-дөжээнге-даа чыткаш, өөрүп ырлазын+.
6Оларның аксы-сөзү Бурганны алгап-йөрээзин;
а холдарынга аажок чидиг хылыш туттунзун –

7олар өске чоннардан өжээн негезин, өске аймактарны кезетсин;

8оларның хааннарын хүлүп-бектезин,
нояннарын демирлеп-кинчилезин –
9бижиттинген шииткелди оларга онааштырзын+.

Ынчаар кылыр болза, Аңаа бердинген улус алдаржыыр.

Аллилуйя!

150

150^1Аллилуйя!

Бурганны Ооң ыдыктыг өргээзинге мактаңар+,

Ооң шивээзи болур бопурук дээрге+ Ону мактаңар!

2Күчүлүг ажыл-херектери дээш, Ону мактаңар!

Өндүр бедии дээш, Ону мактаңар!

3Эдиски үнү-биле үдеп+, Ону мактаңар!

Чадаган болгаш чанзы-биле үдеп+, Ону мактаңар!

4Тимпан-биле үдеп, самнап тургаш+, Ону мактаңар!

Хылдыг хөгжүм-биле база лимби-биле үдеп, Ону мактаңар!

5Эткир үннүг кимвалдар-биле үдеп+, Ону мактаңар!

Ыыткыр үннүг кимвалдар-биле үдеп, Ону мактаңар!

6Амы-тынныг бүгү чүве Дээрги-Чаяакчыны мактазын!

Аллилуйя!

* 2:9 Азы: «Башкарар», азы «кадарар».

* 2:12 Еврей сөзүглелде бо сөстерниң утказы эки билдинмес. Болгу дег өске уткалары мындыг: «Ону ак сеткилдии-биле ошкаңар» азы «Ооң мурнунда черге мөгейиңер».

* 4:2 Азы: «Мээң чөптүг-шынныг Бурганым».

* 4:5 Өске бурунгу сөзүглелде «Килеңнээш-даа, бачыт үүлгетпеңер» деп бижээн (Эф. 4:26 көр).

* 7:5 Өске бурунгу сөзүглелде «А мен кыстыртып чоруур кижимче чылдагаан чок халдаан болзумза» деп бижээн.

* 7:13 Азы: «Бурган Бодунуң бодап алган чүүлүнден ойталавас».

* 8:5 Кижи амытан – бо сөстерни дорт очулдурарга, «Кижи амытан оглу» дээн.

* 8:6 Бо сөстерни өске бурунгу сөзүглелде «Дээрниң төлээлериниң деңнелинден» деп бижээн.

* 9:21 Өске бурунгу сөзүглелде «Дээрги-Чаяакчы, оларга башкыдан бер» деп бижээн.

* 9:22 Еврей сөзүглелде бо шүлүктен ыңай 10-гу ыр эгелээн.

* 10:5 Азы: «Дээрги-Чаяакчы буянныг кижини шенээр, а бузуттуг, күчүлелге ынак кижини көөр хөңнү чок».

* 13:7 Азы: «Дээрги-Чаяакчы Бодунуң чонун туттуруушкундан үндүрүп кээрге».

* 15:2 Азы: «Мээң ачы-буяным Сеңээ херек чок».

* 15:3 Еврей сөзүглелде бо шүлүктүң утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы мындыг: «Мээң күзел-чүткүлүм – ол черниң бурганнарынга бараан болуру турган».

* 16:14 Еврей сөзүглелде бо шүлүктүң утказы эки билдинмес. «Шаңналың-биле» деп сөстүң болгу дег өске утказы мындыг: «Кеземчең-биле».

* 17:11 Мында херувимни дайынчы аът-хөлге кылдыр көргүскен азы Дээрги-Чаяакчыны херувим сөөрткен чуузада олурар кылдыр көргүскен.

* 20:9-13 Бо шүлүктерде «сен» деп ат орнунуң хаанга азы Бурганга хамааржыры эки билдинмес.

* 21:17 «Үзе-чаза соп каапкан» деп сөстерниң утказы эки билдинмес. Өске бурунгу сөзүглелдерде: «Хүлүп-шарып каапканнар», «Өттүр шанчып кааннар», «Арзылаңныы дег» деп бижээн.

* 22:6 Өске бурунгу сөзүглелде «Дедир ээп кээр мен» деп бижээн.

* 23:4 Өске бурунгу сөзүглелде «Хей черге Мээң адым-биле даңгыраглаваан» деп бижээн.

* 23:6 Өске бурунгу сөзүглелде «Бурган Сени» деп сөстер чок.

* 26:8 Еврей сөзүглелде бо домактың утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы мындыг: «Мээң чүрээм Сеңээ: „Мен Сенче чүткүп тур мен“ – деп тур».

* 28:2 Азы: «Ыдыктыг, өндүр-чаагай Дээрги-Чаяакчыга мөгейиңер».

* 28:9 Азы: «Мыйгактарны төрүдер».

* 30:11 Өске бурунгу сөзүглелде «Айыыл-халаптан» деп бижээн.

* 31:6 Еврей сөзүглелде бо шүлүктүң утказы эки билдинмес. «Бачыдын эскерип каан үеде» деп сөстерниң болгу дег өске утказы мындыг: «Чогуур үеде».

* 34:13 Азы: «Олар дээш мээң мөргүлүм ажык чок болзун».

* 35:2 Еврей сөзүглелде бо домактың утказы эки билдинмес. Өске бурунгу сөзүглелде «Мээң чүрээмниң ханызында бак кижиниң бузуду чугаалап тур» деп бижээн.

* 36:20 Еврей сөзүглелде бо шүлүктүң утказы эки билдинмес. Сөөлгү ийи домактың болгу дег өске утказы мындыг: «Өргүлге салган хойлар чаа дег эстип чиде бээрлер, ыш-биле хадый бээрлер».

* 36:35 Еврей сөзүглелде бо шүлүктүң утказы эки билдинмес. Өске бурунгу сөзүглелде «Мен Ливанның пөжү ышкаш турамык түрлүг бузуттуг бир-ле кижини көрген мен» деп бижээн.

* 39:5 Азы: «Хоозун меге бурганнарже».

* 42:1 Өске бурунгу сөзүглелде бо ыр 41 дугаар ырның уланчызы болур.

* 43:20 Өске бурунгу сөзүглелде «шөө-бөрүлер» эвес, а «улулар» деп бижээн.

* 44:7 Еврей сөзүглелде бо сөстерниң утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы мындыг: «О Бурган, Сээң дүжүлгең кезээ мөңгеде турар».

* 45:9 Азы: «Чер-делегейни кайы хире хоозурадып каапкан-дыр».

* 47:3 Цафон даг – еврейлер аразынга чурттап турган хананей чоннуң чүдүлгезин ёзугаар бурганнар чурттап турар даг.

* 47:15 Еврей сөзүглелде бо сөстерниң утказы эки билдинмес. Оларның болгу дег өске утказы мындыг: «Кезээ мөңгеде».

* 48:6 Еврей сөзүглелде бо домактың утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы мындыг: «Ынчан оруктарымның кем-буруузу мени бүзээлеп кээр».

* 48:12 Өске бурунгу сөзүглелде «Олар черлерни боттарының аттары-биле адап ап турар, ынчалза-даа чевеглер оларның мөңге оран-савазы болу бээр, кезээ шагда чурттаар черлери апаар» деп бижээн.

* 48:15 Еврей сөзүглелде бо шүлүктүң утказы эки билдинмес. «Чагырып эгелээр» деп сөстерниң болгу дег өске утказы мындыг: «Таптай базар».

* 49:1 Азы: «Бурган – Дээрги-Бурган-Чаяакчы чугаалап тур».

* 50:9 Иссоп – иудей арыглаашкын ёзулалдарының үезинде ажыглап турган чадаң үнүш ады (Хост. 12:22; Лев. 14:6. Сан. 19:6 көр).

* 52:7 Азы: «Бурган Бодунуң чонун туттуруушкундан үндүрүп эккээрге».

* 56:3 Азы: «Ол меңээ ачы-буян хайырлап турар» (Ыд. ыр. 137:8 көр).

* 57:2 Еврей сөзүглелде бо шүлүктүң утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы мындыг: «Шииткекчилер, силер ылап-ла шынын чугаалап турар силер бе? Кижи амытаннар, чөптүү-биле шиидип турар силер бе?»

* 59:6 Азы: «Сенден коргар улуска, алыс шын дээш көдүрер кылдыр, тукту тутсуп бердиң».

* 63:7 Еврей сөзүглелде бо шүлүктүң утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы мындыг: «Буруудаткы дег чылдак дилеп, истелге-хыналданы удаа-дараалаштыр чорудуп, кижи амытанның ишти-хөңнүн коптарып, сеткил-чүрээн хандыр касканнап турарлар-дыр».

* 63:9 Азы: «Оларны кочулаар».

* 65:12 Өске бурунгу сөзүглелде «элбекшил» эвес, а «хосталга» деп бижээн.

* 66:7 Азы «Дүжүдүн берген».

* 67:5 Азы: «Дээрлерде бар чыдар Бурганны кымдан арттыр мактаңар».

* 67:26 Тимпан – дүңгүрге дөмейлешкек хөгжүм херексели.

* 67:31 Кулузунда турар аң – Египетти ынча деп турар чадавас.

* 71:9 Еврей сөзүглелде «Ээн ховунуң чурттакчылары» деп сөстерниң утказы эки билдинмес. Болгу дег өске уткалары мындыг: «Дайзыннар», «аң-мең».

* 72:7 Өске бурунгу сөзүглелде «Семирээнинден карактары чарлыр чеде берген» деп бижээн.

* 73:14 Левиафан – ханаан мифологияда сугнуң күчүтен моозу азы улузу. Ол амытан Бурганның удурланыкчызының символу болур. Мында Египеттиң ойзу адаан ады бооп чадавас.

* 73:14 Еврей сөзүглелде «ээн ховунуң аң-меңинге» деп сөстерниң утказы эки билдинмес. Болгу дег өске уткалары мындыг: «Ээн ховунуң чурттакчыларынга» азы «Далайжыларга».

* 75:3 Салим – Иерусалимниң эрте-бурунгу ады (Э. д. 14:18 көр).

* 75:5 Өске бурунгу сөзүглелде «Олча-тывыш долган даглардан» деп бижээн.

* 75:11 Еврей сөзүглелде бо шүлүктүң утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы мындыг: «Килеңнээн Эдом безин Сени мактаар, Хамат хоорайның бузундулары Сен дээш байырлаар».

* 77:50 Азы: «Оларның чуртталгаларын».

* 77:51 Хаам – Египеттиң чурттакчылары Нойнуң оглу Хаамның үре-салгалы кылдыр санадып турган (Э. д. 10:6-10; Ыд. ыр. 104:23; 105:22 көр).

* 77:61 Филистимнерниң эжелеп алганы ыдыктыг аптара дугайында чугаалап турар чадавас (1 Хаан. 4:22 көр).

* 78:8 Азы: «Ада-өгбелеривистиң кем-буруузу дээш».

* 79:2 Дээрги-Чаяакчы ыдыктыг аптарада тургускан херувимнер дүрзүлериниң кырында, Бодунуң дүжүлгезинде дег, саадап олурар дээни ол (Хост. 25:17-22 көр). Азы херувимнер сөөрткен чуузада олурар дээни ол.

* 79:18 Кижи – еврей дылдан дорт очулдурарга, «кижи амытан оглу» дээн. Израиль хаан бооп чадавас.

* 80:3 Тимпан – дүңгүрге дөмейлешкек хөгжүм херексели.

* 81:1 Бурганнар – чер-делегейниң чоннарын хайгаарап көөр хүлээлгелиг дээрниң төлээлерин ынчаар адап турар чадавас. Өске бурунгу еврей тайылбыр ёзугаар шииткекчилер бооп база чадавас.

* 82:9 Лоттуң салгалы – моав болгаш аммон чоннарны ынча деп турар (Э. д. 19:30-38 көр).

* 82:14 Азы: «Оларны казыргыда доозун ышкаш аажыла».

* 83:8 Азы: «Олар Сионда Бурганның мурнунга чеде бээр».

* 83:10 Азы: «Бурганывыс, дозуг-камгалалывысче көрүп көр».

* 84:2 Азы: «Израильди туттуруушкундан үндүрүп эккелген сен».

* 85:11 Азы: «Сээң адыңга сөгүрүүрүнден мээң чүрээм өөрүп тур».

* 86:4 Рахав – Египет дээни ол (Иса. 30:17 көр).

* 86:7 Еврей сөзүглелде бо шүлүктүң утказы эки билдинмес. Өске бурунгу сөзүглелде «Өөрүп байырлап турар шупту улустуң аал-ораны сенде» деп бижээн.

* 87:19 Өске бурунгу сөзүглелде «Мээң чоок кижилерим дүмбей караңгыда турлар» деп бижээн.

* 88:11 Рахав – хананей мифологияда суг чурттуг күчүтен моос. Ол амытан Бурганның удурланыкчызын символдап көргүзүп турар. Ооң ады «улуургак чорук» дээн уткалыг.

* 89:6 Азы: «Сен кижилерни үер дег арыда шаап аппаар сен, олар уйгу-дүш дег-дир».

* 94:8 Мерива, Масса – ээн кургаг ховуга еврейлерниң Бурганга удурланып турган черлериниң аттары (Хост. 17:1-7; Сан. 20:1-13 көр).

* 97:3 Азы: «Бурганывыстан кээр камгалалды».

* 98:1 Дээрги-Чаяакчы ыдыктыг аптарада тургускан херувим дүрзүлериниң кырында, Бодунуң дүжүлгезинде дег, саадап олурар дээни ол (Хост. 25:17-22 көр). Азы херувимнер сөөрткен чуузада олурар дээни ол.

* 98:5 Буттарын салыр чер – израиль чер, Бурганның өргээзи азы ыдыктыг аптара (1 Чыл. 28:2 көр).

* 103:4 Азы: «Бодуңнуң төлээлериңни – хаттар кылып каан сен, а бараан болукчуларыңны – оттуң чалбыыштары кылып каан сен».

* 103:8 Азы: «Сээң оларны турзун дээниң черлерге даглар бедип, шынаалар чавызап турган».

* 103:18 Сарлык-дегелер – еврей дылда «шафан» дээр үүрмек хээкчилер (Лев. 11:5; У. ч. 30:26 көр).

* 103:26 Левиафан – хананей мифологияда сугда чурттап турар күчүтен моос азы улу (Иов 3:8; 40:20; 41:1; Ыд. ыр. 73:13-14; Иса. 27:1 көр).

* 104:22 Өске бурунгу сөзүглелде «башкарып» деп эвес, а «сургап» деп сөстү бижээн.

* 104:23, 27 Хаамның чери – Египетти ынча деп турары ол, чүге дээрге Хаамның бир оглу Египеттиң үндезилекчизи кылдыр санадып турган (Э. д. 10:6-10; Ыд. ыр. 77:51; 105:22 көр).

* 105:22 Хаамның чери – Египетти ынча деп турары ол, чүге дээрге Хаамның бир оглу Египеттиң үндезилекчизи кылдыр санадып турган (Э. д. 10:6-10; Ыд. ыр. 77:51; 104:23 көр).

* 109:3 Еврей сөзүглелде бо шүлүктүң утказы эки билдинмес. «Ыдык дагларже» деп сөстерни өске бурунгу сөзүглелде «Өндүр-чаагай ыдыктыың-биле» деп бижээн. «Аныяк эрлериң» деп сөстерниң болгу дег өске утказы мындыг: «Аныяк назының».

* 111:4 Азы: «Дүмбей караңгы турда, мөзүзү эки улуска кээргээчел, ээ көрнүүчел, чөптүг Чырык чырып кээр».

* 111:5 Азы: «Шииткел үезинде ооң сөстери бадыткаттынар».

* 113:8 Өске бурунгу сөзүглелде бо шүлүк-биле бир ыр төнген, дараазында шүлүк-биле чаа ыр эгелээн.

* 114:9 Өске бурунгу сөзүглелде 114 болгаш 115 ырлар чаңгыс ырны тургузуп турар.

* 115:1 Азы: «Бүзүреп чораан болгаш: „Базындырганым аажок“ – деп турган мен».

* 117:24 Азы: «Бо хүн дээрге Дээрги-Чаяакчының чаяап каан хүнү-дүр, ында өөрүп-хөглээли».

* 119:1 Көдүрлүүшкүн ыры – Иерусалимниң турар даанче көдүрлүп ора, Бурганга мөгеер дээш бар чыдар улустуң ырлажып турган ыры бооп чадавас (Ы. х. к. 16:16; Ыд. ыр. 121:4 көр).

* 119:3 Азы: «Авыяас аас-сөс сеңээ чүнү бээрил? Немей бээр чүзү барыл?»

* 119:5 Мешех биле Кедар – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүктүң ийи дайынзырак аймаа.

* 120:1 Азы: «Дуза меңээ олардан кээр».

* 120:6 Бо сөстерни еврей дылдан дорт очулдурарга, «Хүндүс сеңээ хүн хора халдатпас, а дүне – ай хора халдатпас» дээн.

* 121:3 Еврей сөзүглелде бо шүлүктүң утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы мындыг: «Иерусалим – улус сеңээ келгеш, эптежип аар кылдыр туткан хоорай сен».

* 125:1 Азы: «Дээрги-Чаяакчы Сионнуң чонун туттуруушкундан үндүрүп кээрге».

* 128:6 Бажың кыры – Палестинага бажыңнар крышалары ийленчек эвес, а калбак болур турган. Оът-сиген үрезини бажың кырынче хадый берзе-даа, хөрзүн чедишпезинден өзүп үнүп шыдавас турган.

* 131:6 Эфрата – Вифлеем хоорайның бурунгу ады. Иарим шөлдери – Кириат-Иарим хоорайның өске ады (1 Хаан. 6:21–7:1; 17:12 көр).

* 131:7 Буттарын салыр чер – Бурганның өргээзи азы ыдыктыг аптара (1 Чыл. 28:2 көр).

* 136:8 Өске бурунгу сөзүглелде «Хоозурадыкчы сен!» деп бижээн.

* 137:2 Өске бурунгу сөзүглелде бо домакты «Бодуңнуң сөзүңнү Бодуңнуң кандыг-даа адыңдан өндүр улуг кылып каан болгай сен» деп бижээн.

* 137:8 Азы: «Дээрги-Чаяакчы меңээ ачы-буян хайырлап турар» (Ыд. ыр. 56:3 көр).

* 138:14 Өске бурунгу сөзүглелде «Кайгамчыктыың база сөгүрүүшкүнге төлептииң дээш» деп бижээн.

* 138:15 Черниң ханызынга – ие кижини черге дөмейлей көрүп турар азы баштайгы кижини довурактан чаяаганын ынча деп турар чадавас.

* 138:24 Азы: «Дүрзү-бурганнарга мөгеер орукта».

* 143:2 Өске бурунгу сөзүглелде «Өске чоннарны» деп бижээн.

* 144:13 Сөөлгү домак өске бурунгу сөзүглелде таварышпайн турар.

* 146:11 Еврей сөзүглелде 146 болгаш 147 ырлар чаңгыс ырны тургузуп турар.

* 149:3 Тимпан – дүңгүрге дөмейлешкек хөгжүм херексели.

+ 1:1 Иов 21:16
+ 1:1 У. ч. 1:15; 4:14; 24:1
+ 1:1 Ыд. ыр. 25:4-5; У. ч. 3:34; 21:24
+ 1:2 Иис. 1:8
+ 1:2 Ыд. ыр. 118:47-48, 97
+ 1:3 Иер. 17:8; Иез. 47:12
+ 1:4 Иов 21:18; Ыд. ыр. 34:5
+ 1:6 Ыд. ыр. 36:18
+ 2:1 Аж.-ч. 4:25-26
+ 2:2 Ыд. ыр. 17:51; 19:7; 88:20-21
+ 2:4 Ыд. ыр. 10:4
+ 2:4 Ыд. ыр. 36:13; 58:9; У. ч. 1:26
+ 2:6 Ыд. ыр. 109:2; Ажыд. 14:1

+ 2:7 Аж.-ч. 13:33; Евр. 1:5; 5:5; 2 Хаан. 7:14

+ 2:9 Ажыд. 2:27; 12:5; 19:15
+ 2:9 Иса. 30:14; Иер. 19:11
+ 2:11 Евр. 12:28
+ 2:11 Флп. 4:4
+ 2:12 Ыд. ыр. 33:8
+ 3:1 2 Хаан. 15:14-17
+ 3:2 2 Хаан. 15:12
+ 3:3 Ыд. ыр. 70:11
+ 3:4 Э. д. 15:1
+ 3:4 Ыд. ыр. 26:6
+ 3:5 Ыд. ыр. 2:6
+ 3:5 Ыд. ыр. 33:4
+ 3:6 Ыд. ыр. 4:8
+ 3:7 Ыд. ыр. 26:3
+ 3:8 Иов 16:10
+ 3:8 Иов 29:17; Ыд. ыр. 57:7
+ 3:9 Ыд. ыр. 36:39; Иса. 43:11; Иона 2:10
+ 4:1 Авв. 3:19
+ 4:2 Иов 36:16
+ 4:4 Хост. 11:7
+ 4:6 Ы. х. к. 33:19; Ыд. ыр. 50:21
+ 4:7 Сан. 6:25; Ыд. ыр. 30:17; 43:4; 66:2
+ 4:9 Ыд. ыр. 3:6
+ 5:3 Ыд. ыр. 83:4
+ 5:4 Ыд. ыр. 87:10; 118:147
+ 5:6 Ыд. ыр. 10:5
+ 5:7 Ыд. ыр. 54:24
+ 5:8 3 Хаан. 8:29; Ыд. ыр. 10:4
+ 5:10 Иер. 5:16
+ 5:10 Ыд. ыр. 11:2; Рим. 3:13
+ 5:13 Ыд. ыр. 113:21-22
+ 5:13 Ыд. ыр. 102:4
+ 6:1 1 Чыл. 15:20-21
+ 6:2 Ыд. ыр. 37:2
+ 6:4 Ыд. ыр. 89:13

+ 6:6 Ыд. ыр. 29:10; 87:11; 113:25; Эккл. 9:10; Иса. 38:18

+ 6:8 Ыд. ыр. 30:10
+ 6:9 Иов 21:16; Ыд. ыр. 118:115; Мф. 7:23
+ 6:11 Ыд. ыр. 39:13
+ 7:2 Ыд. ыр. 10:1; 63:11
+ 7:2 Ыд. ыр. 30:16
+ 7:3 Иов 10:16
+ 7:5 Ыд. ыр. 54:21
+ 7:5 1 Хаан. 24:8; 26:9
+ 7:8 Иса. 33:10
+ 7:9 Ыд. ыр. 25:1; 34:24; 42:1
+ 7:10 Иов 23:10; Ыд. ыр. 10:5
+ 7:11 Э. д. 15:1
+ 7:12 Наум 1:5
+ 7:13 Ы. х. к. 32:41
+ 7:13 Ы. х. к. 32:23
+ 7:14 Ыд. ыр. 20:13; 63:8
+ 7:15 Иов 15:35; Иса. 59:4; Иак. 1:15

+ 7:16 Эсф. 7:9; У. ч. 11:5; 26:27; 28:10; Эккл. 10:8; Дан. 6:24

+ 7:18 Ыд. ыр. 9:3
+ 8:1 Ыд. ыр. 80:1; 83:1
+ 8:2-3 Ыд. ыр. 148:13; Иса. 12:4
+ 8:2-3 Ыд. ыр. 112:4; Мф. 21:16
+ 8:5 Иов 7:17; Ыд. ыр. 143:3; Евр. 2:6-8
+ 8:7 Э. д. 1:26,
+ 8:7 Ыд. ыр. 109:1; 1 Кор. 15:27; Эф. 1:22
+ 9:2 Ыд. ыр. 25:7; 39:6; 95:3
+ 9:3 Ыд. ыр. 7:18
+ 9:5 Ыд. ыр. 139:13
+ 9:5 Ыд. ыр. 28:10
+ 9:6 Ы. х. к. 9:14; 29:20
+ 9:8 Ыд. ыр. 101:13; 144:13; Ыы. 5:19

+ 9:9 1 Хаан. 2:10; Ыд. ыр. 57:12; 66:5; 95:13; 97:9; 109:6; Иса. 2:4; 3:13; Иоил 3:12

+ 9:10 2 Хаан. 22:3
+ 9:11 Ыд. ыр. 90:14
+ 9:14 Ыд. ыр. 106:18
+ 9:15 Иса. 25:9
+ 9:16 Ыд. ыр. 7:16
+ 9:16 Иов 18:8; У. ч. 29:5,
+ 9:17 Хост. 7:5; 14:4
+ 9:18 Иов 8:13
+ 9:22 Ыд. ыр. 21:1
+ 9:25 Ыд. ыр. 13:1; 52:1
+ 9:27 Ыд. ыр. 29:7
+ 9:28 Рим. 3:14
+ 9:28 Иов 20:12
+ 9:29 Ыд. ыр. 16:11; 36:32
+ 9:29 У. ч. 24:15
+ 9:30 Иов 38:40
+ 9:30 Ыд. ыр. 58:4
+ 9:30 Мих. 7:2
+ 9:32 Иса. 29:15; Иез. 8:12; 9:9
+ 9:35 Ы. х. к. 10:18; Ос. 14:4
+ 9:36 Ыд. ыр. 36:17
+ 9:37 Хост. 15:18; Ыд. ыр. 28:10; 145:10
+ 9:39 Ыд. ыр. 81:3
+ 10:1 Ыд. ыр. 7:2
+ 10:2 Ыд. ыр. 63:4
+ 10:3 Ыд. ыр. 81:5
+ 10:4 Мих. 1:2; Иона 2:8; Авв. 2:20
+ 10:4 Ыд. ыр. 2:4; Иса. 66:1
+ 10:4 Иов 7:18; 23:10
+ 10:5 Э. д. 22:1
+ 10:6 Э. д. 19:24; Иов 18:15
+ 10:6 Ыд. ыр. 74:9
+ 10:7 Ыд. ыр. 32:5; 61:8; 98:4
+ 11:2 Иса. 57:1; Мих. 7:2
+ 11:3 Ыд. ыр. 5:10; 40:6; 143:8
+ 11:7 Ыд. ыр. 17:31; 118:140; У. ч. 30:5
+ 12:2 Ыд. ыр. 88:47; Ыы. 5:20
+ 12:2 Иов 13:24; Авв. 1:2
+ 12:4 Эзра 9:8; Ыд. ыр. 18:9
+ 12:5 Ы. х. к. 32:27
+ 12:6 Ыд. ыр. 114:7
+ 13:1 Ыд. ыр. 9:25
+ 13:1 Мих. 7:2; Рим. 3:10-12

+ 13:2 Э. д. 11:5; Ы. х. к. 26:15; Ыд. ыр. 32:14; 101:19

+ 13:3 Иов 15:16

+ 13:4 У. ч. 30:14; Иер. 10:25; Иез. 34:3; Мих. 3:3

+ 14:1 Ыд. ыр. 23:3-4; Иса. 33:14-16
+ 14:2 Ыд. ыр. 105:3
+ 14:3 Лев. 19:16
+ 14:4 Башт. 11:35
+ 14:5 Лев. 25:36; Иез. 18:8
+ 14:5 Хост. 23:5
+ 15:2 Ыд. ыр. 72:25

+ 15:4 Хост. 23:13; Иис. 23:7; Ос. 2:17; Зах. 13:2

+ 15:5 Сан. 18:20; Иер. 10:16; 51:19; Ыы. 3:24

+ 15:8 Ыд. ыр. 108:31; Аж.-ч. 2:25-28

+ 15:10 Иов 33:28; Ыд. ыр. 29:4; 48:16; 85:13; Иса. 38:17; Аж.-ч. 2:27

+ 15:11 Мф. 7:14
+ 16:0 Ыд. ыр. 85:1; 141:1
+ 16:3 Иов 23:10; Ыд. ыр. 65:10
+ 16:5 Иов 23:11
+ 16:7 Ыд. ыр. 30:22
+ 16:8 Ы. х. к. 32:10; Зах. 2:8

+ 16:8 Руф 2:12; Ыд. ыр. 35:8; 56:2; 62:8; 90:4

+ 16:10 Ыд. ыр. 118:70
+ 16:12 Иов 38:40; Ыд. ыр. 9:29
+ 16:15 Иов 19:26; 33:26
+ 17:2 Ы. х. к. 6:5; Ыд. ыр. 114:1

+ 17:3 Ыд. ыр. 18:15; 30:3-4; 70:3; 90:2; 143:2

+ 17:3 Э. д. 15:1

+ 17:4 1 Чыл. 16:25; Ыд. ыр. 47:2; 95:4; 144:3

+ 17:5 Ыд. ыр. 41:7; 92:4; Иона 2:4
+ 17:6 Ыд. ыр. 114:3
+ 17:7 Иона 2:8
+ 17:8 Башт. 5:5; Ыд. ыр. 76:18; 96:4
+ 17:9 Ыд. ыр. 20:9; Иса. 30:33; Иез. 20:48
+ 17:10 Ыд. ыр. 143:5; Иса. 64:1
+ 17:10 Наум 1:3
+ 17:11 Ыд. ыр. 103:3
+ 17:12 Хост. 20:21; Ыд. ыр. 96:2
+ 17:13 Иис. 10:11; Иса. 30:30

+ 17:14 1 Хаан. 2:10; Иов 37:4-5; Ыд. ыр. 67:34; 76:18-19

+ 17:15 Авв. 3:11; Зах. 9:14
+ 17:15 1 Хаан. 7:10
+ 17:16 Хост. 15:8; Ыд. ыр. 105:9
+ 17:17 Ыд. ыр. 143:7
+ 17:18 Ыд. ыр. 141:6
+ 17:20 Ыд. ыр. 30:8; 117:5
+ 17:21 1 Хаан. 26:23; Иов 22:30
+ 17:24 Э. д. 6:9; Иов 1:1
+ 17:28 Ыд. ыр. 100:5

+ 17:29 2 Хаан. 21:17; 4 Хаан. 8:20; Ыд. ыр. 131:17

+ 17:31 Ы. х. к. 32:4; Мф. 5:48
+ 17:31 Ыд. ыр. 11:7; У. ч. 30:5
+ 17:31 Э. д. 15:1
+ 17:32 4 Хаан. 5:15; Иса. 45:5; Дан. 2:47
+ 17:34 Ы. х. к. 32:13; Иса. 58:14; Авв. 3:19
+ 17:35 Ыд. ыр. 143:1
+ 17:38 Хост. 23:27
+ 17:41 Хост. 23:27
+ 17:42 Иов 27:9; У. ч. 15:29
+ 17:43 Мих. 7:10; Зах. 10:5
+ 17:44 Иса. 55:5
+ 17:45 Ы. х. к. 33:29
+ 17:46 Мих. 7:17
+ 17:48 Ыд. ыр. 46:3
+ 17:50 Рим. 15:9
+ 17:51 Ыд. ыр. 143:10
+ 17:51 2 Хаан. 7:16
+ 18:2 Ыд. ыр. 49:6; 88:6; 96:6
+ 18:5 Рим. 10:18
+ 18:6 Иоил 2:16
+ 18:6 Эккл. 1:5
+ 18:8 Ы. х. к. 4:7
+ 18:8 Ыд. ыр. 22:3
+ 18:8 Ыд. ыр. 118:130
+ 18:9 Рим. 7:12
+ 18:9 Ыд. ыр. 12:4
+ 18:10 Ыд. ыр. 118:142, 151, 160
+ 18:11 У. ч. 3:14; 8:10
+ 18:11 У. ч. 24:13
+ 18:14 Сан. 15:30
+ 18:14 Рим. 6:12,
+ 18:15 Ыд. ыр. 17:3
+ 19:2 Ыд. ыр. 68:30; У. ч. 18:11
+ 19:3 Ыд. ыр. 127:5; 133:3
+ 19:5 Ыд. ыр. 20:3
+ 19:8 Ыд. ыр. 32:17; Иса. 31:1; 36:9
+ 19:8 1 Хаан. 17:45; У. ч. 21:31
+ 20:2 Ыд. ыр. 27:7
+ 20:3 Ыд. ыр. 19:5
+ 20:5 4 Хаан. 20:6; Ыд. ыр. 60:6; 90:16
+ 20:8 Ыд. ыр. 15:8
+ 20:10 Ыд. ыр. 17:9; Мал. 4:1

+ 20:10 Иов 15:34; 20:26; Ыд. ыр. 96:3; Евр. 10:27

+ 20:11 Иов 18:19
+ 20:13 Ыд. ыр. 17:15
+ 21:2 Мф. 27:46; Мк. 15:34
+ 21:2 Ыд. ыр. 9:22; Ыы. 3:8
+ 21:3 Ыд. ыр. 87:2
+ 21:6 Башт. 3:9
+ 21:7 Иов 25:6; Иса. 41:14
+ 21:7 Иса. 49:7; 53:3
+ 21:8-9 Ыд. ыр. 90:14

+ 21:8-9 Мф. 27:39-43; Мк. 15:29-32; Лк. 23:35-37

+ 21:10 Ыд. ыр. 71:6

+ 21:12 Ыд. ыр. 106:12

+ 21:13 Ыд. ыр. 117:10-12; Иер. 50:27; Ам. 4:1

+ 21:15 Ыд. ыр. 118:28
+ 21:17 Ыд. ыр. 58:7
+ 21:18 Лк. 23:35
+ 21:19 Ин. 19:24
+ 21:21 Ыд. ыр. 34:17; Флп. 3:2
+ 21:22 2 Тим. 4:17
+ 21:23 Евр. 2:12
+ 21:24 Ыд. ыр. 134:20
+ 21:26 Ыд. ыр. 34:18
+ 21:26 Лев. 7:16
+ 21:28 Ыд. ыр. 95:7; Соф. 2:11

+ 21:29 Дан. 7:14, 27; Авд. 1:21; Зах. 14:9; Лк. 1:33; 1 Кор. 15:24; Ажыд. 11:15

+ 21:31 Ыд. ыр. 101:19

+ 21:32 Ыд. ыр. 77:6; 101:19

+ 22:1 Ыд. ыр. 79:2; Эккл. 12:11; Иса. 40:11; Иез. 34:11; Ин. 10:11

+ 22:1 Флп. 4:19
+ 22:2 Иез. 34:14; Ин. 10:9
+ 22:3 Ыд. ыр. 18:8
+ 22:3 У. ч. 4:11; 8:20
+ 22:4 Ыд. ыр. 137:7
+ 22:4 У. ч. 10:9; Иса. 43:2
+ 22:4 Мих. 7:14

+ 22:5 Ыд. ыр. 91:11; У. ч. 27:9; Эккл. 9:8; Лк. 7:46

+ 23:1 Хост. 9:29; Иов 41:3; Ыд. ыр. 49:12; 88:11

+ 23:2 1 Хаан. 2:8; Ыд. ыр. 101:26; 103:5; У. ч. 8:29

+ 23:3 Ыд. ыр. 14:1-5; Иса. 33:14-16
+ 23:4 Ыд. ыр. 50:12; Мф. 5:8
+ 23:7 Ыд. ыр. 117:19-20; Иса. 26:2
+ 23:8 Хост. 15:3
+ 23:10 Мал. 1:14
+ 24:1 Ыд. ыр. 85:4; 142:8
+ 24:3 Иса. 49:23
+ 24:4 Ыд. ыр. 26:11; 85:11
+ 24:5 Ыд. ыр. 25:3
+ 24:6 Ыд. ыр. 102:17
+ 24:7 Иов 13:26; Ыд. ыр. 118:9; Иер. 3:25
+ 24:7 Ыд. ыр. 50:3
+ 24:11 Иер. 14:7
+ 24:11 Ыд. ыр. 78:9; Дан. 9:19
+ 24:13 Ыд. ыр. 36:22; У. ч. 2:21; Иса. 60:21
+ 24:15 2 Чыл. 20:12; Ыд. ыр. 122:1-2; 140:8
+ 24:22 Ыд. ыр. 43:27; 129:8
+ 25:1 Ыд. ыр. 7:9

+ 25:2 1 Чыл. 28:9; 29:17; Ыд. ыр. 138:23; У. ч. 17:3; Иер. 17:10

+ 25:3 Ыд. ыр. 24:5

+ 25:5 Ыд. ыр. 1:1; 138:21

+ 25:6 Ы. х. к. 21:6; Ыд. ыр. 72:13; Мф. 27:24

+ 25:7 Ыд. ыр. 9:2
+ 25:9 Ыд. ыр. 27:3
+ 25:10 Хост. 23:8
+ 26:1 Иса. 60:20; Мих. 7:8
+ 26:3 Ыд. ыр. 3:7; 22:4
+ 26:4 Ыд. ыр. 22:6; 60:5; 64:5
+ 26:6 Ыд. ыр. 3:4
+ 26:6 Эф. 5:19
+ 26:8 Ыд. ыр. 104:4
+ 26:10 Иса. 49:15
+ 26:11 Ыд. ыр. 24:4
+ 26:12 Ыд. ыр. 40:3
+ 26:12 Хост. 20:16; У. ч. 6:19
+ 26:13 Иса. 53:8; Иез. 26:20; 32:23
+ 26:14 Иис. 1:6; Ыд. ыр. 30:25
+ 26:14 Иса. 8:17
+ 27:1 Ыд. ыр. 82:2; 108:1
+ 27:1 Ыд. ыр. 87:5; 142:7; У. ч. 1:12
+ 27:2 Ыд. ыр. 133:2
+ 27:3 У. ч. 26:23; Иер. 9:8
+ 27:3 Ыд. ыр. 25:9
+ 27:5 Иса. 5:12
+ 27:7 Э. д. 15:1
+ 27:7 Ыд. ыр. 20:2
+ 27:9 Иса. 40:11; 46:3
+ 28:1 Э. д. 6:2; Иов 1:6; 2:1; Ыд. ыр. 88:7
+ 28:1 1 Чыл. 16:28; Ыд. ыр. 95:7
+ 28:3 Иов 37:4; Иез. 1:24
+ 28:5 Башт. 9:15; Ыд. ыр. 103:16; Иез. 31:3
+ 28:6 Ы. х. к. 3:9
+ 28:6 Ыд. ыр. 113:4, 6
+ 28:8 Сан. 13:27
+ 28:10 Э. д. 6:17
+ 28:10 Хост. 15:18; Ыд. ыр. 9:5, 37
+ 28:11 Ыд. ыр. 67:36
+ 29:2 Ыд. ыр. 34:19

+ 29:4 Иов 33:28; Ыд. ыр. 15:10; 48:16; 85:13; Иса. 38:17

+ 29:6 Иса. 57:16; Иер. 3:5; Ыы. 3:31; Мих. 7:18

+ 29:6 Ыд. ыр. 125:5
+ 29:7 Ыд. ыр. 9:26
+ 29:10 Ыд. ыр. 6:6; Иса. 38:18
+ 29:12 Иер. 31:13
+ 30:2 Дан. 9:16
+ 30:3 Ыд. ыр. 17:3
+ 30:6 Лк. 23:46
+ 30:7 Ы. х. к. 32:21
+ 30:9 Ыд. ыр. 17:20
+ 30:10 Ыд. ыр. 6:8

+ 30:12 Иов 19:13; Ыд. ыр. 30:12; 37:11; 68:9; 87:9

+ 30:13 Эккл. 9:5
+ 30:14 Иер. 6:25; 46:5
+ 30:16 Ыд. ыр. 7:2
+ 30:17 Сан. 6:25; Ыд. ыр. 4:7
+ 30:22 Ыд. ыр. 16:7
+ 30:24 Ыд. ыр. 96:10
+ 30:25 Иис. 1:6; Ыд. ыр. 26:14
+ 31:2 Ин. 1:47
+ 31:2 Рим. 4:7-8
+ 31:5 Ыд. ыр. 37:19; 50:5
+ 31:5 1 Ин. 1:9
+ 31:7 Ыд. ыр. 118:114
+ 31:9 У. ч. 26:3; Иак. 3:3
+ 31:11 Ыд. ыр. 67:4
+ 32:2 Ыд. ыр. 70:22

+ 32:3 Ыд. ыр. 39:4; 95:1; 97:1; 143:9; 149:1; Иса. 42:10; Ажыд. 5:9

+ 32:5 Ыд. ыр. 32:5; 61:8

+ 32:5 Ыд. ыр. 118:64

+ 32:6 Э. д. 1:6-7; Ыд. ыр. 148:5; Ин. 1:3; Евр. 11:3

+ 32:7 Э. д. 1:9; Иов 38:8-11; Ыд. ыр. 103:9; Иер. 5:22

+ 32:9 Э. д. 1:3
+ 32:10 Иса. 19:3
+ 32:11 У. ч. 19:21; Иса. 46:10
+ 32:12 Ы. х. к. 7:6; Ыд. ыр. 143:15
+ 32:13 Иов 7:18; 23:10; Ыд. ыр. 10:4
+ 32:14 Ы. х. к. 26:15; Иса. 63:15
+ 32:16 Ам. 2:14
+ 32:17 Ыд. ыр. 19:8; У. ч. 21:31
+ 32:18 Ыд. ыр. 146:11
+ 32:19 3 Хаан. 17:6; Иов 5:20
+ 32:20 Э. д. 15:1; Ы. х. к. 33:29
+ 33:1 1 Хаан. 21:12-13
+ 33:3 1 Хаан. 2:1
+ 33:5 Ыд. ыр. 3:5
+ 33:7 Ыд. ыр. 17:1
+ 33:8 Иов 33:23; Дан. 6:22
+ 33:9 1 Пет. 2:3
+ 33:9 Ыд. ыр. 2:12
+ 33:10 Ыд. ыр. 36:25; У. ч. 10:3
+ 33:11 Иов 4:10-11
+ 33:13 1 Пет. 3:10-12
+ 33:14 У. ч. 13:3

+ 33:15 Ыд. ыр. 36:27; Иса. 1:16-17; 3 Ин. 1:11

+ 33:16 Иов 36:7
+ 33:16 У. ч. 15:29
+ 33:17 Иов 18:17; У. ч. 10:7
+ 33:19 Ыд. ыр. 50:19
+ 33:20 Иов 5:19; 2 Тим. 3:11
+ 33:21 Ин. 19:36
+ 34:1 Иса. 49:25
+ 34:4 Ыд. ыр. 39:15; Иер. 17:18
+ 34:4 Ыд. ыр. 68:23-26; 108:6-15
+ 34:5 Иов 21:18; Ыд. ыр. 1:4
+ 34:6 Ыд. ыр. 72:18; Иер. 23:12
+ 34:7 Ыд. ыр. 56:7; 118:85; Иер. 18:20
+ 34:8 Иса. 47:11
+ 34:9 Лк. 1:47

+ 34:10 Хост. 15:11; Ыд. ыр. 70:19; 85:8; 88:7-9; 112:5

+ 34:10 Иов 5:15

+ 34:12 Ыд. ыр. 37:20; 108:5; У. ч. 17:13; Иер. 18:20

+ 34:13 Сан. 29:7
+ 34:16 Иов 16:9; Ыд. ыр. 36:12
+ 34:17 Авв. 1:13
+ 34:17 Ыд. ыр. 21:21
+ 34:18 Ыд. ыр. 21:26
+ 34:19 Ыд. ыр. 68:5; Ин. 15:25
+ 34:19 Ыд. ыр. 29:2
+ 34:21 Ыы. 2:16
+ 34:22 Ыд. ыр. 9:22; 37:22
+ 34:23 Ыд. ыр. 43:24; 77:65
+ 34:24 Ыд. ыр. 7:9
+ 34:25 Ыд. ыр. 39:16; 69:4
+ 34:25 Ыы. 2:16
+ 34:28 Ыд. ыр. 70:8
+ 35:2 Рим. 3:18
+ 35:5 У. ч. 4:16; Мих. 2:1
+ 35:6 Ыд. ыр. 56:11; 70:19; 107:5; Ыы. 3:23
+ 35:7 Рим. 11:33
+ 35:7 Ыд. ыр. 103:14; 144:16
+ 35:8 Ыд. ыр. 62:4
+ 35:8 Ыд. ыр. 16:8

+ 35:10 У. ч. 10:11; 13:14; Иер. 2:13; Ин. 4:10

+ 35:10 Ин. 1:9; 1 Пет. 2:9; Ажыд. 22:5
+ 35:11 Иер. 22:16; Гал. 4:9
+ 35:13 Ыд. ыр. 1:5
+ 36:1 У. ч. 3:31; 23:17; 24:19
+ 36:2 Иов 14:2; Ыд. ыр. 89:6
+ 36:4 Иов 22:26; Иса. 58:14
+ 36:5 У. ч. 3:5; 16:3
+ 36:6 Башт. 5:31; Иса. 58:8
+ 36:9 Ыд. ыр. 24:13
+ 36:10 Иов 7:10; 24:24
+ 36:11 У. ч. 2:21; Мф. 5:5
+ 36:12 Иов 16:9; Ыд. ыр. 34:16
+ 36:13 Ыд. ыр. 2:4
+ 36:15 1 Хаан. 2:4
+ 36:16 У. ч. 16:8
+ 36:17 Ыд. ыр. 9:36
+ 36:18 Ыд. ыр. 1:6
+ 36:19 3 Хаан. 17:6; Иов 5:20; Ыд. ыр. 32:19
+ 36:20 Ыд. ыр. 67:3; 101:4; Ос. 13:3
+ 36:23 Иса. 26:7
+ 36:24 У. ч. 24:16; Мих. 7:8
+ 36:25 Иов 4:7; Ыд. ыр. 33:10-11; У. ч. 10:3
+ 36:26 Ы. х. к. 15:8; Ыд. ыр. 111:5
+ 36:27 Ыд. ыр. 33:15
+ 36:28 Ыд. ыр. 96:10
+ 36:28 Иса. 14:20
+ 36:30 У. ч. 10:31; 15:28

+ 36:31 Ы. х. к. 6:6; Ыд. ыр. 39:9; 118:11; Иса. 51:7; Иер. 31:33

+ 36:32 Ыд. ыр. 9:29
+ 36:34 Ыд. ыр. 90:8; 91:12; У. ч. 29:16
+ 36:38 Ыд. ыр. 72:17
+ 36:39 Ыд. ыр. 3:9; Иса. 43:11; Иона 2:10
+ 36:40 Ыд. ыр. 10:1
+ 37:1 Ыд. ыр. 69:1
+ 37:2 Ыд. ыр. 6:2
+ 37:3 Ы. х. к. 32:23; Иов 6:4; Ыы. 3:13
+ 37:4 Иса. 1:6
+ 37:5 Эзра 9:6
+ 37:12 Иов 19:13-14; Ыд. ыр. 87:18
+ 37:14 Иса. 53:7
+ 37:16 Ыд. ыр. 38:8
+ 37:19 Ыд. ыр. 31:5

+ 37:21 Ыд. ыр. 34:12; У. ч. 17:13; Иер. 18:20

+ 37:22 Ыд. ыр. 9:22; 34:22
+ 38:1 1 Чыл. 16:41; 25:1; Ыд. ыр. 61:1; 76:1
+ 38:2 Иов 2:10
+ 38:4 Иов 32:20; Иер. 6:11; 20:9
+ 38:5 Ыд. ыр. 89:12
+ 38:6 Ыд. ыр. 88:48; 90:5

+ 38:6 Иов 7:16; Ыд. ыр. 61:10; 93:10-11; 143:4; Эккл. 1:2

+ 38:7 Иов 27:16-17; Ыд. ыр. 48:11; Эккл. 2:18

+ 38:8 Ыд. ыр. 37:16
+ 38:11 Иов 13:21
+ 38:13 4 Хаан. 20:5; Ыд. ыр. 55:9
+ 38:13 1 Чыл. 29:15; Ыд. ыр. 118:19, 54
+ 38:14 Иов 7:19
+ 38:14 Иов 10:21-22
+ 39:3 Ыд. ыр. 68:3; Иер. 38:6
+ 39:4 Ыд. ыр. 32:3
+ 39:4 Ыд. ыр. 51:8
+ 39:6 Ыд. ыр. 9:2; 70:16
+ 39:7 Ыд. ыр. 50:18
+ 39:7 1 Хаан. 15:22; Иса. 50:4; Евр. 10:5-7
+ 39:9 Ыд. ыр. 36:31; 118:11
+ 39:13 Ыд. ыр. 68:4
+ 39:15 Ыд. ыр. 34:4; Иер. 17:18
+ 39:15 Ыд. ыр. 6:11
+ 39:16 Ыд. ыр. 34:25
+ 39:18 Ыд. ыр. 85:1; 108:22
+ 40:2 У. ч. 14:21; 29:7
+ 40:2 Ыд. ыр. 36:18
+ 40:3 Ыд. ыр. 26:12
+ 40:4 Иса. 38:1-8
+ 40:7 Ыд. ыр. 11:3
+ 40:10 Ин. 13:18

+ 40:14 1 Чыл. 16:36; Ыд. ыр. 71:18; 88:53; 105:48

+ 41:1 2 Чыл. 20:19

+ 41:2 Ыд. ыр. 62:1; 83:2

+ 41:4 Ыд. ыр. 78:10; 113:10; Иоил 2:17; Мих. 7:10

+ 41:4 Ыд. ыр. 79:6; 101:10; Ыы. 2:18
+ 41:5 Иез. 46:10
+ 41:6 Ыд. ыр. 42:5
+ 41:7-8 Ы. х. к. 3:9
+ 41:7-8 Ыд. ыр. 17:5; 87:8; Иона 2:4
+ 41:9 Ыд. ыр. 62:7; Аж.-ч. 16:25
+ 41:10 Ыд. ыр. 17:3
+ 41:10 Ыд. ыр. 42:2
+ 42:1 Ыд. ыр. 7:9
+ 42:2 Ыд. ыр. 43:10
+ 42:2 Ыд. ыр. 41:10
+ 42:3 Ыд. ыр. 2:6
+ 42:5 Ыд. ыр. 41:6

+ 43:2 Сан. 23:23; Ы. х. к. 32:7; Ыд. ыр. 77:3

+ 43:3 Ы. х. к. 7:1
+ 43:4 Иис. 24:12
+ 43:4 Сан. 6:25; Ыд. ыр. 4:7
+ 43:5 Ыд. ыр. 73:12
+ 43:7 1 Хаан. 17:47; Ыд. ыр. 32:16-17
+ 43:10 Ыд. ыр. 42:2; 88:39
+ 43:11 Лев. 26:17; Ы. х. к. 28:25; Иис. 7:4
+ 43:12 Лев. 26:33
+ 43:14 Ыд. ыр. 78:4; Дан. 9:16; Мих. 6:16
+ 43:15 Ы. х. к. 28:37
+ 43:20 Иов 30:29

+ 43:22 1 Чыл. 28:9; 2 Чыл. 6:30; У. ч. 15:11; Аж.-ч. 1:24

+ 43:23 Рим. 8:36
+ 43:24 Ыд. ыр. 34:23; 77:65
+ 43:27 Ыд. ыр. 24:20
+ 44:1 Ыд. ыр. 68:1
+ 44:4 Хост. 32:27; Сол. ыр. 3:8
+ 44:7 Евр. 1:8-9
+ 44:9 У. ч. 7:17

+ 44:10 Э. д. 10:29; 3 Хаан. 9:28; 1 Чыл. 29:4; Иов 22:24

+ 44:15 Сол. ыр. 1:3
+ 45:1 1 Чыл. 15:20-21
+ 45:2 Ыд. ыр. 7:2
+ 45:2 Ы. х. к. 4:7; Наум 1:7
+ 45:4 Ыд. ыр. 92:3
+ 45:5 Ыд. ыр. 64:10
+ 45:6 Иса. 12:6
+ 45:7 Ыд. ыр. 2:1
+ 45:7 Ам. 1:2; 9:5
+ 45:9 Ыд. ыр. 65:5
+ 45:10 Иса. 2:4; Мих. 4:3
+ 45:10 1 Хаан. 2:4; Ыд. ыр. 75:4; Иез. 39:3
+ 46:2 Ыд. ыр. 94:1
+ 46:3 Ы. х. к. 7:21; Ыд. ыр. 65:3
+ 46:3 Ыд. ыр. 75:12; Мал. 1:14
+ 46:4 2 Хаан. 22:48

+ 46:8 Дан. 7:14, 27; Авд. 1:21; Зах. 14:9; Лк. 1:33; 1 Кор. 15:24; Ажыд. 11:15

+ 46:10 Ыд. ыр. 88:19
+ 47:2 1 Чыл. 16:25; Ыд. ыр. 17:4
+ 47:3 Ыы. 2:15
+ 47:5 Э. д. 14:1; 2 Хаан. 10:6
+ 47:7 Иса. 13:8
+ 47:8 3 Хаан. 22:48; Иез. 27:26
+ 47:10 Ыд. ыр. 25:3
+ 47:11 Ыд. ыр. 112:3
+ 47:12 Ыд. ыр. 96:8
+ 48:2 Мих. 1:2
+ 48:2 Иса. 34:1
+ 48:5 Ыд. ыр. 77:2
+ 48:7 У. ч. 11:28
+ 48:8 Иов 33:24; 36:18; Мф. 16:26; Мк. 8:37
+ 48:10 Ыд. ыр. 88:49
+ 48:11 Эккл. 2:14-16; 3:19; 9:2
+ 48:11 Ыд. ыр. 38:7; Эккл. 2:18
+ 48:13 Эккл. 3:18
+ 48:16 Ыд. ыр. 15:10; 29:4
+ 48:18 Иов 27:19; 1 Тим. 6:7
+ 48:20 Иов 33:30
+ 48:21 Эккл. 3:19
+ 49:0 1 Чыл. 6:39; 15:17; 25:1; 2 Чыл. 5:12
+ 49:1 Ы. х. к. 10:17
+ 49:1 Ыд. ыр. 112:3
+ 49:2 Ы. х. к. 33:2; Ыд. ыр. 79:2; 93:1

+ 49:3 Хост. 19:16; Лев. 10:2; Сан. 16:35; 3 Хаан. 19:11-12

+ 49:4 Ы. х. к. 4:26; 32:1; Иса. 1:2
+ 49:6 Ыд. ыр. 18:2; 96:6
+ 49:6 Ыд. ыр. 57:12
+ 49:7 Ыд. ыр. 80:9
+ 49:8 1 Хаан. 15:22; Ыд. ыр. 39:7
+ 49:10 Иса. 40:16

+ 49:12 Хост. 9:29; Иов 41:3; Ыд. ыр. 23:1; Аж.-ч. 17:25

+ 49:14 Ыд. ыр. 106:22; Евр. 13:15
+ 49:14 Сан. 30:3; Эккл. 5:3; Иона 2:10
+ 49:15 Ыд. ыр. 80:8
+ 49:19 Ыд. ыр. 51:4
+ 49:21 Эккл. 8:11; Иса. 57:11
+ 49:22 Ыд. ыр. 9:18
+ 50:2 2 Хаан. 12:1
+ 50:3 Ыд. ыр. 24:7; Иса. 43:25
+ 50:4 Лев. 16:30; 1 Ин. 1:7,
+ 50:5 Ыд. ыр. 31:5; Рим. 7:18
+ 50:6 2 Хаан. 12:13
+ 50:6 Рим. 3:4
+ 50:7 Иов 14:4; 15:14; Ыд. ыр. 57:4
+ 50:9 Иса. 1:18
+ 50:12 Мф. 5:12
+ 50:12 Ыы. 5:21
+ 50:16 2 Хаан. 11:17; 12:9
+ 50:18 Ыд. ыр. 39:7
+ 50:19 Ыд. ыр. 33:19
+ 50:20 Ыд. ыр. 68:36; 146:2
+ 50:21 Ыд. ыр. 4:6
+ 51:2 1 Хаан. 22:9
+ 51:4 Ыд. ыр. 49:19
+ 51:7 Ыд. ыр. 26:13
+ 51:8 Ыд. ыр. 39:3
+ 51:8 Иов 22:19
+ 51:9 Ыд. ыр. 48:7
+ 51:10 Иер. 11:16
+ 52:2 Ыд. ыр. 9:25
+ 52:2 Мих. 7:2; Рим. 3:10-12

+ 52:3 Э. д. 11:5; Ы. х. к. 26:15; Ыд. ыр. 32:14; 101:19

+ 52:4 Иов 15:16

+ 52:5 У. ч. 30:14; Иер. 10:25; Иез. 34:3; Мих. 3:3

+ 52:6 Лев. 26:17; У. ч. 28:1
+ 53:1-2 1 Хаан. 23:19; 26:1
+ 53:5 Ыд. ыр. 85:14
+ 53:7 Ыд. ыр. 142:12
+ 53:9 Ыд. ыр. 58:10; 91:12; 111:8; 117:7
+ 54:3-4 Ыд. ыр. 63:1
+ 54:8 Иер. 9:2
+ 54:10 Иер. 6:7; Иез. 7:23
+ 54:15 Ыд. ыр. 41:5

+ 54:16 Сан. 16:30-33; Ыд. ыр. 123:3; У. ч. 1:12

+ 54:20 Ы. х. к. 33:27; Ыд. ыр. 89:3; 92:2; Авв. 1:12

+ 54:21 Ыд. ыр. 7:5
+ 54:22 У. ч. 5:3
+ 54:23 Ыд. ыр. 36:5; Иса. 46:4; Мф. 11:28-30
+ 54:24 Ажыд. 20:3
+ 54:24 Ыд. ыр. 5:7
+ 54:24 У. ч. 10:27
+ 55:1 1 Хаан. 21:13

+ 55:5 Ыд. ыр. 117:6; Иса. 51:7, 12; Мф. 10:28

+ 55:7 Ыд. ыр. 70:10

+ 55:9 Ыд. ыр. 38:13

+ 55:9 Хост. 32:32; Ыд. ыр. 68:29; 138:16; Мал. 3:16

+ 55:13 Лев. 5:4; Сан. 30:3; Ы. х. к. 23:21
+ 55:13 Ыд. ыр. 49:14; 115:8
+ 55:14 Ыд. ыр. 114:8
+ 55:14 Иов 33:30
+ 56:1 Ыд. ыр. 57:1; 58:1; 74:1
+ 56:1 1 Хаан. 22:1; 24:3; Ыд. ыр. 141:1
+ 56:2 Руф 2:12; Ыд. ыр. 16:8
+ 56:4 Ыд. ыр. 143:5-7
+ 56:5 Ыд. ыр. 57:7; Дан. 6:16
+ 56:5 У. ч. 12:18; 30:14
+ 56:7 Ыд. ыр. 7:16
+ 56:8 Ыд. ыр. 111:7-8
+ 56:9 Башт. 5:12
+ 56:9 1 Чыл. 15:16
+ 56:11 Ыд. ыр. 35:5
+ 57:1 Ыд. ыр. 56:1; 58:1; 74:1
+ 57:4 Ыд. ыр. 50:7
+ 57:5-6 Ы. х. к. 32:33; Ыд. ыр. 139:4
+ 57:5-6 Иер. 8:17
+ 57:7 Иов 29:17; Ыд. ыр. 3:8
+ 57:7 Ыд. ыр. 56:5
+ 57:9 Иов 3:16; Эккл. 6:3
+ 57:11 Иов 22:19
+ 57:11 Ыд. ыр. 67:24
+ 57:12 Ыд. ыр. 9:9
+ 58:1 Ыд. ыр. 56:1; 57:1; 74:1
+ 58:1 1 Хаан. 19:11
+ 58:2 Ыд. ыр. 19:1
+ 58:4 Ыд. ыр. 9:30
+ 58:4 1 Хаан. 24:12
+ 58:7 Ыд. ыр. 21:17
+ 58:9 Ыд. ыр. 2:4; 36:13
+ 58:10 Ыд. ыр. 9:10
+ 58:11 Ыд. ыр. 20:4
+ 58:11 Ыд. ыр. 53:9
+ 58:12 Э. д. 15:1
+ 58:13 У. ч. 12:13
+ 58:15 Ыд. ыр. 21:17
+ 58:17 Ыд. ыр. 17:3
+ 59:1 Ыд. ыр. 79:1
+ 59:2 2 Хаан. 8:3,
+ 59:3 Ыд. ыр. 79:3
+ 59:5 Иса. 51:17
+ 59:8 Э. д. 12:6; 33:18
+ 59:8 Э. д. 33:17
+ 59:13 Ыд. ыр. 145:3; Иер. 17:5
+ 60:4 У. ч. 18:11
+ 60:5 Ыд. ыр. 14:1
+ 60:5 Руф 2:12; Ыд. ыр. 16:8
+ 60:7 4 Хаан. 20:6; Ыд. ыр. 20:5
+ 60:9 Сан. 30:3; Эккл. 5:3; Иона 2:10
+ 61:1 1 Чыл. 16:41; 25:1; Ыд. ыр. 38:1; 76:1
+ 61:3 Ыд. ыр. 17:3
+ 61:3 Ыд. ыр. 29:7
+ 61:5 У. ч. 26:23; Иер. 9:8

+ 61:10 Иов 7:16; Ыд. ыр. 38:6; 143:4; Эккл. 1:2

+ 61:10 Иов 31:6; Иса. 40:17; Дан. 4:32; 5:27
+ 61:11 Иов 31:25; Лк. 12:15
+ 61:12 Ажыд. 19:1
+ 61:13 Хост. 34:6; Ыд. ыр. 85:5
+ 61:13 Иов 34:11; У. ч. 24:12
+ 62:1 1 Хаан. 23:14; 2 Хаан. 16:14; 17:2,
+ 62:2 Иса. 26:9
+ 62:2 Ыд. ыр. 41:2; 142:6
+ 62:4 Ыд. ыр. 35:8
+ 62:5 Ыд. ыр. 103:33
+ 62:7 Ыд. ыр. 41:9; 149:5; Аж.-ч. 16:25
+ 62:8 Руф 2:12; Ыд. ыр. 16:8
+ 62:10 Сан. 16:32-33
+ 62:12 Ы. х. к. 6:13
+ 62:12 Иов 5:16; Ыд. ыр. 106:42
+ 63:2 Ыд. ыр. 54:3-4
+ 63:3 Иер. 18:18
+ 63:4 Ыд. ыр. 10:2; 56:4; У. ч. 12:18; 30:14
+ 63:5 У. ч. 1:11; Иер. 5:26
+ 63:6 Иов 22:13; Ыд. ыр. 72:11
+ 63:8 Ыд. ыр. 7:13-14; 17:15
+ 63:9 У. ч. 12:13; 18:7; Эккл. 10:12
+ 63:11 Ыд. ыр. 7:2; 10:1
+ 64:2 Сан. 30:3; Эккл. 5:3; Иона 2:10
+ 64:3 Ыд. ыр. 85:9
+ 64:4 Иса. 6:7
+ 64:5 Ыд. ыр. 23:4; 26:4
+ 64:6 Ыд. ыр. 21:28

+ 64:8 Ыд. ыр. 88:10; 106:29; Иона 1:15; Мф. 8:26

+ 64:8 Иса. 17:12-13
+ 64:10 Лев. 26:4; Иов 5:10
+ 64:10 Ыд. ыр. 45:5
+ 64:13 Иса. 30:23; Иоил 2:22
+ 65:1 Ыд. ыр. 97:4; 99:1
+ 65:3 Ыд. ыр. 46:3
+ 65:3 Ы. х. к. 33:29
+ 65:4 Ыд. ыр. 85:9
+ 65:5 Ыд. ыр. 45:9
+ 65:6 Хост. 14:21-22; Иис. 3:14-17

+ 65:10 Иов 23:10; Иса. 1:25; 48:10; Зах. 13:9; Мал. 3:3; 1 Пет. 1:7

+ 65:11 Иез. 17:20; Ос. 7:12
+ 65:12 Иса. 43:2
+ 65:13 Сан. 30:3; Эккл. 5:3; Иона 2:10
+ 65:16 Мк. 5:19
+ 65:18 У. ч. 15:8; 28:9; Иса. 59:2
+ 66:2 Сан. 6:25; Ыд. ыр. 4:6
+ 66:3 Тит. 2:11
+ 66:5 Ыд. ыр. 9:9
+ 66:7 Лев. 26:4; Ыд. ыр. 84:13
+ 67:2 Сан. 10:35; Иса. 33:10
+ 67:2 Сан. 10:35
+ 67:3 Ыд. ыр. 36:20; Ос. 13:3
+ 67:3 Ыд. ыр. 96:5; Мих. 1:4
+ 67:4 Ыд. ыр. 31:11
+ 67:5 Иса. 40:3
+ 67:6 Ос. 14:4
+ 67:6 Ы. х. к. 10:18
+ 67:7 1 Хаан. 2:5; Ыд. ыр. 112:9
+ 67:7 Иса. 61:1
+ 67:8 Хост. 13:21
+ 67:9 Хост. 19:18; Башт. 5:4
+ 67:13 Ыд. ыр. 109:5
+ 67:15 Башт. 9:48
+ 67:17 Хост. 19:18; Ыд. ыр. 131:13-14
+ 67:18 4 Хаан. 6:17; Иса. 66:15; Авв. 3:8
+ 67:19 Эф. 4:8
+ 67:20 Ыд. ыр. 54:23; Иса. 46:4; Мф. 11:28
+ 67:22 Ыд. ыр. 109:6
+ 67:23 Ам. 9:3
+ 67:24 Ыд. ыр. 57:11
+ 67:28 1 Хаан. 9:21
+ 67:29-30 Ыд. ыр. 75:12
+ 67:31 Ыд. ыр. 21:13
+ 67:32 Иса. 11:11; 45:14
+ 67:33 Ыд. ыр. 101:22-23
+ 67:34 Ыд. ыр. 17:11; 103:3

+ 67:34 2 Хаан. 22:14; Иов 37:4; Ыд. ыр. 17:14; 28:3

+ 67:36 Ыд. ыр. 28:11
+ 68:1 Ыд. ыр. 44:1
+ 68:2 Ыы. 3:54; Иона 2:4,
+ 68:3 Иов 22:11; Ыд. ыр. 17:5; 39:3; 41:7
+ 68:4 Ыд. ыр. 118:82; Иса. 38:14
+ 68:5 Ыд. ыр. 34:19; Ин. 15:25
+ 68:5 Ыд. ыр. 39:13
+ 68:8 Иер. 15:15
+ 68:9 Иов 19:13-14
+ 68:10 Ин. 2:17
+ 68:10 Рим. 15:3
+ 68:15 Иер. 38:6
+ 68:15 Ыд. ыр. 143:7
+ 68:17 Ыд. ыр. 62:4; 108:21
+ 68:22 Мф. 27:34; Ин. 19:28-29
+ 68:23 Ыд. ыр. 34:4-8; 108:6-15
+ 68:24 Рим. 11:9-10
+ 68:26 Аж.-ч. 1:20
+ 68:28 Неем. 4:5

+ 68:29 Хост. 32:32; Ыд. ыр. 55:9; Мал. 3:16; Ажыд. 3:5

+ 68:30 Ыд. ыр. 19:2
+ 68:32 Ыд. ыр. 49:13
+ 68:35 Ыд. ыр. 95:11
+ 68:36 Ыд. ыр. 68:36; 146:2
+ 68:37 Ыд. ыр. 101:29
+ 69:1 Ыд. ыр. 37:1
+ 69:3 Ыд. ыр. 34:4; Иер. 17:18
+ 69:3 Ыд. ыр. 6:11
+ 69:4 Ыд. ыр. 34:25
+ 69:6 Ыд. ыр. 85:1; 108:22
+ 70:2 Дан. 9:16
+ 70:3 Ыд. ыр. 17:3
+ 70:4 Ыд. ыр. 139:2, 5
+ 70:5 Иер. 14:8; 17:7
+ 70:6 Ыд. ыр. 21:10-11
+ 70:8 Ыд. ыр. 34:28
+ 70:10 Ыд. ыр. 55:7
+ 70:11 Ыд. ыр. 3:3
+ 70:13 Ыд. ыр. 34:4; 39:15; Иер. 17:18
+ 70:15 Ыд. ыр. 39:6
+ 70:19 Ыд. ыр. 35:6; Ыы. 3:23
+ 70:19 Хост. 15:11; Ыд. ыр. 34:10
+ 70:20 Ос. 6:2
+ 70:22 Ыд. ыр. 32:2
+ 71:0 Ыд. ыр. 126:1
+ 71:1 Иса. 16:5; 32:1
+ 71:2 Иса. 9:7; 11:4; 32:1
+ 71:4 У. ч. 29:14
+ 71:5 Ыд. ыр. 88:37-38
+ 71:6 Ы. х. к. 32:2
+ 71:7 Ыд. ыр. 91:13

+ 71:8 Хост. 23:31; 3 Хаан. 4:21; Ыд. ыр. 88:26; Мих. 5:4; Зах. 9:10

+ 71:9 Иса. 49:23; Мих. 7:17
+ 71:10 Э. д. 10:4; Иона 1:3
+ 71:10 3 Хаан. 10:1; Иса. 43:3; 45:14
+ 71:11 Иса. 49:23
+ 71:12 У. ч. 31:8
+ 71:14 Ыд. ыр. 115:6
+ 71:15 3 Хаан. 10:10
+ 71:16 Иов 5:25
+ 71:17 Ыд. ыр. 103:31
+ 71:17 Э. д. 12:3
+ 71:18 Ыд. ыр. 135:4
+ 71:19 Сан. 14:21; Иса. 6:3; 11:9; Авв. 2:14
+ 71:19 Ыд. ыр. 40:14
+ 72:1 Ыд. ыр. 31:2; Ин. 1:47
+ 72:3 Иов 21:7; Ыд. ыр. 36:1; У. ч. 3:31
+ 72:11 Иов 22:13
+ 72:13 Ы. х. к. 21:6; Иов 34:9; Ыд. ыр. 25:6
+ 72:17 Ыд. ыр. 36:38
+ 72:18 Ыд. ыр. 34:6; Иер. 23:12
+ 72:22 Иов 18:3; Эккл. 3:18
+ 72:25 Ыд. ыр. 15:2
+ 72:26 Ыд. ыр. 15:5; Ыы. 3:24
+ 72:28 Иак. 4:8
+ 72:28 Ыд. ыр. 117:17

+ 73:1 Ыд. ыр. 78:13; 94:7; 99:3; Иез. 34:31; Зах. 9:16

+ 73:2 Хост. 3:1-2; 19:18
+ 73:4 Ыы. 2:7
+ 73:6 3 Хаан. 6:18; 4 Хаан. 25:13-17
+ 73:8 Ыд. ыр. 82:5
+ 73:9 1 Хаан. 3:1; У. ч. 29:18; Ам. 8:11
+ 73:11 Ыы. 2:3
+ 73:12 Ыд. ыр. 43:5

+ 73:13 Иов 3:8; 40:20; 41:1; Ыд. ыр. 103:26; Иса. 27:1

+ 73:15 Хост. 17:5-6; Сан. 20:11
+ 73:15 Иис. 3:13
+ 73:16 Ыд. ыр. 103:19; Иер. 33:25
+ 73:17 Э. д. 8:22
+ 73:19 Сол. ыр. 2:14
+ 73:20 Лев. 26:44; Ыд. ыр. 105:45
+ 73:23 Ыд. ыр. 64:7
+ 74:1 Ыд. ыр. 56:1; 57:1; 58:1
+ 74:3 Дан. 8:19; Авв. 2:3
+ 74:4 Иса. 24:19-20
+ 74:4 Иов 9:7
+ 74:8 1 Хаан. 2:7

+ 74:9 Иса. 51:17; Иер. 25:15; Иез. 23:32-34; Авд. 1:16; Зах. 12:2; Ажыд. 14:10

+ 74:11 Ыд. ыр. 100:8
+ 75:3 Ыд. ыр. 47:3-4
+ 75:4 1 Хаан. 2:4; Ыд. ыр. 45:10; Иез. 39:3
+ 75:6 Иер. 51:39
+ 75:7 Хост. 15:1,
+ 75:8 Иоил 2:11; Наум 1:6; Ажыд. 6:17
+ 75:12 Сан. 30:3; Эккл. 5:3; Иона 2:10
+ 75:12 Ыд. ыр. 46:2-3; 67:29; Мал. 1:14
+ 76:1 1 Чыл. 16:41; 25:1; Ыд. ыр. 38:1; 61:1
+ 76:3 Ыд. ыр. 85:7
+ 76:6 Ы. х. к. 32:7; Ыд. ыр. 142:5
+ 76:12 Ыд. ыр. 104:5-6
+ 76:14 Хост. 15:11
+ 76:17 Ыд. ыр. 113:3; Авв. 3:10
+ 76:18 Ыд. ыр. 17:14; 143:6
+ 76:19 Ыд. ыр. 96:4
+ 76:20 Авв. 3:15

+ 76:21 Хост. 12:50-51; Эккл. 12:12; Иса. 63:11; Ос. 12:13

+ 77:2 Ыд. ыр. 48:5; Мф. 13:35

+ 77:3 Сан. 23:23; Ы. х. к. 32:7; Ыд. ыр. 43:2

+ 77:4 Иов 15:18
+ 77:4 Ы. х. к. 4:9; 6:7; 11:19; 32:46
+ 77:5 Ы. х. к. 31:12-13
+ 77:6 Ыд. ыр. 101:19
+ 77:8 Хост. 32:9; Иер. 5:23
+ 77:8 4 Хаан. 17:14; Зах. 1:4

+ 77:11 Ы. х. к. 8:14; Ыд. ыр. 105:13; Ос. 13:6

+ 77:12 Сан. 13:23
+ 77:12 Хост. 7—12; Мих. 7:15
+ 77:13 Хост. 14:21-22; 15:8
+ 77:14 Хост. 13:21-22
+ 77:15 Хост. 17:6; Сан. 20:11
+ 77:18 Хост. 17:7; Сан. 20:13
+ 77:18 Сан. 11:4-6
+ 77:21-22 Сан. 11:1
+ 77:23 Э. д. 7:11
+ 77:24 Хост. 16:4, 14-31
+ 77:27 Хост. 16:13; Сан. 11:31
+ 77:29 Сан. 11:20
+ 77:31 Сан. 11:33-34
+ 77:32 Сан. 14:11
+ 77:33 Ыд. ыр. 38:6
+ 77:35 Ы. х. к. 32:4
+ 77:36 Иса. 29:13; Ос. 7:13-14
+ 77:37 Иез. 20:16
+ 77:38 Хост. 34:6; Сан. 14:20
+ 77:39 Э. д. 6:3
+ 77:40 Иса. 63:10
+ 77:43 Хост. 7:3; Ыд. ыр. 104:27-36
+ 77:44 Хост. 7:17-24
+ 77:45 Хост. 8:2-14, 21-24
+ 77:46 Хост. 10:12-15
+ 77:47 Хост. 9:23-25
+ 77:48 Хост. 9:19-21
+ 77:49 Хост. 12:13,
+ 77:51 Хост. 12:29; Ыд. ыр. 134:8
+ 77:52 Ыд. ыр. 76:21
+ 77:53 Хост. 14:27-28; 15:10
+ 77:54 Хост. 15:17
+ 77:55 Иис. 23:4; Ыд. ыр. 134:12
+ 77:56 Башт. 2:11-12
+ 77:57 Ос. 7:16
+ 77:58 Ы. х. к. 31:29; 32:16
+ 77:60 Иис. 18:1; Башт. 18:30
+ 77:62 1 Хаан. 4:10
+ 77:64 1 Хаан. 4:11
+ 77:64 Иов 27:15
+ 77:65 Ыд. ыр. 34:23; 43:24
+ 77:65 Иса. 42:13
+ 77:68 Э. д. 49:8; 1 Чыл. 5:2; 28:4
+ 77:68 Ыд. ыр. 86:2
+ 77:70 1 Хаан. 16:12-13
+ 77:71 2 Хаан. 5:2
+ 77:72 3 Хаан. 9:4
+ 78:1 Ыы. 1:10
+ 78:2 Ы. х. к. 28:26
+ 78:3 Иер. 14:16; Соф. 1:17
+ 78:4 Ыд. ыр. 43:14; Дан. 9:16; Мих. 6:16
+ 78:5 Ыд. ыр. 84:6; 88:47
+ 78:6 Иер. 10:25; Ажыд. 16:1
+ 78:7 Ыд. ыр. 13:4
+ 78:8 Иса. 64:9
+ 78:9 Ыд. ыр. 24:11; Иер. 14:7; Лк. 18:13

+ 78:10 Ыд. ыр. 41:4; 113:10; Иоил 2:17; Мих. 7:10

+ 78:10 Ы. х. к. 32:43
+ 78:11 Ыд. ыр. 101:21
+ 78:12 Э. д. 4:15; Лев. 26:21
+ 78:13 Ыд. ыр. 73:1; Иез. 34:31; Зах. 9:16
+ 79:1 Ыд. ыр. 59:1
+ 79:2 Ыд. ыр. 76:21; Эккл. 12:12
+ 79:2 1 Хаан. 4:4; 2 Хаан. 6:2; Ыд. ыр. 98:1
+ 79:2 Ы. х. к. 33:2; Ыд. ыр. 49:2
+ 79:3 Сан. 2:18-24
+ 79:4 Ыд. ыр. 59:3
+ 79:4 Сан. 6:25
+ 79:5 Ыд. ыр. 88:47; Зах. 1:12
+ 79:6 Ыд. ыр. 41:4; 101:10
+ 79:8 Сан. 6:25
+ 79:9 Иса. 5:1; Иер. 2:21; Мф. 21:33
+ 79:9 Ы. х. к. 7:1
+ 79:12 Ыд. ыр. 71:8
+ 79:13 Ыд. ыр. 88:41; Ыы. 2:2
+ 79:15 Иса. 63:15
+ 79:17 4 Хаан. 25:9
+ 79:20 Сан. 6:25
+ 80:1 Ыд. ыр. 8:1; 83:1
+ 80:4 Лев. 23:24; Сан. 10:10
+ 80:6 Хост. 11:4
+ 80:6 Ы. х. к. 28:49; Иер. 5:15
+ 80:7 Хост. 1:11
+ 80:8 Ыд. ыр. 49:15
+ 80:8 Хост. 17:1-7; Сан. 20:2-13
+ 80:9 Ыд. ыр. 49:7
+ 80:10 Хост. 20:2-3
+ 80:13 Иез. 20:25
+ 80:14 Ы. х. к. 5:29; Иса. 48:18
+ 80:17 Ы. х. к. 32:13-14
+ 81:1 Иса. 3:13
+ 81:2 Лев. 19:15; Ы. х. к. 1:17; У. ч. 18:5
+ 81:3 Ыд. ыр. 9:39; Иер. 22:3
+ 81:4 Иов 29:12; У. ч. 24:11
+ 81:5 Ыд. ыр. 10:3
+ 81:6 Ин. 10:34
+ 81:7 Ыд. ыр. 48:13; Иез. 31:14
+ 82:2 Ыд. ыр. 27:1
+ 82:4 Неем. 4:8
+ 82:5 Ыд. ыр. 73:8; Иис. 7:9
+ 82:7 Э. д. 25:12-16
+ 82:7 1 Чыл. 5:10
+ 82:8 Иис. 13:5; 3 Хаан. 15:18; Иез. 27:9
+ 82:9 4 Хаан. 15:19
+ 82:10 Башт. 4:13-15; 7:19-25
+ 82:11 Иис. 17:11; 1 Хаан. 28:7
+ 82:11 Иов 20:7
+ 82:12 Башт. 7:25
+ 82:12 Башт. 8:21
+ 82:14 Иов 13:25; 21:18
+ 82:15 Иса. 10:16-17
+ 82:16 3 Хаан. 19:11; Иов 9:17; 38:1
+ 82:19 Хост. 6:3
+ 83:1 Ыд. ыр. 8:1; 80:1
+ 83:3 Ыд. ыр. 41:2; 62:1
+ 83:4 Ыд. ыр. 5:3
+ 83:5 Ыд. ыр. 22:6; 64:5
+ 83:6 Ыд. ыр. 121:1
+ 83:10 Э. д. 15:1
+ 83:12 Э. д. 15:1; Мал. 4:2; Лк. 1:78
+ 83:13 У. ч. 16:20
+ 84:3 Ыд. ыр. 31:1
+ 84:4 Хост. 32:12
+ 84:6 Ыд. ыр. 78:5
+ 84:13 Лев. 26:4; Ыд. ыр. 66:6
+ 84:14 Иса. 58:8
+ 85:0 Ыд. ыр. 16:1; 141:1
+ 85:1 Ыд. ыр. 39:18
+ 85:4 Ыд. ыр. 24:1
+ 85:5 Хост. 34:6; Ыд. ыр. 144:8
+ 85:7 Ыд. ыр. 76:3

+ 85:8 Хост. 15:11; Ыд. ыр. 34:10; 95:4; 96:9; Иер. 10:6

+ 85:9 Ыд. ыр. 65:4; Ажыд. 15:4
+ 85:10 Ы. х. к. 6:4; Иса. 37:16
+ 85:11 Ыд. ыр. 24:4
+ 85:13 Иов 33:28; Ыд. ыр. 15:10; Иса. 38:17
+ 85:14 Ыд. ыр. 53:5
+ 85:15 Хост. 34:6
+ 85:16 Ыд. ыр. 115:7
+ 85:17 Башт. 6:17
+ 86:2 Ыд. ыр. 47:2; Иса. 28:16
+ 86:2 Ыд. ыр. 77:68
+ 86:3 Ыд. ыр. 45:5-6
+ 86:5 Ыд. ыр. 47:9
+ 86:7 Ыд. ыр. 35:9; Иез. 47:1
+ 87:1 3 Хаан. 4:31; 1 Чыл. 2:6
+ 87:2 Ыд. ыр. 21:3; Лк. 18:7
+ 87:4 Ыд. ыр. 15:10
+ 87:5 Ыд. ыр. 27:1; 142:7; У. ч. 1:12
+ 87:6 Иса. 26:14
+ 87:7 Иов 10:21-22; Ыд. ыр. 142:3; Ыы. 3:6
+ 87:8 Ыд. ыр. 41:7-8
+ 87:9 Иов 19:13; Ыд. ыр. 30:12
+ 87:9 Иов 30:10
+ 87:11 Ыд. ыр. 6:6; Иса. 38:18
+ 87:13 Иов 10:21-22
+ 87:13 Эккл. 9:5
+ 87:14 Ыд. ыр. 5:4
+ 87:17 Иов 6:4
+ 87:18 Ыд. ыр. 21:17
+ 87:19 Иов 19:13-14; Ыд. ыр. 37:12
+ 88:1 3 Хаан. 4:31; 1 Чыл. 2:6
+ 88:2 Ыд. ыр. 100:1
+ 88:5 2 Хаан. 7:16
+ 88:5 Ыд. ыр. 131:11-12
+ 88:6 Ыд. ыр. 18:1
+ 88:6 Иов 5:1; 15:15; Зах. 14:5
+ 88:7 Хост. 15:11
+ 88:7 Э. д. 6:2; Иов 1:6
+ 88:9 Ыд. ыр. 34:10
+ 88:10 Иов 38:11; Ыд. ыр. 64:8; Иона 1:15
+ 88:11 Иов 9:13; 26:12; Иса. 51:9
+ 88:12 1 Чыл. 29:11; Ыд. ыр. 23:1
+ 88:13 Ы. х. к. 3:9; Башт. 4:6
+ 88:15 Ыд. ыр. 96:2
+ 88:16 Сан. 6:25; Ыд. ыр. 4:7
+ 88:19 Ыд. ыр. 46:10
+ 88:20-21 1 Хаан. 13:14; 16:13; Аж.-ч. 13:22
+ 88:24 Ыд. ыр. 2:9
+ 88:26 Ыд. ыр. 71:8
+ 88:27 Ы. х. к. 32:15; Ыд. ыр. 94:1
+ 88:28 2 Хаан. 7:14
+ 88:28 3 Хаан. 10:22
+ 88:29 Иса. 55:3
+ 88:30 Иов 14:12
+ 88:33 2 Хаан. 7:14
+ 88:34 Иер. 33:21
+ 88:36 Ам. 4:2; Евр. 6:17-18
+ 88:38 Иов 16:19
+ 88:39 Ыд. ыр. 43:10
+ 88:40 Иов 19:9; Иер. 13:18; Ыы. 5:16
+ 88:41 Ыы. 2:2
+ 88:46 2 Хаан. 24:15

+ 88:47 Ыд. ыр. 12:1; 78:5; Авв. 1:2; Зах. 1:12

+ 88:47 Ыд. ыр. 12:2; 78:5
+ 88:48 Иов 7:7
+ 88:49 Ыд. ыр. 48:10
+ 88:53 Ыд. ыр. 40:14
+ 89:1 Ыд. ыр. 33:1; Эзра 3:2
+ 89:2 Ы. х. к. 33:27
+ 89:3 У. ч. 8:25

+ 89:3 Ы. х. к. 33:27; Ыд. ыр. 92:2; Авв. 1:12

+ 89:4 Э. д. 3:19; Иов 34:15; Ыд. ыр. 102:14; Эккл. 3:20; 12:7

+ 89:5 2 Пет. 3:8
+ 89:5 Ыд. ыр. 38:6
+ 89:6 Ыд. ыр. 36:2; Иса. 40:6-8
+ 89:8 Иер. 16:17
+ 89:10 Э. д. 6:3
+ 89:10 Э. д. 47:9
+ 89:12 Эккл. 7:2
+ 89:17 Ыд. ыр. 127:2
+ 90:1 Ыд. ыр. 31:7; 120:5
+ 90:2 Ыд. ыр. 17:3
+ 90:3 Ыд. ыр. 123:7; У. ч. 6:5
+ 90:4 Ыд. ыр. 16:8
+ 90:4 Ыд. ыр. 35:5
+ 90:5 Сол. ыр. 3:8
+ 90:5 Иов 5:19-23; У. ч. 3:23,
+ 90:8 Ыд. ыр. 36:34; 91:12; У. ч. 29:16
+ 90:9 Ы. х. к. 33:27
+ 90:9 Ыд. ыр. 17:3
+ 90:10 У. ч. 12:21
+ 90:12 У. ч. 3:23
+ 90:12 Мф. 4:6; Лк. 4:10-11
+ 90:13 Мк. 16:18; Лк. 10:19
+ 90:14 Ыд. ыр. 21:8-9; У. ч. 8:17
+ 90:14 Ыд. ыр. 9:11
+ 90:15 Иов 12:4; Иер. 33:3
+ 90:16 Ыд. ыр. 20:5
+ 91:2 Ыд. ыр. 146:1
+ 91:6 Ыд. ыр. 110:2; Ажыд. 15:3
+ 91:9 Ыд. ыр. 92:4
+ 91:11 Ыд. ыр. 22:5; У. ч. 27:9; Эккл. 9:8

+ 91:12 Ыд. ыр. 36:34; 59:10; 90:8; У. ч. 29:16

+ 91:13 Ыд. ыр. 71:7; У. ч. 11:28; Иса. 65:22
+ 91:13 У. ч. 11:28
+ 91:14 Ыд. ыр. 134:2
+ 91:16 Ыд. ыр. 17:2
+ 91:16 Э. д. 18:25; Иов 34:10

+ 92:1 1 Чыл. 16:31; Ыд. ыр. 95:10; 96:1; 98:1

+ 92:1 Ыд. ыр. 103:1

+ 92:2 Ы. х. к. 33:27; Ыд. ыр. 54:20; 89:3; Авв. 1:12

+ 92:3 Авв. 3:10
+ 92:4 Ыд. ыр. 91:9
+ 93:1 Ы. х. к. 32:35, 43; Иса. 35:4
+ 93:1 Ы. х. к. 33:2; Ыд. ыр. 49:2
+ 93:2 Иса. 33:10
+ 93:3 Ажыд. 6:10
+ 93:5 Иса. 3:15
+ 93:6 Иса. 10:2
+ 93:7 Иов 22:13; Соф. 1:12; Мал. 3:14
+ 93:9 У. ч. 20:12

+ 93:10-11 Иов 7:16; Ыд. ыр. 38:6; Эккл. 1:2; 1 Кор. 3:20

+ 93:12 Иов 5:17; У. ч. 3:11-12
+ 93:14 1 Хаан. 12:22; Рим. 11:2
+ 93:17 Ыд. ыр. 123:1-3
+ 93:21 Хост. 23:7; У. ч. 17:15; Иса. 5:23
+ 93:22 Ыд. ыр. 17:3
+ 94:1 Ы. х. к. 32:15; Ыд. ыр. 88:27

+ 94:3 1 Хаан. 5:3; 2 Чыл. 2:5; Ыд. ыр. 85:8; 134:5

+ 94:5 Э. д. 1:9-10
+ 94:6 2 Чыл. 6:13; Дан. 6:10
+ 94:7 Ыд. ыр. 73:1; Иез. 34:31; Зах. 9:16
+ 94:7 Евр. 3:7-11

+ 94:11 Сан. 14:22-23; Ы. х. к. 1:35; 12:9; Иез. 20:15

+ 95:1 Ыд. ыр. 32:3; Иса. 42:10
+ 95:2 Ыд. ыр. 99:4
+ 95:3 Ыд. ыр. 9:2
+ 95:4 2 Хаан. 22:4; Ыд. ыр. 17:4; 144:3
+ 95:4 Хост. 18:11
+ 95:5 Иса. 44:24; Иер. 10:12
+ 95:7 Ыд. ыр. 28:1
+ 95:9 Ыд. ыр. 113:7
+ 95:10 Ыд. ыр. 92:1; 96:1; 98:1
+ 95:11 Иса. 44:23; 49:13
+ 95:11 Ыд. ыр. 97:7
+ 95:13 Ыд. ыр. 9:9
+ 96:1 Ыд. ыр. 92:1; 95:10; 98:1
+ 96:2 Хост. 19:9; 20:21; Ыд. ыр. 17:12
+ 96:2 Ыд. ыр. 88:15
+ 96:3 Ыд. ыр. 20:10
+ 96:4 Ыд. ыр. 76:19
+ 96:5 Иис. 3:11; Мих. 4:13; Зах. 4:14; 6:5
+ 96:5 Ыд. ыр. 67:3; Мих. 1:4; Наум 1:5
+ 96:6 Ыд. ыр. 18:2; 49:6
+ 96:7 Иса. 42:17; Иер. 10:14
+ 96:7 Евр. 1:6
+ 96:8 Ыд. ыр. 47:12
+ 96:9 1 Хаан. 5:3; 2 Чыл. 2:5; Ыд. ыр. 85:8
+ 96:10 У. ч. 8:13; Ам. 5:15; Рим. 12:9
+ 96:10 Ыд. ыр. 30:24; 36:28

+ 96:11 Ыд. ыр. 26:1; 111:4; У. ч. 4:18; Мих. 7:8

+ 96:12 Ыд. ыр. 31:11
+ 97:1 Ыд. ыр. 32:3; Иса. 42:10
+ 97:1 Иса. 59:16
+ 97:3 Иса. 52:10
+ 97:4 Ыд. ыр. 65:1; 99:1
+ 97:6 Сан. 10:10
+ 97:7 Ыд. ыр. 95:11
+ 97:8 Иса. 55:12

+ 97:9 Ыд. ыр. 95:13; 109:6; Иса. 2:4; 3:13; Иоил 3:12

+ 98:1 Ыд. ыр. 92:1; 95:10; 96:1
+ 98:1 Ыд. ыр. 79:2
+ 98:2 Ыд. ыр. 112:4
+ 98:4 Ыд. ыр. 10:7

+ 98:6 Хост. 32:11-14; Сан. 16:48; 1 Хаан. 7:9-10

+ 98:7 Хост. 33:9
+ 98:8 Сан. 14:20; 20:12
+ 98:9 Ыд. ыр. 2:6
+ 99:1 Ыд. ыр. 65:1; 97:4
+ 99:3 3 Хаан. 18:39
+ 99:3 Ыд. ыр. 73:1; Иез. 34:31; Зах. 9:16
+ 99:4 Ыд. ыр. 95:2
+ 99:5 Ыд. ыр. 105:1
+ 100:1 Ыд. ыр. 88:2
+ 100:2 Ыд. ыр. 118:1
+ 100:2 3 Хаан. 9:4
+ 100:5 Хост. 20:16; У. ч. 19:5
+ 100:5 У. ч. 6:17; 30:13
+ 100:8 Ыд. ыр. 74:11
+ 101:1 Ыд. ыр. 141:2
+ 101:4 Ыд. ыр. 36:20
+ 101:4 Иов 30:30; Ыы. 1:13
+ 101:5 Ыд. ыр. 36:2
+ 101:5 Иов 33:20; Ыд. ыр. 106:18
+ 101:7 Соф. 2:14
+ 101:9 Иса. 65:15; Иер. 29:22
+ 101:10 Ыд. ыр. 41:4; 79:6

+ 101:12 1 Чыл. 29:15; Иов 8:9; 14:2; Ыд. ыр. 108:23; 143:4

+ 101:13 Ыд. ыр. 9:8; Ыы. 5:19
+ 101:13 Ыд. ыр. 134:13
+ 101:14 Сан. 10:35; Иса. 33:10
+ 101:14 Иер. 29:20; Дан. 9:2
+ 101:15 Неем. 4:2
+ 101:16 3 Хаан. 8:41
+ 101:17 Иса. 60:1
+ 101:19 Ыд. ыр. 21:31; 77:6

+ 101:20 Э. д. 11:5; Ы. х. к. 26:15; Ыд. ыр. 13:2

+ 101:21 Ыд. ыр. 78:11
+ 101:22-23 Ыд. ыр. 67:33
+ 101:25 Авв. 1:12
+ 101:26 1 Хаан. 2:8
+ 101:27 Иса. 51:6
+ 101:27 Ажыд. 20:11

+ 101:28 Иов 36:26; Мал. 3:6; Евр. 1:10-12; 13:8

+ 101:29 Ыд. ыр. 68:37; 111:2
+ 102:1 Ыд. ыр. 103:1; 145:1
+ 102:3 Хост. 15:26; 34:7
+ 102:4 Ыд. ыр. 5:13
+ 102:5 Иса. 40:31
+ 102:8 Хост. 34:6

+ 102:9 Иса. 57:16; Иер. 3:5; Ыы. 3:31; Мих. 7:18

+ 102:10 Эзра 9:13; Иез. 20:44
+ 102:11 Ыд. ыр. 35:6; Иса. 55:9
+ 102:12 Иса. 43:25
+ 102:13 Мал. 3:17
+ 102:14 Э. д. 2:7
+ 102:15 Иов 14:11; Ыд. ыр. 89:6
+ 102:16 Иов 7:10; 24:24; Ыд. ыр. 36:10
+ 102:17 Ыд. ыр. 24:6
+ 102:18 Хост. 20:6; Ы. х. к. 7:9
+ 102:19 Ыд. ыр. 10:4; 92:2
+ 102:20 Ыд. ыр. 148:2
+ 103:1 Ыд. ыр. 102:1
+ 103:1 2 Хаан. 7:22
+ 103:1 Ыд. ыр. 92:1
+ 103:2 Иов 9:8; Иер. 10:12; 51:15
+ 103:3 Ам. 9:6
+ 103:3 Ыд. ыр. 17:11
+ 103:4 Зах. 6:5
+ 103:4 Иез. 1:13
+ 103:4 Евр. 1:7
+ 103:5 1 Хаан. 2:8; Ыд. ыр. 23:2; У. ч. 8:29
+ 103:5 Ыд. ыр. 118:90; Эккл. 1:4
+ 103:7 Иов 26:11; Ыд. ыр. 17:16; Иса. 50:2

+ 103:9 Э. д. 1:9; Иов 38:8-11; Ыд. ыр. 32:7; Иер. 5:22

+ 103:14 Ы. х. к. 11:14-15; Ыд. ыр. 146:8-9
+ 103:15 Башт. 9:13; У. ч. 31:6; Эккл. 10:19
+ 103:15 Аж.-ч. 14:17
+ 103:18 Иов 39:1
+ 103:19 Э. д. 1:14
+ 103:19 Ыд. ыр. 73:16; Иер. 33:25
+ 103:20 Иса. 45:7
+ 103:21 Иов 38:39; Иоил 1:20
+ 103:22 Иов 37:8
+ 103:24 У. ч. 3:19
+ 103:27 Ыд. ыр. 135:25
+ 103:28 Ыд. ыр. 144:16

+ 103:29 Э. д. 3:19; Иов 34:15; Ыд. ыр. 89:4; 145:4; Эккл. 3:20; 12:7

+ 103:30 Иов 33:4
+ 103:31 Ыд. ыр. 71:17
+ 103:32 Ыд. ыр. 143:5
+ 103:33 Ыд. ыр. 62:5; 145:2
+ 104:1 Иса. 12:4
+ 104:2 Иер. 21:2
+ 104:4 Ыд. ыр. 23:6; 26:8
+ 104:5-6 Ыд. ыр. 76:12-13
+ 104:7 Иса. 26:9
+ 104:8 Ы. х. к. 7:9
+ 104:8 Лев. 26:42
+ 104:9 Э. д. 17:2; 26:3
+ 104:11 Э. д. 35:11-12
+ 104:12 Ы. х. к. 7:7; 26:5
+ 104:14 Э. д. 12:17; 20:3
+ 104:15 Э. д. 20:7
+ 104:16 Э. д. 41:54
+ 104:17 Э. д. 37:28; 45:5
+ 104:19 Э. д. 37:7; 41:54
+ 104:20 Э. д. 41:14
+ 104:21 Э. д. 41:40
+ 104:23 Э. д. 46:6
+ 104:24 Хост. 1:7; Ы. х. к. 26:5
+ 104:25 Хост. 9:12
+ 104:26 Хост. 3:10; 4:14
+ 104:27 Хост. 7:3; Ыд. ыр. 77:43-51
+ 104:28 Хост. 10:21-23
+ 104:29 Хост. 7:17-24
+ 104:30 Хост. 8:2-14
+ 104:31 Хост. 8:16-24
+ 104:32 Хост. 9:23-25
+ 104:34 Хост. 10:12-15
+ 104:36 Хост. 12:29
+ 104:37 Хост. 12:35-36
+ 104:38 Хост. 12:33
+ 104:39 Хост. 13:21-22
+ 104:40 Хост. 16:4, 14-31
+ 104:41 Хост. 17:6; Сан. 20:11
+ 104:42 Э. д. 15:14
+ 104:43 Э. д. 15:1-21
+ 104:44 Иис. 24:13

+ 105:1 1 Чыл. 16:34; 2 Чыл. 5:13; 20:21; Эзра 3:11; Иер. 33:11

+ 105:3 Ыд. ыр. 14:2
+ 105:6 Эзра 9:7; Иер. 3:25
+ 105:7 Хост. 14:11
+ 105:8 Хост. 9:16; 14:18
+ 105:9 Хост. 15:8; Ыд. ыр. 17:16
+ 105:9 Хост. 14:21-22
+ 105:10 Лк. 1:71
+ 105:11 Хост. 14:28
+ 105:12 Хост. 14:31

+ 105:13 Ы. х. к. 8:14; Ыд. ыр. 77:11; Ос. 13:6

+ 105:14 Сан. 11:4
+ 105:15 Сан. 11:20; Ыд. ыр. 77:29
+ 105:16 Сан. 16:1-3
+ 105:17 Сан. 16:31-32; Сан. 11:6
+ 105:18 Сан. 16:35
+ 105:19 Хост. 32:4; Ы. х. к. 9:8
+ 105:20 Иер. 2:11; Рим. 1:23

+ 105:21 Ы. х. к. 8:12-14; Ыд. ыр. 77:11; У. ч. 3:12; Ос. 13:6

+ 105:23 Хост. 32:10; Ы. х. к. 9:14
+ 105:24 Сан. 14:2-4
+ 105:27 Сан. 14:30
+ 105:28 Сан. 25:1-5; Ос. 9:10
+ 105:30 Сан. 25:7-8
+ 105:31 Э. д. 15:6; Сан. 25:10-13
+ 105:32 Хост. 17:7; Сан. 20:13
+ 105:33 Сан. 20:10
+ 105:34 Башт. 1:21, 27-36
+ 105:35 Башт. 3:5-6; Ос. 7:8
+ 105:36 Хост. 23:33; Башт. 2:3,
+ 105:37 Ы. х. к. 32:17
+ 105:38 Сан. 35:33
+ 105:41 Башт. 2:14
+ 105:42 Башт. 4:3
+ 105:43 Башт. 2:16
+ 105:44 Башт. 3:9; 4:3
+ 105:45 Лев. 26:42; Ыд. ыр. 73:20; Ыы. 3:32
+ 105:46 Эзра 1:1
+ 105:48 1 Чыл. 16:35-36; Ыд. ыр. 40:14
+ 106:1 Ыд. ыр. 105:1
+ 106:2-3 Ыд. ыр. 105:10

+ 106:2-3 Ы. х. к. 30:3; Иса. 11:12; Иер. 32:37; Иез. 11:17; Соф. 3:20

+ 106:9 Лк. 1:53
+ 106:10 Иов 36:7
+ 106:10 Иса. 9:2; 42:7; 49:9
+ 106:11 У. ч. 1:25
+ 106:12 Ыд. ыр. 21:12
+ 106:16 Иса. 45:2
+ 106:18 Иов 33:20
+ 106:18 Ыд. ыр. 9:14
+ 106:20 4 Хаан. 20:5
+ 106:22 Ыд. ыр. 49:14; Евр. 13:15
+ 106:25 Иона 1:4
+ 106:27 Иов 12:25; Иса. 24:20

+ 106:29 Ыд. ыр. 64:8; 88:10; Иона 1:15; Мф. 8:26

+ 106:33 Иса. 50:2
+ 106:34 Э. д. 19:24-28; Иер. 4:26
+ 106:35 Иов 38:26; Иса. 35:6; 41:18
+ 106:38 Э. д. 12:2; Хост. 1:7; Иов 42:10
+ 106:40 Иов 12:21,
+ 106:41 1 Хаан. 2:8; Ыд. ыр. 112:7
+ 106:42 Иов 22:19; Ыд. ыр. 118:74
+ 106:42 Иов 5:16; Ыд. ыр. 62:12
+ 106:43 Дан. 12:10; Ос. 14:10
+ 107:2 Ыд. ыр. 111:7-8
+ 107:3 1 Чыл. 15:16
+ 107:5 Ыд. ыр. 35:5
+ 107:8 Э. д. 12:6; 33:18
+ 107:8 Э. д. 33:17
+ 107:13 Ыд. ыр. 145:3; Иер. 17:5
+ 108:1 Ыд. ыр. 27:1
+ 108:2 Ыд. ыр. 51:4
+ 108:3 Ыд. ыр. 34:19

+ 108:5 Ыд. ыр. 34:12; У. ч. 17:13; Иер. 18:20

+ 108:6 Ыд. ыр. 34:4-8; 68:23-26
+ 108:7 У. ч. 28:10
+ 108:8 Аж.-ч. 1:20
+ 108:9 Хост. 22:24
+ 108:10 Иер. 18:21
+ 108:13 Иов 18:19; Ыд. ыр. 20:11
+ 108:14 Хост. 20:5
+ 108:15 Ыы. 1:22
+ 108:15 Иов 18:17; У. ч. 10:7
+ 108:18 Сан. 5:22
+ 108:21 Ыд. ыр. 68:17
+ 108:22 Ыд. ыр. 39:8
+ 108:23 Ыд. ыр. 101:12
+ 108:23 Хост. 10:19
+ 108:29 Иов 8:22
+ 108:31 Ыд. ыр. 15:8

+ 109:1 Мф. 22:44; Мк. 12:36; Лк. 20:42-43; Аж.-ч. 2:34-35

+ 109:1 Ыд. ыр. 8:7
+ 109:1 Мк. 16:19; Евр. 1:13; 10:13
+ 109:2 Ыд. ыр. 2:6
+ 109:2 Ыд. ыр. 71:8
+ 109:4 Евр. 6:17-18
+ 109:4 Э. д. 14:18-20
+ 109:4 Евр. 5:6; 7:17; 7:21
+ 109:5 Ыд. ыр. 67:13
+ 109:6 Ыд. ыр. 9:9; Иоил 3:12
+ 109:6 Ыд. ыр. 67:22
+ 110:1 Ыд. ыр. 149:1
+ 110:1 Ыд. ыр. 137:1
+ 110:2 Ыд. ыр. 91:6
+ 110:3 Ыд. ыр. 111:3
+ 110:4 Хост. 34:6
+ 110:5 Ыд. ыр. 104:8
+ 110:9 Лк. 1:68
+ 110:9 Ыд. ыр. 98:3; Лк. 1:49
+ 110:10 Иов 28:28; У. ч. 1:7; 9:10
+ 110:10 Ы. х. к. 4:6
+ 111:1 Ыд. ыр. 1:2; 127:1
+ 111:2 У. ч. 11:21
+ 111:3 Ыд. ыр. 110:3
+ 111:4 Ыд. ыр. 26:1; 96:11; Мих. 7:8
+ 111:5 Ыд. ыр. 36:26
+ 111:6 У. ч. 10:7
+ 111:7 Ыд. ыр. 56:8; 107:2
+ 111:8 Ыд. ыр. 53:9
+ 111:9 У. ч. 11:24-25
+ 111:9 Ы. х. к. 24:13; 2 Кор. 9:9
+ 111:10 Иов 16:9
+ 112:2 Иов 1:21; Ыд. ыр. 113:26
+ 112:3 Ыд. ыр. 47:11; 49:1; Мих. 1:11
+ 112:4 Ыд. ыр. 98:2; 148:13
+ 112:4 Ыд. ыр. 8:1
+ 112:5 Ыд. ыр. 34:10
+ 112:6 Ыд. ыр. 10:4
+ 112:7 1 Хаан. 2:8; Ыд. ыр. 106:41
+ 112:9 1 Хаан. 2:5; Ыд. ыр. 67:7
+ 113:1 Хост. 12:37
+ 113:3 Хост. 14:21-22; Ыд. ыр. 76:17
+ 113:3 Иис. 3:13
+ 113:4 Ыд. ыр. 28:6
+ 113:7 Ыд. ыр. 95:9
+ 113:8 Хост. 17:6; Сан. 20:11; Ыд. ыр. 77:15

+ 113:10 Ыд. ыр. 41:4; 78:10; Иоил 2:17; Мих. 7:10

+ 113:11 Ыд. ыр. 2:4; 10:4; Иса. 66:1
+ 113:11 Ыд. ыр. 134:6
+ 113:12 Ыд. ыр. 134:15-18
+ 113:13 Ы. х. к. 4:28
+ 113:15 Иса. 46:7; Иер. 10:5
+ 113:16 Иса. 44:9
+ 113:18 Э. д. 15:1
+ 113:22 Иса. 65:23
+ 113:25 Ыд. ыр. 6:6; Эккл. 9:10; Иса. 38:18
+ 113:26 Ыд. ыр. 112:2
+ 114:1 Ы. х. к. 6:5; Ыд. ыр. 17:2
+ 114:3 Ыд. ыр. 17:5-6
+ 114:5 Хост. 34:6
+ 114:7 Ыд. ыр. 12:6
+ 114:8 Ыд. ыр. 55:14
+ 114:9 Ыд. ыр. 26:13
+ 115:1 2 Кор. 4:13
+ 115:2 Ыд. ыр. 61:8
+ 115:3 2 Чыл. 32:25

+ 115:5 Сан. 30:3; Ыд. ыр. 49:14; Эккл. 5:3; Иона 2:10

+ 115:6 Ыд. ыр. 71:14
+ 115:7 Ыд. ыр. 85:16
+ 115:8 Ыд. ыр. 49:14; 55:13
+ 116:1 Рим. 15:11
+ 116:2 Ыд. ыр. 35:6; Иса. 55:9
+ 117:1 Ыд. ыр. 105:1
+ 117:5 Ыд. ыр. 17:20; 30:8

+ 117:6 Ыд. ыр. 55:5, 12; Иса. 51:7, 12; Евр. 13:6

+ 117:7 Ыд. ыр. 53:9
+ 117:8 Ыд. ыр. 145:3; Иер. 17:5
+ 117:10 Ыд. ыр. 21:13
+ 117:14 Хост. 15:2; Иса. 12:2
+ 117:15 Хост. 15:6
+ 117:17 Ыд. ыр. 72:28; 106:22
+ 117:19 Ыд. ыр. 23:7; Иса. 26:2
+ 117:20 Ажыд. 21:27

+ 117:22 Иса. 28:16; Зах. 10:4; Мф. 21:42; Мк. 12:10; Лк. 20:17; Аж.-ч. 4:11; Эф. 2:20; 1 Пет. 2:7

+ 117:26 Мф. 21:9; 23:39; Мк. 11:9; Лк. 13:35; 19:38

+ 117:27 2 Хаан. 21:17; 4 Хаан. 8:20; Ыд. ыр. 17:29

+ 117:29 Ыд. ыр. 105:1
+ 118:1 Ыд. ыр. 100:2, 6
+ 118:3 1 Ин. 3:9; 5:18
+ 118:6 Ыд. ыр. 118:80
+ 118:8 Ыд. ыр. 37:22
+ 118:9 Иов 13:26; Ыд. ыр. 24:7; Иер. 3:25
+ 118:10 2 Чыл. 15:2
+ 118:11 Иов 23:12; Ыд. ыр. 36:3; 39:9
+ 118:12 Ыд. ыр. 26:11
+ 118:13 Ы. х. к. 6:7
+ 118:14 У. ч. 3:14-15
+ 118:15 Ыд. ыр. 24:4
+ 118:19 1 Чыл. 29:15; Ыд. ыр. 38:13
+ 118:20 Ыд. ыр. 41:2
+ 118:21 Ы. х. к. 27:26; Иер. 11:3
+ 118:23 Ыд. ыр. 118:161; Дан. 6:4,
+ 118:28 Ыд. ыр. 21:15
+ 118:34 Ыд. ыр. 118:69
+ 118:36 У. ч. 23:4
+ 118:42 У. ч. 27:11
+ 118:46 Мф. 10:18; Аж.-ч. 26:1
+ 118:47 Ыд. ыр. 1:2
+ 118:51 Иер. 20:7; Ыы. 3:14
+ 118:53 Неем. 13:25
+ 118:54 1 Чыл. 29:15; Ыд. ыр. 38:13
+ 118:57 Ыд. ыр. 15:5

+ 118:61 Иов 18:8-10; Ыд. ыр. 139:6; Иер. 18:22

+ 118:62 Ыд. ыр. 41:9; Аж.-ч. 16:25
+ 118:64 Ыд. ыр. 32:5
+ 118:68 Ыд. ыр. 105:1; Мк. 10:18
+ 118:69 Ыд. ыр. 118:34
+ 118:70 Ыд. ыр. 16:10
+ 118:71 Рим. 8:28
+ 118:72 Ыд. ыр. 18:11
+ 118:73 Иов 10:8; 31:15
+ 118:74 Ыд. ыр. 106:42
+ 118:80 Ыд. ыр. 118:6
+ 118:82 Ыд. ыр. 68:4; Ыы. 4:17
+ 118:84 Ажыд. 6:10
+ 118:85 Ыд. ыр. 7:16; Иер. 18:20
+ 118:89 Иса. 40:8
+ 118:90 Ыд. ыр. 103:5; Эккл. 1:4
+ 118:91 Иер. 33:25
+ 118:98 Ы. х. к. 4:6
+ 118:100 Иов 32:7-9
+ 118:101 У. ч. 1:15
+ 118:103 Ыд. ыр. 18:10; Ажыд. 10:9-10
+ 118:105 У. ч. 6:23; 2 Пет. 1:19
+ 118:106 Неем. 10:29

+ 118:110 Иов 18:8-10; Ыд. ыр. 139:6; Иер. 18:22

+ 118:111 Ы. х. к. 33:4
+ 118:111 Иер. 15:16
+ 118:114 Ыд. ыр. 31:7
+ 118:114 Э. д. 15:1
+ 118:115 Иов 21:16; Ыд. ыр. 6:9; Мф. 7:23
+ 118:120 Иов 4:14
+ 118:122 Иов 17:3
+ 118:123 Ыд. ыр. 118:82; Ыы. 4:17
+ 118:127 Ыд. ыр. 18:11; У. ч. 8:10
+ 118:130 Ыд. ыр. 18:8
+ 118:131 Иов 29:23
+ 118:135 Сан. 6:25
+ 118:136 Иер. 9:1; Иез. 9:4
+ 118:140 Ыд. ыр. 11:7; 17:31; У. ч. 30:5
+ 118:142 Ыд. ыр. 18:10
+ 118:147 Ыд. ыр. 5:5
+ 118:151 Ы. х. к. 4:7; Ыд. ыр. 144:18
+ 118:154 Ыы. 3:58
+ 118:156 2 Хаан. 24:14
+ 118:157 Ыд. ыр. 3:2
+ 118:158 Ыд. ыр. 138:20
+ 118:160 Ин. 17:17
+ 118:161 1 Хаан. 26:18; Ыд. ыр. 118:23
+ 118:162 1 Хаан. 30:20
+ 118:162 Иер. 15:16
+ 118:166 Э. д. 49:18

+ 118:168 Иов 23:10; Ыд. ыр. 138:3; У. ч. 5:21; Евр. 4:13

+ 118:176 Иса. 53:6; Иер. 50:6; 1 Пет. 2:25
+ 119:2 У. ч. 6:17
+ 119:4 Ыд. ыр. 139:11; У. ч. 25:22
+ 119:5 Э. д. 10:2; Иез. 27:13
+ 119:5 Сол. ыр. 1:4; Иер. 49:28-29
+ 120:0 Ыд. ыр. 119:1
+ 120:2 Ыд. ыр. 123:8
+ 120:3 У. ч. 3:23,
+ 120:5 Ыд. ыр. 90:1
+ 120:8 Сан. 6:24; Ы. х. к. 28:6
+ 121:0 Ыд. ыр. 119:1
+ 121:1 Иса. 2:3; Зах. 8:21
+ 121:4 Ы. х. к. 16:16; Ыд. ыр. 119:1
+ 121:5 3 Хаан. 7:7; 2 Чыл. 19:8
+ 121:6 Иер. 31:23
+ 121:9 Неем. 2:10; Эсф. 10:3
+ 122:0 Ыд. ыр. 119:1
+ 122:1 Ыд. ыр. 10:4
+ 122:1 2 Чыл. 20:12; Ыд. ыр. 24:15
+ 122:3 Неем. 4:4
+ 122:4 Иер. 20:7; Ыы. 3:14
+ 123:0 Ыд. ыр. 119:1
+ 123:1 Ыд. ыр. 128:1
+ 123:1 Ыд. ыр. 93:17

+ 123:3 Сан. 16:30-33; Ыд. ыр. 54:16; У. ч. 1:12

+ 123:4 Иов 22:11; Ыд. ыр. 68:3
+ 123:7 Ыд. ыр. 90:3
+ 123:8 Ыд. ыр. 120:2
+ 124:0 Ыд. ыр. 119:1
+ 124:5 У. ч. 2:15
+ 124:5 Ыд. ыр. 127:5; Гал. 6:16
+ 125:0 Ыд. ыр. 119:1
+ 125:2 Иов 8:21
+ 125:3 Иоил 2:21
+ 125:6 Ыд. ыр. 29:6
+ 126:0 Ыд. ыр. 119:1
+ 126:0 Ыд. ыр. 71:1
+ 126:2 Эккл. 8:16
+ 126:2 Э. д. 3:17
+ 126:3 Э. д. 33:5
+ 127:0 Ыд. ыр. 119:1
+ 127:1 Ыд. ыр. 111:1
+ 127:2 Ыд. ыр. 89:17
+ 127:3 Ыд. ыр. 143:12
+ 127:5 Ыд. ыр. 19:3; 133:3
+ 127:6 Ыд. ыр. 124:5; Гал. 6:16
+ 128:0 Ыд. ыр. 119:1
+ 128:1 Ыд. ыр. 128:1
+ 128:3 Мих. 3:12
+ 128:5 Ыд. ыр. 34:4
+ 128:6 4 Хаан. 19:26; Иов 8:12
+ 128:8 Руф 2:4; Ыд. ыр. 117:26
+ 129:0 Ыд. ыр. 119:1
+ 129:1 Ыы. 3:55
+ 129:2 Неем. 1:6, 11; 2 Чыл. 6:40
+ 129:4 Иов 37:24; Иса. 55:7
+ 129:7 Ыд. ыр. 130:3
+ 129:8 Ыд. ыр. 24:22
+ 130:0 Ыд. ыр. 119:1
+ 130:3 Ыд. ыр. 129:7
+ 131:0 Ыд. ыр. 119:1
+ 131:3-5 1 Чыл. 22:7; Аж.-ч. 7:46
+ 131:7 Ыд. ыр. 98:5
+ 131:8 Ыд. ыр. 77:61; 2 Чыл. 6:41
+ 131:9 Иов 29:14
+ 131:10 2 Чыл. 6:42
+ 131:11 Ыд. ыр. 88:34-35; 109:4
+ 131:11 2 Хаан. 7:12
+ 131:12 3 Хаан. 8:25
+ 131:13 Хост. 19:18; Ыд. ыр. 67:17; 77:68
+ 131:15 Ыд. ыр. 147:3
+ 131:15 Руф 1:6

+ 131:17 2 Хаан. 21:17; 4 Хаан. 8:20; Ыд. ыр. 17:29

+ 132:0 Ыд. ыр. 119:1
+ 132:1 Э. д. 13:8
+ 132:2 Хост. 29:7; Лев. 8:12
+ 132:3 Ы. х. к. 3:9
+ 132:3 Лев. 25:21; Ы. х. к. 28:8
+ 133:0 Ыд. ыр. 119:1
+ 133:1 1 Чыл. 9:33
+ 133:2 Ыд. ыр. 27:2
+ 133:3 Сан. 6:24; Ыд. ыр. 19:3; 127:5
+ 134:2 Ыд. ыр. 91:14
+ 134:4 Хост. 19:5; Ы. х. к. 7:6
+ 134:5 2 Чыл. 2:5; Ыд. ыр. 85:8; 94:3
+ 134:6 Ыд. ыр. 113:11
+ 134:7 Иов 38:22; Иер. 10:13; 51:16
+ 134:8 Хост. 12:29; Ыд. ыр. 77:51
+ 134:9 Ы. х. к. 6:22
+ 134:10 Ыд. ыр. 135:17-20
+ 134:11 Сан. 21:21-35
+ 134:11 Иис. 12:7-24

+ 134:12 Ы. х. к. 29:8; Иис. 23:4; Ыд. ыр. 77:55

+ 134:13 Ыд. ыр. 101:13
+ 134:14 Ы. х. к. 32:36
+ 134:15 Ыд. ыр. 113:12-16
+ 134:16 Ы. х. к. 4:28
+ 134:17 Иер. 10:14; Авв. 2:19
+ 134:18 Иса. 44:9
+ 134:20 Ыд. ыр. 21:24
+ 134:21 Ыд. ыр. 131:13
+ 135:1 Ыд. ыр. 105:1
+ 135:2 Ы. х. к. 10:17
+ 135:4 Ыд. ыр. 71:18
+ 135:5 У. ч. 3:19; Иер. 10:12
+ 135:6 Иса. 44:24
+ 135:7 Э. д. 1:16-18
+ 135:10 Хост. 12:29; Ыд. ыр. 77:51
+ 135:11 Хост. 12:51
+ 135:13 Хост. 14:21-22; Ыд. ыр. 77:13
+ 135:15 Хост. 14:27
+ 135:16 Хост. 15:22
+ 135:17 Ыд. ыр. 134:10-12
+ 135:19 Сан. 21:21-26
+ 135:20 Сан. 21:33-35
+ 135:24 Ыд. ыр. 105:10
+ 135:25 Ыд. ыр. 103:27
+ 136:1 Иез. 1:1; 3:15; 10:15
+ 136:5 Дан. 6:10
+ 136:6 Иов 29:10; Иез. 3:26

+ 136:7 Иса. 34:5; Иер. 49:7-22; Иез. 25:12-14; 35:1-15; Ам. 1:11-12; Авд. 1:1-16; Мал. 1:3-4

+ 136:8 Иса. 21:9; 47:1; Иер. 50:1; Ажыд. 18:6

+ 136:9 4 Хаан. 8:12; Иса. 13:16; Наум 3:10
+ 137:1 Ыд. ыр. 110:1
+ 137:1 1 Хаан. 5:3; 2 Чыл. 2:5; Ыд. ыр. 85:8
+ 137:2 Ыд. ыр. 27:2
+ 137:7 Ыд. ыр. 70:20
+ 137:8 Ыд. ыр. 105:1
+ 138:1 Иер. 12:3
+ 138:2 4 Хаан. 19:27
+ 138:3 Иов 23:10; У. ч. 5:21; Евр. 4:13
+ 138:6 Рим. 11:33
+ 138:7 Иер. 23:23-24; Иона 1:3
+ 138:8 Иов 11:8; 26:6; Ам. 9:2
+ 138:12 Иов 34:21-22
+ 138:13 Иов 10:10-11
+ 138:15 Эккл. 11:5
+ 138:16 Хост. 32:32; Ыд. ыр. 55:9; Мал. 3:16
+ 138:17 Ыд. ыр. 91:6
+ 138:19 Иов 4:9; Иса. 11:4; 2 Фес. 2:8
+ 138:21 Ыд. ыр. 25:5; 118:158
+ 138:23 Ыд. ыр. 25:2
+ 139:2 Ыд. ыр. 70:4
+ 139:4 Ыд. ыр. 57:5-6; Рим. 3:13
+ 139:5 Ыд. ыр. 140:9
+ 139:6 Иов 18:8-10; Иер. 18:22
+ 139:11 Ыд. ыр. 10:6; 119:4; У. ч. 25:22
+ 139:13 Ыд. ыр. 9:5
+ 140:2 Хост. 30:7; Ажыд. 5:8; 8:3-4
+ 140:2 Хост. 29:41
+ 140:3 Ыд. ыр. 33:13; У. ч. 13:3; Эккл. 12:4
+ 140:5 У. ч. 25:12; 27:6
+ 140:6 2 Чыл. 25:12
+ 140:7 Иса. 5:14
+ 140:8 2 Чыл. 20:12; Ыд. ыр. 24:15; 122:1-2
+ 140:9 Ыд. ыр. 139:5
+ 140:10 Ыд. ыр. 7:16
+ 141:0 1 Хаан. 22:1; 24:3; Ыд. ыр. 56:1
+ 141:2 Ыд. ыр. 101:1
+ 141:3 Ыд. ыр. 142:4
+ 141:3 Ыд. ыр. 139:6
+ 141:5 Ыд. ыр. 26:13
+ 141:6 Ыд. ыр. 17:18
+ 141:7 Иса. 42:7

+ 142:2 Иов 4:17; 9:2; Эккл. 7:20; Рим. 3:20; Гал. 2:16

+ 142:3 Ыд. ыр. 87:7; Ыы. 3:6
+ 142:5 Ы. х. к. 32:7; Ыд. ыр. 76:6
+ 142:6 Ыд. ыр. 41:2; 62:2
+ 142:7 Ыд. ыр. 27:1; У. ч. 1:12
+ 142:8 Ыд. ыр. 24:1
+ 142:10 Неем. 9:20
+ 142:11 Иер. 14:17
+ 142:12 Ыд. ыр. 53:7
+ 143:1 Ыд. ыр. 17:3
+ 143:1 Ыд. ыр. 17:35
+ 143:2 Э. д. 15:1; Ыд. ыр. 17:3
+ 143:3 Иов 7:17; Ыд. ыр. 8:5

+ 143:4 Иов 7:16; Ыд. ыр. 38:6-7; 61:10; Эккл. 1:2

+ 143:4 1 Чыл. 29:15; Иов 14:2; Ыд. ыр. 101:12

+ 143:5 2 Хаан. 22:10; Ыд. ыр. 17:10; Иса. 64:1

+ 143:5 Ыд. ыр. 103:32
+ 143:6 Ыд. ыр. 76:18
+ 143:7 Ыд. ыр. 68:15
+ 143:8 Ыд. ыр. 11:3
+ 143:9 Ыд. ыр. 32:3; Иса. 42:10
+ 143:10 Ыд. ыр. 17:51
+ 143:12 Ыд. ыр. 127:3
+ 143:14 Иса. 3:25; Иер. 14:2
+ 143:15 Ыд. ыр. 32:12
+ 144:3 2 Хаан. 22:4; Ыд. ыр. 17:4; 47:2
+ 144:3 Иов 5:9; 9:10
+ 144:6 Ыд. ыр. 77:4
+ 144:8 Хост. 34:6; Ыд. ыр. 85:5
+ 144:13 Ыд. ыр. 9:37; 101:13; Ыы. 5:19
+ 144:14 Ыд. ыр. 145:8; Лк. 13:11-13
+ 144:15 Ыд. ыр. 103:27
+ 144:16 Ыд. ыр. 103:14, 28
+ 144:18 Ы. х. к. 4:7
+ 144:19 У. ч. 10:24
+ 145:1 Ыд. ыр. 102:1; 103:1
+ 145:2 Ыд. ыр. 103:33
+ 145:3 Ыд. ыр. 117:8; Иер. 17:5
+ 145:4 Ыд. ыр. 103:29; Иса. 2:22
+ 145:7 Ыд. ыр. 102:6; 106:9
+ 145:7 Иса. 61:1
+ 145:8 Мф. 9:28-30
+ 145:8 Ыд. ыр. 144:14; Лк. 13:11-13
+ 145:9 Хост. 22:21; Ы. х. к. 10:18
+ 145:10 Хост. 15:18; Ыд. ыр. 9:35
+ 146:1 Ыд. ыр. 91:2
+ 146:2 Ыд. ыр. 50:20; 68:36
+ 146:2 Ы. х. к. 30:3; Иер. 32:37; Иез. 34:13
+ 146:3 Ы. х. к. 32:39
+ 146:4 Иса. 40:26
+ 146:5 Иса. 40:28
+ 146:7 1 Чыл. 15:16
+ 146:8 Ы. х. к. 11:14; Иов 5:10
+ 146:9 Иов 38:41
+ 146:10 Ыд. ыр. 32:17
+ 146:11 Ыд. ыр. 32:18
+ 147:2 Неем. 7:3
+ 147:3 Ыд. ыр. 131:15
+ 147:5 Иов 37:6; 38:29
+ 147:9 Ы. х. к. 7:6; Ам. 3:2
+ 147:9 Ы. х. к. 4:8
+ 148:1 Мф. 21:9; Лк. 2:14; 19:38
+ 148:2 Ыд. ыр. 102:20
+ 148:4 Ы. х. к. 10:14
+ 148:4 Э. д. 1:7
+ 148:5 Ыд. ыр. 32:6; Евр. 11:3
+ 148:6 Иов 14:15; Ыд. ыр. 103:9
+ 148:7 Э. д. 1:21
+ 148:8 Иов 37:6
+ 148:13 Ыд. ыр. 8:2-3; 112:4
+ 149:1 Ыд. ыр. 32:3; Иса. 42:10
+ 149:1 Ыд. ыр. 110:1
+ 149:5 Ыд. ыр. 62:7
+ 149:9 Иса. 65:6
+ 150:1 1 Чыл. 15:16; 2 Чыл. 5:12
+ 150:1 Э. д. 1:6-8
+ 150:3 Ыд. ыр. 97:6
+ 150:3 Ыд. ыр. 32:2; 70:22
+ 150:4 Хост. 15:20
+ 150:5 1 Чыл. 15:19

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=TVN

Тайылбырлыг Словарь

Тайылбырлыг Словарь

1. А

2. Б

3. В

4. Г

5. Д

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. Н

11. О

12. Ө

13. П

14. Р

15. С

16. Т

17. У

18. Ү

19. Ф

20. Х

21. Ч

22. Ш

23. Ы

24. Э

Авраам – еврей чоннуң үндезилекчи өгбези, Бурганга бүзүрээриниң үлегер-чижээ. Дээрги-Чаяакчы ооң адын солуваанда, Аврам деп аттыг турган. Дээрги-Чаяакчы ооң-биле тускай чагыг-керээ чарган (Э. д. 12–25 эгелер).

Авырал (орус. благодать) – Бурганның өршээли, ээ көрүүшкүнү, энерели, бүзүрээн кижиге чорудуп бээр күжү.

Ажыдыышкын (грек. апокалипсис, орус. откровение) – Бурганның кандыг-бир кижиге Бодунуң күзел-соруун илередип көргүзери. Бурган ажыдыышкынын янзы-бүрү аргалар-биле кылып турган – чамдыкта кижиге дорту-биле чугаалап, чамдыкта Бодунуң төлээзин чорудуп, а чамдыкта дүш азы онза көстүүшкүн таварыштыр ону көргүзүп турган.

Акталаткан кижи (орус. евнух) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке оолдарны чамдыкта чазап (азы акталап) каар турган. Шак ынчаар акталаткан эр кижилер хааннарга бо-ла бараан болур, чүге дээрге оларны хаанның кадайларынга хамаарыштыр айыыл чок деп санаар турган.

Аллилуйя – Ыдыктыг ырларда Бурганны алдаржыткан кыйгы. Дорт очулдурарга, «Дээрги-Чаяакчыны мактаңар!» дээн.

Аминь – еврей дылдан дорт очулдурарга, «ылап шын» дээн, колдуунда-ла «ындыг», «ындыг-ла болзунам» дээн уткалыг сөс.

Амыр-дыш хүнү (евр. шаббат) – еврейлерде неделяның чедиги хүнү болур, бүрүнү-биле Бурганга тураскааттынган хүн (Хост. 20:8-11; Ы. х. к. 5:12-15). Ол хүнде иудейлер синагогаже баар ужурлуг. Хүннүң-не кылыр ажылды ол хүн кылыры хоруглуг.

Аптара, ыдыктыг аптара (орус. ковчег завета) – Дээрги-Чаяакчының айтыышкынын ёзугаар израильчилер тускай аптараны кылып каан. Моисей ынаар Он айтыышкын бижээн калбак даштарны суп каан, ынчангаш аптараны «Чагыг-керээниң аптаразы» деп база адап турган. Аптараның халывының кырында ийи херувим дүрзүзүн тургускан. Ол аптараны Ужуражылга майгынының (а ооң соонда Бурганның өргээзиниң) Эң ыдыктыг өрээлинге шыгжаар турган.

Арыг, арыг эвес – ыдыктыг хоойлу ёзугаар (Левит номундан көр) кижиниң мага-бодунуң чамдык байдалдары арыг эвес деп санаттынар (чижээлээрге, кеш аарыы-биле аарыыры, херээжен кижиниң ай демдээн көөрү). Ол ышкаш чамдык дириг амытаннар арыг эвес кылдыр санаттынып турган – оларны чиири база оларның сектеринге дээри хоруглуг. Арыг эвес дириг амытанга, кижиге азы черге дегген кижи арыг эвес апаар турган. Арыг эвес кижиниң Дээрги-Чаяакчыга мөгейген ёзулалдарга киржири хоруглуг.

Асия – Бичии Азияның (амгы Турция күрүнениң кезии) барыын талазында чыдар Римге чагырткан девискээр, Азия дип-биле салчап болбас.

Ашера – Ханаан чүдүлгеде кыс бурган. Хананейлер аңаа мактал-хүндү кылдыр ыдыктыг деп санаары ыяш адагаштар азы ыяштар тургузуп турган.

Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы (орус. священник) – ыдыктыг бараан болуушкун кылыр, өскээр чугаалаарга, Бурганның ыдыктыг өргээ-майгынынга өргүл кылыр база өске-даа чүдүлге ёзулалдары күүседир хүлээлгелиг кижи. Ооң кол сорулгазы – Бурган биле кижилер аразынга эптештирикчи болуру. Дээрги-Чаяакчы Левийниң аймаан Аңаа бараан болур аймак кылдыр шилип, аңгылаан соонда, Бурганның бараалгакчылары деп атты эдилээр эргени Моисейниң акызы Аароннуң эр хиндиктиг үре-салгалынга берген. Бурганның бараалгакчыларының аразында бирги черде турар, онзагай хүлээлгелерлиг база чон мурнунга улуг хүндүткелдиг бараалгакчыны дээди бараалгакчы деп адап турган. Сөөлзүредир ол дээди иудей Чөвүлелдиң база даргазы апарган. Ол тускай хептиг болур болгаш бодун онзагай арыг, үлегерлиг ап чоруур ужурлуг. Чүгле дээди бараалгакчы Ужуражылга майгынында база Бурганның өргээзинде Эң ыдыктыг өрээлче, чылда чүгле чаңгыс катап, өндүр улуг арыглаашкын хүнүнде кирер эргелиг турган (Лев. 16 эгени көр).

Баштыңнар (орус. старейшины) – Израиль чоннуң төрел бөлүктериниң эрге-чагырга туткан төлээлери. Бурганның бараалгакчылары-биле кады иудейлерниң шажынчы амыдыралын башкарып турганнар, оларның чамдыызы дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болур. Баштыңчылар деп адаар улус-биле салчап болбас.

Белдир-ыяш (орус. крест) – херектеннерни хилинчектеп, дорамчылап, бужартадыр дээш, азып шаажылаар адагаш. Рим империязынга эң аар кемниг херек үүлгеткен херектеннерни ийи шавышкак ыяшка хере шаап шаажылаары бүгү шаажылалдарның эң-не каржы болгаш хилинчектиг хевири деп санаттынар. Хөй таварылгаларда шаажылаттырганнарны белдир-ыяшка хол-будундан кадаг-биле чыпшыр кадаар турган. Иисусту белдир-ыяшка хере шаап шаажылаан соонда, ол шаажылал чепсээ Ону дамчып кээр камгалалдың ыдыктыг демдээ болу берген.

Болбаазыраңгай (орус. совершенный) – бүрүн дески, четпес чүүл, тала чок, бүрүнү-биле эки, эң дээди байдалга база эчизинге четкен боору.

Бурган (евр. Элохим, грек. Теос, орус. Бог) – бүгү-ле бар чүвениң Дээрги-Чаяакчызы, бистиң база Чаяакчывыс, амыдыралывыстың үндезин-дөзү.

Буянныг Медээ (грек. Эвангелион) – Иисус Христостуң суртаалдааны Бурганның Чагыргазының дугайында өөрүшкүлүг медээ. Буянныг Медээни христианнар сөөлзүредир Камгалакчы Иисустуң бо делегейге өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында чугаа деп билип эгелээн. Ынчангаш Христостуң амыдыралы болгаш ажыл-херээниң дугайында тоожаан дөрт номну база Буянныг Медээлер деп адаан.

Ваал – Ханаанның чурттакчыларының мөгейип турган янзы-бүрү бурганнарының ат-дужаалы. Дорт очулдурарга, «ээ» дээн.

Веелзевул – Эрги Чагыг-керээ үезинде Израильди долгандыр чурттаан чоннарның мөгейип турган бурганнарының бирээзи (4 Хаан. 1:3 көр). Иисус Христостуң үезинде еврейлер буктарның чагырыкчызы эрликти ынчаар адап эгелээн.

Галилея хөлү – Израильдиң соңгу чүгүнде чыдар бо хөл Галилея, Геннисарет, а сөөлзүредир рим чагырыкчы Тиверийге тураскааткан Тивериада хөлү деп үш аңгы аттыг. Грек сөзүглелде ол улуг эвес хөлдү колдуунда-ла далай дээр турган. Оон Иордан хем үндүр агып чыдар. Ол хөлдүң чоок-кавызынга хөй чурттакчылыг черлер турган, оларның чурттакчы чону колдуунда балык тудуп амыдырап чораан.

Давид – Христостуң төрүттүнеринге чедир бир муң хире чыл мурнунда израиль чоннуң ийиги хааны. Бурганны алгап-мактаан дыка хөй Ыдыктыг ырларның бижикчизи. Бурган Давидке ооң салгакчылары израиль чонну кезээ мөңгеде хааннаарын аазаан, ынчаарга иудейлер боттарының манап турганы камгалакчы хаан Давидтиң ук-ызыгуурундан төрүттүнер ужурлуг деп санап, ону Давидтиң Оглу деп адаар турган.

Дайынчы терге (орус. колесница) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эң күчүлүг дайынчы чепсек-херекселдиң бирээзи кылдыр санадып турган.

Дүрзү-бурган (орус. идол) – еврей чон-биле кожа чурттап чораан чоннар шуткуп-сиилбээн, чуруп каан дүрзүлер кылып алгаш, оларын «бурганнар» деп адап, мөгейип турганнар. Дээрги-Чаяакчыга шынчы эвес иудейлер база чамдыкта ынчалдыр кылып турган.

Дээди иудей Чөвүлел (грек. синедрион) – Иисус Христостуң үезинде иудей чонну башкарып турган дээди даргалар. Дээди Чөвүлелдиң кежигүннеринге Бурганның дээди бараалгакчылары, чоннуң баштыңнары база ном-хоойлу тайылбырлакчылары хамааржып болур турган.

Дээрги-Чаяакчы (евр. Яхве, грек. Кириос, орус. Господь) – Эрги Чагыг-керээде ол ат-дужаал Яхве (Иегова) деп аттың очулгазы, Бурганның ыдыктыг ады болур. Бурган Моисейни израиль чонну Египеттен үндүре берзин дээш чорудуп тура, Бодун ол ат-биле адаан. Шак ол ыдыктыг атты душ бооп бужартадырындан сезингеш, иудейлер Христостуң төрүттүнеринге чедир үеде-ле Ыдыктыг Бижилгелерни номчуп тургаш, ол атты ыыткыр чугаалавайн, ооң орнунга «адонай» азы «дээрги» деп турганнар.

Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи (грек. ангелос) – дорт очулдурарга, «айбычы» дээн уткалыг сөс. Бурганга бараан болуп турар, дээр уктуг, угаан-сарыылдыг, онзагай амытаннар. Бурган оларны дамчыштыр бүгү чүвени башкарып, кижилерге база чоннарга дузалажып турар.

Иордан хем – Израильдиң кол хеми. Ол соңгу чүкте Галилея хөлүнден агып үнгеш, мурнуу чүкте Өлүг далайже агып кирген. Иордан он ийи израиль аймактың эрте-бурунгу черлерин ийи чарып турар – ооң барыын талазынга тос аймак, чөөн талазынга ийи аймак ээлээн черлерлиг турган, а Манассияның аймаа – хемниң ол-бо чарыынга чер ээлеп чурттап турган.

Кижи амытан Оглу (орус. Сын Человеческий) – Иисустуң Бодунга хамаарыштыр ажыглап келген бо ады Ону ёзулуг кижи кылдыр көргүспүшаан, Бурганның медээчилериниң чугаалап келгени Камгалакчы база ол-дур дээрзин онзалап демдеглеп турар. Эрги Чагыг-керээде Даниил медээчи «кижи амытан оглу ышкаш бир-ле Кижи» бүгү өртемчейниң чагырыкчызы болурун чугаалаан.

Кул-кадай (орус. наложница) – Эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эр кижи элээн каш херээженни бодунга кадай кылдыр ап, а ол ышкаш бодунуң кул херээженнерин кадай кылдыр ап болур турган. Ынчалза-даа кул-кадайлары ээзиниң хостуг төрүттүнген кадайлары ышкаш эргелерлиг болбас ужурлуг. Бир эвес ээниң хостуг кадайының ажы-төлү чок болза, ол ашаанга бодунуң чалчазын кул-кадай кылдыр берип болур турган. Ындыг таварылгада чалчадан төрүттүнген ажы-төл ээ херээженниң ажы-төлү ышкаш бооп, хоойлу-дүрүм ёзугаар салгакчылар болур.

Кыртыжап демдектээри (орус. обрезание) – эр хиндиктиг улустуң Бурганга тураскааттынганын херечилээр иудей ёзулал. Төрүттүнгенинден бээр сески хүнүнде оолдарның дотааның кыдыкы кежин демдектеп, кыртыжай кезер. Бо ёзулал Авраам биле Бурганның аразында керээниң демдээ бооп, ол үеден бээр Авраамның үре-салгалының аразында нептерээн.

Левиттер – Левийниң үре-салгалы. Левий болза Иаковтуң он ийи оглунуң бирээзи база израиль чоннуң өндүр улуг өгбелериниң бирээзи болур. Левиттер үш төрел бөлүкке: Гирсоннуң, Кохаттың болгаш Мерариниң салгакчыларынга чарлыр. Бурган левит Аароннуң үре-салгалын Бодунуң бараалгакчылары кылдыр, а өске левиттерни ыдыктыг өргээ-майгынга ажылдап, бараалгакчыларга дузалаар кылдыр шилип алган.

Медээчи, Бурганның медээчизи (орус. пророк) – Бурганның күзел-соруун чонга медеглээр ужурлуг, Ооң тускай кыйгырткан кижизи. Бурган Бодунуң сөзүн медээчилерни дамчыштыр улуска чугаалап турган. Чамдык медээчилерниң сөстери номнар кылдыр бижиттинген болгаш Эрги Чагыг-керээниң элээн улуг кезиин тургузуп турар.

Моав – Израильдиң мурнуу-чөөн чүгүнге чурттап чораан, дүрзү-бурганнарга мөгеер моав чон Лот биле ооң улуг уруунуң хан холужуушкуннуг харылзаазындан тывылган (Э. д. 19:30-38). Израиль чоннуң Ханаанче чоокшулап келгениниң эгезинде-ле, моавтар биле израильчилерниң аразынга өжээннешкек чорук тургустунган. Ол өжээннежиишкин ужун израиль чонга моавтарны бодунуң ниитилелинче хүлээп аарын хоруп каан (Ы. х. к. 23:3). Руфь дугайында номда ол дүрүмнү чымчатканы илдең тускай таварылга бар.

Моисей – израиль чоннуң Египетке төрүттүнген өндүр улуг медээчизи, баштыңчызы болгаш хоойлу-дүрүм тургузукчузу. Моисей Бурганның айтыышкыны-биле еврей чонну Египетке туттуруушкундан үндүрген. Иудей чаңчыл ёзугаар «Беш ном» азы «Моисейниң хоойлузу» ооң бижээн номнары болур.

Мөргүл, мөргүүрү (орус. молитва) – ол дээрге кижиниң Бурган-биле чугаазы азы харылзажылгазы-дыр. Мөргүп тура, кижи Бурганны алдаржыдар, Аңаа өөрүп четтирер, бодунуң бачыттарын миннир, Оон дуза дилээр болгаш оон-даа өске.

Негев – Палестинаның мурнуу чүгүнде (Иуданың аймааның черинде) ээн кургаг ховунуң ады.

Ном-хоойлу тайылбырлакчызы (орус. книжник, законник) – бодун Бурганның хоойлузун (Ыдыктыг Бижилгелерни) шинчилээринге, тайылбырлаарынга база чара бижииринге бараан болдурган эртемден еврейлерни ынча дээр турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчызы Эзра Вавилонга туттуруушкундан ээп келген соонда, иудейлерге Дээрги-Чаяакчыга шын мөгейигже эглиринге дузалаан кижилерниң бирээзи турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчыларының элээн хөйү дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болуп, чоннуң эң чугула херектерин шиитпирлеп турган.

Он-хоорай (грек. Декаполис, орус. Десятиградие) – Иисус Христостуң үезинде Галилея хөлүнүң чөөн талазында турар эң чугула он хоорайның эвилели база ол кезек девискээрниң ады. Он-хоорайның чурттакчыларының хөй кезии дүрзү-бурганнарга чүдүүр улус турган.

Өргүл – еврейлер Бурганга колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү эккеп өргүп турган. Өргүлдүң кол хевирлери Левит деп номда тодараттынып бижиттинген:

– бүрүн өрттедир өргүл – ооң кандыг-даа кезиин чип болбас турган, а өске өргүлдерни кезии-биле азы бүрүнү-биле эккеп салган кижи азы Бурганның бараалгакчызы чиир турган;

– далган-тараа өргүлү – ону янзы-бүрү быжырган хевирлерлиг кылдыр база оливка үзү-биле холаан кылдыр эккеп болур турган;

– эп-найырал өргүлү – ону Бурганның ачы-буяны дээш, Аңаа өөрүп четтириишкин илередири-биле эккеп турган;

– бачыт дээш өргүл – чоннуң аңгы-аңгы бөлүктеринден улуска боттарының бачыттары дээш өргүлдү бай-шыдалын барымдаалап, дөмей эвес хемчээлдиг кылдыр эккээрин чөпшээрээн турган;

– кем-буруу дээш өргүл – ооң-биле Бурганга азы өске-бир кижиге бодунуң кем-буруузу-биле чедирген когаралының орнун тургузары чугула турган.

Өргүлдүң өске хевирлери база турган, чижээлээрге, хүннээшкин өргүлү, сактыышкын өргүлү болгаш о.ө.

Өргүл салыр бедигээш (орус. жертвенник) – даштан кылган онзагай тудуг аймаа, аңаа еврейлер Бурганга өргүлдү (колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү) өрттедип турган. Соломон хаанның үезинден эгелээш, Бурганга өргүл салыр дың чаңгыс чер Ооң Иерусалимде өргээзинге турган.

Өргээ, Бурганның өргээзи (орус. храм) – Бурганга бараан болуушкуннуң ыдыктыг оран-савазы. Соломон хаан Бурганның өргээзин Иерусалимге тудуп тургускан соонда, ол оран-сава Ужуражылга майгынының орнун ээлей бергеш, Израильде Бурганга бараан болуп, мөгеер болгаш өргүл кылыр чаңгыс-ла төп чер апарган. Аңаа Бурганның бараалгакчылары чүдүлге ёзулалдарын күүседип база Бурганга өргүлдү кылып турган. Соломоннуң туттуруп кааны Бурганның өргээзин бистиң эрага чедир 586 чылда вавилон аг-шериг үрегдеп каан. Бурганның ийиги өргээзин бистиң эрага чедир VI чүс чылдың төнчүзүнде туттуруушкундан хосталгаш, ээп чанып келген еврейлер туткан, оларны Давид хаанның Зоровавел дээр салгакчызы удуртуп, Аггей болгаш Захария медээчилер деткип турган. А хөй чылдар эрткенде, Ирод хаан Бурганның өргээзиниң девискээрин эде тургузуп база алгыдып каан. Ол өргээни бистиң эраның 70 чылында рим аг-шериг шуут үреп-бузуп каан.

Өске чоннар улузу (орус. язычники) – иудейлерниң билиишкини-биле Бурганның шилип алган чонунга хамаарышпас, олардан аңгы шажын-чүдүлгелиг улусту ынча дээр. Иудейлер оларны арыг эвес кылдыр санап, аралажып харылзашпазын кызып турган.

Понтий Пилат – Иудеяның Римден томуйлаан тус чер чагырыкчызы, ону б.э. 26 чылында император Тиверий олурткан. Ол Иудеяда рим аг-шеригни башкарып, Бурганның дээди бараалгакчыларын томуйлап база чугула шииткел айтырыгларын шиитпирлеп турган. Еврей төөгүчүлерниң херечилеп турары-биле, Пилат каржы-дошкун, туразы улуг кижи чораан, ол еврейлер болгаш самарийжилерге хөй хораны чедирген.

Прозелит – дүрзү-бурганнарга чүдүп чорааш, ооң соонда иудей чүдүлгени бүрүнү-биле хүлээп алгаш, кыртыжап демдектеттирип алган кижи.

Рефа улус – Ханаанга израильчилер кээр бетинде чурттап чораан кайгамчык улуг-шыырак мага-боттуг аймак-чон.

Саддукейлер – Иисус Христостуң үезинде иудейлерниң фарисейлерге удурланышкак шажынчы болгаш политиктиг бөлүү. Олар өлгеннерниң катап дирлиринге бүзүревес база Ыдыктыг Бижилге кылдыр чүгле Моисейниң Беш номун хүлээп көөр. Дыка хөй саддукейлер Бурганның бараалгакчылары турган болгаш, оларның ызыгууртан, бай-шыырак кижилер аразынга салдары улуг турган.

Самария чурттуглар азы самарийжилер – Палестинаның ортаа кезиинде, Иудеяның соңгу талазында, а Галилеяның мурнуу талазында чыдар черниң чурттакчылары. Самария чурттуглар чоорту дүрзү-бурганнарга чүдүүрүнден ойталап, Бурганга бүзүрей бергеш, Моисейниң хоойлузун сагып келгеннер (4 Хаан. 17 эгени көр). Самарияда чурттаан, еврей ук-ызыгуурлуг-даа болза, өске сөөк-язылар-биле холужа берген чон-биле иудейлер көрүшпес, өжээннежир чораан.

Синагога – иудейлерниң Бурганга мөгеери-биле база ыдыктыг хоойлуну өөренири-биле чыглыр чери.

Синай даг – Египеттен чөөн чүкте Синай чартык ортулукта турар даг. Ол дагга Дээрги-Чаяакчы Моисейге көстүп келгеш, израиль чонга Бодунуң хоойлузун берген. Ол дагны Хорив деп база адаар турган.

Сион – Иерусалим хоорайда Бурганның өргээзи турган дагның ады. Бурган шак ол черни иудейлер Аңаа мөгейзин дээш шилип алган. Иерусалим хоорайны Библияда чамдыкта «Сион-кыс» деп ойзу адап турар.

Соломон – Давид хаанның салгакчызы, бистиң эрага чедир Х чүс чыл үезинде хааннап чораан. Ол болза Бурганның аңаа хайырлааны өндүр улуг мерген угаан биле байлакшылы дээш, Чоокку Чөөн чүкке алдаржаан кижи турган.

Сугга суктурары (грек. баптисмос, орус. крещение) – бо ёзулалды эртип турар кижини сугже хензиг өйде шымындыр сугар. Сугга суктуруп, ыдыктаар ёзулалды эрткен кижиниң үндезини-биле чаартынып, чаа амыдыралче катап төрүттүнериниң база бачыттан ойталааш, Бурганче эглип кээриниң символ-демдээ. Сөөлзүредир Иисус Христостуң өлүмүнге база катап дирилгенинге бүзүрелдиң символу апарган.

Сүлде, Ыдыктыг Сүлде (орус. Дух Святой) – Бурганның Сүлдези; Иисустуң дилээнин ёзугаар Бурган Ададан бадып кээп турар, алыс шынны көргүзер Сүлде; Аргалакчы болгаш Болчукчувус.

Тамы (орус. ад, преисподняя) – бурунгу иудей чүдүлге ёзугаар бүгү өлген кижилерниң турар чери; өлүглер ораны; алдыы оран. Иисус Христостуң үезинде иудейлер тамыны чүгле бачыттыг кижилерниң кеземче эртер чери кылдыр санаар турган.

Угаадыглыг чугаа (орус. притча) – долгандыр турар амыдыралга ийикпе, азы төөгүге үндезилей алдынган, мөзү-шынар азы угаан-сарыыл талазы-биле кандыг-бир өөредиг, угаадыг сиңген чугааны азы үлегер домакты ынча дээр. Угаадыглыг чугаалар кандыг-бир чүүлдү болганчок-ла ойзу чугаалап турар.

Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын (орус. скиния) – израиль чон Египеттен үнүп келген соонда, Дээрги-Чаяакчы Моисейге онзагай майгынны тигерин дужааган. Ол майгынга Бурган Моисей-биле база Бодунуң бараалгакчылары – бүгү израиль чонну Ооң-биле эптештирер төлээлекчилер-биле ужуражып турган. Майгын боду Ыдыктыг болгаш Эң ыдыктыг деп ийи өрээлдиг болур. Ыдыктыг өрээлде Бурганга хүннүң-не мөгееринге ажыглаар херекселдер турар. Ынаар чүгле бараалгакчылар кирип болур эргелиг. Эң ыдыктыг өрээлде ыдыктыг аптара турар. Ынаар чүгле Бурганның дээди бараалгакчызы чылда чаңгыс катап, бүгү чонну бачыттан арыглаар ёзулалды кылыр дээш, кирип болур. Майгынны долгандыр херим турган, ооң иштинче левиттер база кирип болур. Соломон хаанның үезинде Иерусалимде даштан туткан турум өргээ Ужуражылга майгынын солаан.

Үе – Библияның үелеринде хүндүскү үени он ийи шакка чарып турган. Ол шактарны хүн үнгенинден эгелеп санаар (амгы үе санаашкынын ёзугаар эртенгиниң алды хире шактан). Ынчангаш эртенгиниң 9 шак дээрге хүн үнгенден бээр үшкү шак, 12 шак – алдыгы шак, а дүштекиниң 15 шак – тоску шак болур. Ындыг-даа болза, иудейлер хонуктуң эгезин хүн ашканындан (азы хүн үнериниң бетинде кежээден) эгелеп санап турган. А римчилер хонук дүн ортузунда эгелээр деп санап турган.

Фарисейлер – Иудеяга Иисус Христостуң үезинде турган чугула салдарлыг шажынчы бөлүктүң кежигүннери. Фарисейлер боттарын ыдыктыг хоойлуну база иудей ёзу-чаңчылдарны шыңгыы сагып чоруур бис деп чарлап чорааннар. Оларның хөй кезии бай-шыдалдыг улус турган.

Хаарган далганнар байырлалы (орус. праздник опресноков) – Хосталыышкын байырлалының соонда дораан эгелээр, чеди хонук дургузунда уламчылаар байырлал. Далганын хөөдүп четтикпээн еврей чоннуң дүвү-далаш-биле Египеттен дескениниң сактыышкыны кылдыр (Хост. 12 эгени көр) ол чеди хонук дургузунда ажыткы-биле хөөтпейн хаарган далганнар чиир турган.

Ханаан – Чер ортузу далайның чөөн эрииниң чоогунда чер. Ооң девискээринче амгы үедеги Израиль болгаш чамдык кожа күрүнелер кирип турган. Ханаанның чурттакчыларын хананейлер дээр. Эге дөс деп ном ёзугаар, хананейлер Нойнуң уйнуу Хаамдан укталган.

Херувим – чалгынныг, күштүг, дээр уктуг амытан; Бурганның бараан болукчузу. Херувим дүрзүлери ыдыктыг аптараның кырынга-даа, Соломоннуң тутканы өргээ иштинге-даа турган.

Хоойлу, ыдыктыг хоойлу (евр. Тора, орус. закон) – Моисейниң хоойлузун, өскээр чугаалаарга, Синай дагга Моисейге Бурганның бергени, Аңаа бараан болур талазы-биле чурумчуткан хоойлу-дүрүмнер база мөзү-шынарга хамааржыр дүрүм-сагылгалар, хамааты эргелер чыындызын ынча дээр.

Хорив – Синай дагның өске ады.

Хосталыышкын байырлалы (евр. песах, грек. пасха) – израильчилерниң өгбелериниң туттуругга турганы Египеттен адырлып үнгенин демдеглээн байырлал. Ол байырлал кээрге, иудейлер Бурганның айтыышкынын күүседип, анай азы хураган дөгергеш, ооң ханы-биле хаалгазын демдектээш, кежээки чемин чиир турганнар.

Христос (орус. помазанник, Мессия) – еврей база грек дылдан дорт очулдурарга, «Чагдырган» дээн ат. Бурунгу Израильге хаанны дүжүлгеге олуртурда, ыдыктаан оливка үзү-биле бажын чаар ёзулал турган. Иисусту Бурган дүжүлгеге «чаап олурткан», ынчангаш Ол Израильдиң манааны, Ооң кээрин медээчилерниң баш удур чугаалааны Мессия азы Христос болур.

Чагыг-керээ (орус. Завет) – Бурган биле кижилерниң аразында, хаан биле ооң албатыларының аразында керээ дег, ийи таланы хүлээндирип турар дугуржулга. Библияда элээн каш ындыг керээни тодарадып бижип турар, чижээлээрге, Ной азы Авраам дугайында чугааларда. Библияның бирги кезээн христианнар Бурганның израиль чон-биле Моисейни дамчыштыр чарган керээзи дээш «Эрги Чагыг-керээ» деп адап турар. А ийиги кезээн «Чаа Чагыг-керээ» деп адаар, чүге дээрге Иисус Христостуң өлүмү болгаш катап дирлиишкини бүгү улуска Бурган-биле чаа, Моисейниң хоойлузунга үндезилевээн керээ чарар арганы берип турар.

Чууза – хааннар болгаш өске-даа дээди дүжүметтер олуруп чоруур онзагай ыяш терге. Дайынчы тергеге дөмей-даа болза, дайын үезинде ажыглавас турган.

Шефела – Палестинада Иуданың аймаанга хамааржыр девискээр. Ол девискээр Чер ортузу далайның чоогунда оргулааш биле Иуданың дагларының аразынга турган. Шефела көдээ ажыл-агый чорударынга таарымчалыг чавыс тейлери-биле тодараттынар.

Шээрленири азы шээрлениишкин (орус. пост) – мөргүлдүң дээштиин күштелдирер дээш база аажок күштүг качыгдалды Бурганга көргүзер дээш, элээн үе дургузунда аъш-чем чиирин шеглээри.

Ыдыктыг ыр (грек. псалмос) – Бурганны алдаржыткан ырылар. Оларның иштики утказы алгыш-йөрээл база мөргүл хевирлиг болур. Ыдыктыг ырларның номунче 150 ыр кирген, оларның дыка хөйүн Давид хаан чогааткан бооп турар. Чаа Чагыг-керээниң чогаадыкчылары хөй-ле Ыдыктыг ырларны Христостуң бо делегейже чедип кээриниң дугайында өттүр билген медеглелдер кылдыр санап турганнар.

Элчин (грек. апостолос) – Бурганның мурнундан бүрүн эргелиг төлээ. Иисус Христоска бараан болуру-биле кыйгырткан кижи. Иисус Бодунуң эң баштайгы өөреникчилериниң аразындан он ийи кижиге ол атты берген. Сөөлзүредир өске-даа элчиннер тыптып келген, чижээлээрге, Матфий болгаш Павел.

Эрлик (евр. сатан, грек. диаболос, орус. дьявол) – «буруудадыкчы» азы «удурланыкчы» дээн уткалыг сөс. Бурганның удурланыкчызын, кижилерниң күткүкчүзүн, каржы буктарның эң кол баштыңчызын ынча деп адаар. Ооң чамдык өске аттары – веелзевул, бузуттуг.

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Бо таблицаның медээлери амгы үедеги археологияның тывыштарын илередип турар. Ындыг-даа болза, эрте-бурунгу делегейге деңзиниң, узунунуң болгаш ишкириниң эге хемчеглери бүрүнү-биле чаңгыс аай турбаанын база тус черде хүлээп көрдүнгенинден болганчок-ла хамааржыр турганын бодап көөр херек. Ынчангаш шак бо амгы үениң дең үнелиг хемчеглерин чүгле чижеглээн кылдыр көрзе чогуур. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек куруг төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

ДЕҢЗИ

1. гера   550 мг
2. бека (= 10 гера)   5,5 г
3. шекел (= 2 бека)   11 г
4. мина (= 50 шекел)   550 г
5. талант (= 60 мина)   33 кг

УЗУНУ

1. карыш (= 11-12 илиг)   0,22 м
2. кыры (= 2 карыш)   0,45 м
3. стадий   185 м

КУРГАГ ТӨКТҮҮЧЕЛ ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. гомор (= 1/10 эфа)   2,2 л
2. са (= 1/3 эфа)   7,3 л
3. эфа (= 3 са, 10 гомор)   22 л
4. хомер / кор (= 10 эфа)   220 л

СУУК ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. лог   0,3 л
2. гин (= 12 лог)   3,5 л
3. бат (= 6 гин)   22 л
4. хомер / кор (= 10 бат)   220 л

Карталар

Карталар

1. Эрте-бурунгу Чөөн Чүк

2. Египет Болгаш Синай

3. Израиль Аймактарның Ээлел Черлери

4. Саул, Давид Болгаш Соломонга Чагырткан Черлер

5. Израиль Болгаш Иудея Күрүнелер

6. Иисус Христостуң Үезинде Рим Империя

7. Эрте-бурунгу Палестинаның Чер Кырының Тургузуу

8. Иисус Христостуң Үезинде Палестина

9. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалим

10. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалимде Бурганның Өргээзи

11. Павел Элчинниң Бирги Аян-чоруу

12. Павел Злчинниң Ийиги Аян-чоруу

13. Павел Элчинниң Үшкү Аян-чоруу

14. Павел Элчинниң Дөрткү Аян-чоруу

ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК

ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ

ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ

Table of Contents

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

Ырлар

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109
110
111
112
113
114
115
116
117
118
119
120
121
122
123
124
125
126
127
128
129
130
131
132
133
134
135
136
137
138
139
140
141
142
143
144
145
146
147
148
149
150

Тайылбырлыг Словарь

- Авраам
- Авырал
- Ажыдыышкын
- Акталаткан кижи
- Аллилуйя
- Аминь
- Амыр-дыш хүнү
- Аптара, ыдыктыг аптара
- Арыг, арыг эвес
- Асия
- Ашера
- Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы
- Баштыңнар
- Белдир-ыяш
- Болбаазыраңгай
- Бурган
- Буянныг Медээ
- Ваал
- Веелзевул
- Галилея хөлү
- Давид
- Дайынчы терге
- Дүрзү-бурган
- Дээди иудей Чөвүлел
- Дээрги-Чаяакчы
- Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи
- Иордан хем
- Кижи амытан Оглу
- Кул-кадай
- Кыртыжап демдектээри
- Левиттер
- Медээчи, Бурганның медээчизи
- Моав
- Моисей
- Мөргүл, мөргүүрү
- Негев
- Ном-хоойлу тайылбырлакчызы
- Он-хоорай
- Өргүл
- Өргүл салыр бедигээш
- Өргээ, Бурганның өргээзи
- Өске чоннар улузу
- Понтий Пилат
- Прозелит
- Рефа улус
- Саддукейлер
- Самария чурттуглар азы самарийжилер
- Синагога
- Синай даг
- Сион
- Соломон
- Сугга суктурары
- Сүлде, Ыдыктыг Сүлде
- Тамы
- Угаадыглыг чугаа
- Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын
- Үе
- Фарисейлер
- Хаарган далганнар байырлалы
- Ханаан
- Херувим
- Хоойлу, ыдыктыг хоойлу
- Хорив
- Хосталыышкын байырлалы
- Христос
- Чагыг-керээ
- Чууза
- Шефела
- Шээрленири азы шээрлениишкин
- Ыдыктыг ыр
- Элчин
- Эрлик

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Карталар

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК
- ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ
- ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

- САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

- ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ